Coraz więcej danych wskazuje, że masaż oddziałuje nie tylko na mięśnie, lecz również na ośrodkowy układ nerwowy. Neuroobrazowanie pozwala uchwycić zmiany zachodzące w strukturach odpowiedzialnych za stres, ból i emocje. W opublikowanym w Journal of Clinical Medicine przeglądzie zespół badaczy zanalizował 47 projektów wykorzystujących EEG, fMRI i fNIRS, obejmujących osoby zdrowe, pacjentów z przewlekłymi dolegliwościami bólowymi oraz wcześniaki. Wyniki rzucają nowe światło na mechanizmy działania terapii manualnej i jej potencjalne miejsce w opiece zdrowotnej.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie zmiany w aktywności mózgu obserwowano w 47 badaniach dotyczących masażu.
- Dlaczego modulacja sieci neuronalnych może mieć znaczenie w terapii bólu przewlekłego.
- Jak masaż może zostać włączony w multimodalne postępowanie w POZ.
- Jakie są ograniczenia obecnych danych i jakie badania są potrzebne, aby ocenić kliniczną skuteczność terapii manualnej.
Co zmienia się w mózgu podczas masażu?
Przegląd potwierdza, że terapia manualna wywołuje zjawiska możliwe do zaobserwowania w pomiarach neurofizjologicznych. W EEG notowano m.in. wzrost aktywności fal alfa, kojarzonych ze stanem wyciszonej czujności, oraz różne zmiany w zakresie fal beta i gamma. Obrazy z fMRI wskazywały modulację pracy struktur zaangażowanych w przetwarzanie bólu, takich jak wyspa i zakręt obręczy. W analizach z użyciem fNIRS opisywano modyfikację łączności sieci związanych z regulacją stresu oraz emocji. W przypadku wcześniaków powtarzane sesje masażu wiązały się z szybszym dojrzewaniem zapisu EEG.
– Masaż wywołuje mierzalne zmiany w aktywności i łączności sieci neuronalnych odpowiedzialnych za regulację stresu, przetwarzanie bólu i modulację emocji. Przy powtarzanych sesjach obserwowano również sygnały adaptacyjne, które można interpretować jako potencjalne procesy neuroplastyczne – podkreśla prof. Donata Kurpas z Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu.
Dlaczego neurofizjologia masażu ma znaczenie kliniczne?
Stres i przewlekły ból stanowią element patogenezy wielu chorób niezakaźnych – od zaburzeń nastroju po schorzenia sercowo-naczyniowe. Jeżeli masaż wpływa na funkcjonowanie sieci odpowiedzialnych za regulację stresu i percepcję bólu, rodzi to pytania o jego rolę w profilaktyce i kompleksowym leczeniu.
Prof. Kurpas przypomina, że choć terapia manualna nie jest klasyczną formą profilaktyki pierwotnej, może modulować układy regulacyjne powiązane ze stresem i bólem. Podkreśla jednak, że obecne dane nie stanowią podstawy do tworzenia wytycznych systemowych i wymagają dalszych badań obejmujących trwałość efektów oraz ocenę bezpieczeństwa i kosztów.
Perspektywa POZ: multimodalne podejście do bólu przewlekłego
W części badań zmiany aktywności mózgu towarzyszyły redukcji bólu i poprawie samopoczucia pacjentów. To sprawia, że masaż może być rozważany jako element terapii złożonej, szczególnie w podstawowej opiece zdrowotnej, gdzie leczenie przewlekłego bólu wymaga podejścia obejmującego kilka metod.
Potencjalne miejsce masażu w POZ może dotyczyć integracji z:
- fizjoterapią nastawioną na poprawę funkcji,
- interwencjami psychologicznymi i poznawczo-behawioralnymi,
- edukacją zdrowotną oraz zmianą stylu życia.
Badaczka zaznacza, że masaż powinien być elementem zaplanowanym, a nie dodatkiem stosowanym bez szerszego kontekstu terapeutycznego.
Co pokazują badania o adaptacji neuronalnej?
Najbardziej interesujące są obserwacje dotyczące łączności funkcjonalnej sieci neuronalnych odpowiedzialnych za ból, stres i emocje. W wybranych badaniach cykl zabiegów wiązał się z pojawieniem się sygnałów adaptacyjnych, sugerujących możliwość długoterminowych zmian regulacyjnych.
Prof. Kurpas jednocześnie przypomina, że mechanizmy biologiczne nie stanowią dowodu na skuteczność kliniczną.
– Dopiero analizy wpływu na jakość życia pacjentów, zużycie leków czy korzystania ze świadczeń zdrowotnych pozwolą odpowiedzialnie określić miejsce masażu w modelach opieki zintegrowanej – dodaje prof. Kurpas.
Główne wnioski
- Analiza 47 badań wykazała zmiany w falach alfa, beta i gamma oraz modulację struktur bólowych, takich jak wyspa i zakręt obręczy.
- Wyniki fMRI i fNIRS potwierdziły modyfikację łączności sieci związanych ze stresem, emocjami i percepcją bólu.
- W leczeniu przewlekłego bólu masaż może stanowić część terapii multimodalnej w POZ, obok fizjoterapii, psychoterapii i edukacji zdrowotnej.
- Potrzebne są badania kliniczne oceniające trwałość efektów, bezpieczeństwo, koszty i wpływ na jakość życia pacjentów.
Źródło:
- https://www.umw.edu.pl/pl/aktualnosci/masaz-mozg
