Rzecznik Praw Obywatelskich Marcin Wiącek zwrócił się do ministry zdrowia z wnioskiem o podjęcie prac legislacyjnych dotyczących ustawy o leczeniu niepłodności. Chodzi o wykonanie postanowienia sygnalizacyjnego Trybunału Konstytucyjnego z 2018 r., które do dziś nie zostało zrealizowane. Sprawa dotyczy zarodków utworzonych przed wejściem w życie ustawy z 25 czerwca 2015 r. z komórek rozrodczych samotnych kobiet i anonimowych dawców.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Dlaczego RPO zwrócił się do ministry zdrowia w sprawie ustawy o leczeniu niepłodności.
- Jakiego problemu dotyczą zarodki utworzone przed wejściem w życie ustawy z 2015 r.
- Jakie stanowisko w tej sprawie zajął Trybunał Konstytucyjny.
- Jakie zmiany legislacyjne proponuje Rzecznik Praw Obywatelskich.
RPO: postanowienie Trybunału Konstytucyjnego nadal pozostaje niewykonane
W piśmie skierowanym do ministry zdrowia Marcin Wiącek przypomniał, że Trybunał Konstytucyjny w postanowieniu sygnalizacyjnym z 18 kwietnia 2018 r. wskazał na lukę w obowiązujących przepisach. Dotyczy ona braku regulacji określających sposób postępowania z zarodkami powstałymi przed wejściem w życie ustawy o leczeniu niepłodności z komórek rozrodczych samotnych kobiet i anonimowych dawców.
Jak podkreśla Rzecznik Praw Obywatelskich, mimo upływu ponad ośmiu lat od wydania postanowienia odpowiednie przepisy nadal nie zostały przygotowane.
Problem dotyczy zarodków utworzonych przed zmianą przepisów
RPO przypomina, że przed wejściem w życie ustawy z 2015 r. samotne kobiety mogły korzystać z procedury in vitro. W wyniku tych procedur powstały zarodki przechowywane obecnie w bankach komórek rozrodczych i zarodków.
Po zmianie przepisów kobiety, które nie pozostają w związku małżeńskim ani we wspólnym pożyciu z mężczyzną, nie mogą skorzystać z własnych zarodków. Zgodnie z ustawą, po upływie 20 lat od wejścia w życie przepisów zarodki zostaną przekazane do dawstwa, o ile wcześniej nie zostaną wykorzystane zgodnie z obowiązującymi regulacjami.
Trybunał wskazał na brak analogicznych rozwiązań
W swoim postanowieniu Trybunał Konstytucyjny zwrócił uwagę, że ustawa przewiduje możliwość uzyskania zgody sądu opiekuńczego na przeniesienie zarodka w przypadku sprzeciwu męża lub partnera, z którego komórek rozrodczych zarodek został utworzony.
Zdaniem Trybunału podobnego mechanizmu zabrakło wobec kobiet, które przed wejściem w życie ustawy zdeponowały zarodki z wykorzystaniem komórek anonimowego dawcy. W ocenie TK ustawodawca powinien rozważyć wprowadzenie regulacji umożliwiającej sądową kontrolę dopuszczalności implantacji takich zarodków.
Zdanie odrębne do postanowienia TK
W swoim wystąpieniu Marcin Wiącek przypomniał również argumenty zawarte w zdaniu odrębnym do postanowienia Trybunału Konstytucyjnego. Wskazano w nim, że obowiązujące przepisy prowadzą do uprzedmiotowienia kobiet, które przed wejściem w życie ustawy zdecydowały się na procedurę in vitro jako osoby samotne. Zwrócono uwagę, że na skutek zmiany prawa kobiety, które planowały wykorzystać własne zarodki, zostały potraktowane jak anonimowe dawczynie materiału biologicznego, a po upływie ustawowego terminu zarodki mogą zostać przekazane do dawstwa bez ich zgody. Autor zdania odrębnego ocenił, że takie rozwiązanie nadmiernie ingeruje w prawo do życia prywatnego i rodzinnego oraz do decydowania o swoim życiu osobistym.
RPO proponuje rozpoczęcie prac legislacyjnych
Marcin Wiącek zwrócił się do ministry zdrowia o podjęcie działań legislacyjnych prowadzących do wykonania postanowienia sygnalizacyjnego Trybunału Konstytucyjnego.
W piśmie wskazał dwa możliwe kierunki zmian. Pierwszy zakłada wprowadzenie sądowej kontroli możliwości skorzystania z procedury medycznie wspomaganej prokreacji przez samotne kobiety, które zdeponowały zarodki przed wejściem w życie ustawy. Drugim rozwiązaniem mogłyby być przepisy w szerszym zakresie umożliwiające dokończenie rozpoczętej wcześniej procedury leczenia niepłodności.
Rzecznik poprosił również ministrę zdrowia o przedstawienie stanowiska resortu w tej sprawie.
Główne wnioski
- RPO wystąpił do ministry zdrowia o podjęcie prac legislacyjnych wykonujących postanowienie sygnalizacyjne Trybunału Konstytucyjnego z 18 kwietnia 2018 r.
- Problem dotyczy zarodków sprzed 2015 r., utworzonych z komórek rozrodczych samotnych kobiet i anonimowych dawców przed wejściem w życie ustawy o leczeniu niepłodności.
- Trybunał Konstytucyjny wskazał na lukę w przepisach, ponieważ ustawa nie przewiduje analogicznego mechanizmu dla samotnych kobiet, jaki obowiązuje w innych przypadkach określonych w ustawie.
- RPO proponuje zmianę przepisów poprzez wprowadzenie kontroli sądowej lub innego rozwiązania umożliwiającego dokończenie procedury leczenia niepłodności.
Źródło:
- https://bip.brpo.gov.pl/sites/default/files/2026-07/Do_MZ_zarodki_TK_sygnalizacja_9_07_2026.pdf
