W ostatniej dekadzie w Europie obserwowany jest wyraźny i systematyczny wzrost stosowania leków w leczeniu zespołu nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD). Najnowsze dane pokazują, że zmiana ta nie dotyczy już wyłącznie dzieci i młodzieży, lecz w coraz większym stopniu osób dorosłych, w tym – co szczególnie istotne – kobiet. Zjawisko to rodzi istotne konsekwencje dla systemów ochrony zdrowia, planowania świadczeń oraz bezpieczeństwa lekowego.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak zmieniało się stosowanie leków na ADHD w Europie w latach 2010–2023 i które kraje odnotowały największy wzrost,
- Dlaczego najsilniejszy wzrost dotyczy osób dorosłych, zwłaszcza kobiet,
- jakie leki na ADHD są najczęściej stosowane i jak wygląda kontynuacja terapii w praktyce klinicznej,
- jakie konsekwencje dla systemów ochrony zdrowia wynikają z rosnącego zapotrzebowania i ryzyka niedoborów leków.
Dane z pięciu krajów europejskich
Wnioski pochodzą z dużego badania populacyjnego opublikowanego w czasopiśmie The Lancet Regional Health-Europe. Analiza została przeprowadzona w ramach projektu DARWIN EU (Data Analysis and Real World Interrogation Network) przez badaczy z Centrum Koordynacyjnego DARWIN EU. Zespół naukowy przeanalizował elektroniczną dokumentację medyczną ponad 198 000 osób z lat 2010–2023, pochodzącą z pięciu krajów:
- Belgii,
- Niemiec,
- Holandii,
- Hiszpanii,
- Wielkiej Brytanii.
We wszystkich analizowanych państwach odnotowano wzrost stosowania leków na ADHD, przy czym skala zmian była zróżnicowana regionalnie. Największy wzrost częstości stosowania zaobserwowano w Wielkiej Brytanii (ponad trzykrotny) oraz w Holandii (ponad dwukrotny).
Najsilniejszy wzrost wśród dorosłych, szczególnie kobiet
Najbardziej dynamiczne zmiany dotyczyły osób dorosłych w wieku 25 lat i starszych. W Wielkiej Brytanii stosowanie leków na ADHD w tej grupie wzrosło:
- ponad dwudziestokrotnie u kobiet,
- piętnastokrotnie u mężczyzn.
Choć mężczyźni nadal częściej otrzymywali farmakoterapię ADHD, różnica między płciami systematycznie malała w czasie obserwacji. Autorzy badania wskazują, że trend ten może być efektem lepszej diagnostyki ADHD u dorosłych oraz przełamywania stereotypów, według których zaburzenie to dotyczy głównie chłopców w wieku szkolnym. Jak podkreśla główny autor badania, Xintong Li z Uniwersytetu Oksfordzkiego:
Obserwowaliśmy stały wzrost stosowania leków na ADHD w całej Europie, ale najbardziej uderzające zmiany zaszły wśród dorosłych, zwłaszcza kobiet. I dodaje: te odkrycia prawdopodobnie odzwierciedlają rosnącą świadomość i diagnozę ADHD u dorosłych, ale rodzą również ważne pytania dotyczące długoterminowych schematów leczenia i potrzeb opiekuńczych.
Znaczenie dla planowania opieki zdrowotnej
Autorzy badania podkreślają, że obserwowane zmiany mają bezpośrednie przełożenie na funkcjonowanie systemów ochrony zdrowia. Wzrost liczby dorosłych pacjentów oznacza inne potrzeby terapeutyczne, dłuższe okresy leczenia oraz konieczność monitorowania bezpieczeństwa farmakoterapii. Jak zauważa Daniel Prieto-Alhambra, współautor badania:
Zrozumienie, jak leki na ADHD są stosowane w praktyce klinicznej, jest kluczowe dla planowania opieki zdrowotnej. I dodaje: Dane te mogą pomóc systemom opieki zdrowotnej przewidywać popyt i zmniejszać ryzyko przyszłych niedoborów leków, a jednocześnie wskazać populacje, które mogą wymagać dokładniejszego monitorowania.
Jakie leki są stosowane najczęściej?
Analiza wykazała, że metylofenidat pozostaje najczęściej stosowanym lekiem na ADHD we wszystkich pięciu krajach objętych badaniem. Jednocześnie po dopuszczeniu do obrotu stopniowo rosło zainteresowanie nowszymi terapiami, takimi jak:
- lisdeksamfetamina,
- guanfacyna.
Istotnym wnioskiem jest jednak fakt, że odsetek kontynuacji leczenia po jego rozpoczęciu był stosunkowo niski i znacznie różnił się pomiędzy krajami. Może to wskazywać na problemy z tolerancją leków, skutecznością, dostępnością terapii lub dopasowaniem leczenia do potrzeb dorosłych pacjentów.
ADHD jako choroba przewlekła – zmiana paradygmatu
Wyniki badania wpisują się w szerszą zmianę postrzegania ADHD jako choroby przewlekłej, która często utrzymuje się w dorosłości i wymaga długoterminowego podejścia terapeutycznego. Jednocześnie rosnące zapotrzebowanie na leki ujawnia słabości systemowe, w tym niedobory leków na ADHD, które w ostatnich latach były zgłaszane w niektórych częściach Europy.
Autorzy badania wskazują, że dalsze monitorowanie rzeczywistych wzorców leczenia jest niezbędne, aby lepiej dopasować strategie terapeutyczne do zmieniającej się struktury pacjentów.
Główne wnioski
- Analiza danych ponad 198 000 osób z pięciu krajów Europy wykazała systematyczny wzrost stosowania leków na ADHD w latach 2010–2023.
- Największe zmiany odnotowano wśród dorosłych (≥25 lat), szczególnie kobiet – w Wielkiej Brytanii wzrost był ponad 20-krotny u kobiet i 15-krotny u mężczyzn.
- Metylofenidat pozostaje najczęściej stosowanym lekiem, przy rosnącym udziale nowszych terapii, jednak odsetek kontynuacji leczenia jest niski i różni się między krajami.
- Wyniki wskazują na potrzebę długoterminowego planowania opieki nad dorosłymi z ADHD oraz działań zapobiegających niedoborom leków w Europie.
Źródło:
- https://www.thelancet.com/journals/lanepe/article/PIIS2666-7762(25)00348-5/fulltext
- Oxford University
