Zarząd Związku Województw RP przyjął 22 kwietnia 2026 r. stanowisko dotyczące finansowania psychiatrii sądowej, w którym krytycznie odnosi się do działań Narodowego Funduszu Zdrowia. Samorządy wskazują na brak pełnego pokrycia nadwykonań za 2025 r. i ostrzegają przed konsekwencjami dla bezpieczeństwa publicznego. Problem dotyczy jednego z najbardziej wymagających obszarów systemu ochrony zdrowia, silnie powiązanego z wymiarem sprawiedliwości.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jaką skalę osiągnęły nadwykonania w psychiatrii sądowej w 2025 r.
- Dlaczego szpitale realizują świadczenia ponad limity kontraktowe.
- Jakie ryzyka dla systemu i pacjentów wskazują samorządy województw.
- Jakie zmiany w finansowaniu postulują przedstawiciele regionów.
Ponad 50 mln zł nadwykonań i niepełne rozliczenia
Z danych przedstawionych w stanowisku wynika, że w 2025 r. szpitale wojewódzkie zrealizowały świadczenia psychiatrii sądowej ponad zakontraktowane limity o wartości przekraczającej 50,7 mln zł. Propozycje ugód przedstawiane przez oddziały NFZ obejmują jedynie 24,9 mln zł.
Część placówek nie otrzymała żadnych propozycji rozliczenia nadwykonań. Oznacza to, że znacząca część kosztów pozostaje po stronie szpitali oraz budżetów samorządowych.
Jednocześnie to właśnie szpitale wojewódzkie stanowią podstawę systemu – odpowiadają za 94% łóżek w oddziałach o podstawowym zabezpieczeniu oraz 86% w oddziałach o wzmocnionym zabezpieczeniu. Mimo tego dostępna liczba miejsc nadal nie odpowiada rzeczywistemu zapotrzebowaniu.
Leczenie ponad limit wynika z decyzji sądów
Kluczowym elementem problemu jest charakter świadczeń w psychiatrii sądowej. Szpitale realizują orzeczenia sądów dotyczące umieszczenia pacjentów w zakładach psychiatrycznych i nie mają możliwości odmowy przyjęcia.
W stanowisku przypomniano, że już w 2021 r. Ministerstwo Zdrowia zaleciło przyjmowanie pacjentów niezależnie od limitów kontraktowych. Wytyczne te były odpowiedzią na konieczność zapewnienia wykonania orzeczeń sądowych i utrzymania bezpieczeństwa publicznego.
Placówki dostosowały się do tych zaleceń – zwiększały liczbę łóżek, reorganizowały oddziały i inwestowały w rozwój psychiatrii sądowej, korzystając m.in. ze środków Funduszu Medycznego. Zmiany organizacyjne nie zostały jednak powiązane z adekwatnym finansowaniem.
Wysokie koszty i długoterminowa opieka
Pacjenci kierowani do psychiatrii sądowej należą do grupy szczególnie wymagającej. Są to osoby, które dopuściły się poważnych czynów zabronionych i jednocześnie wymagają leczenia psychiatrycznego. Hospitalizacja ma często charakter długoterminowy i może trwać ponad rok, bez określonej z góry daty zakończenia. Decyzję o wypisie podejmuje sąd na podstawie opinii specjalistów.
Proces leczenia obejmuje nie tylko farmakoterapię, ale również psychoterapię, leczenie uzależnień oraz działania resocjalizacyjne. Z tego powodu koszty świadczeń są wyraźnie wyższe niż w standardowej opiece psychiatrycznej.
Ryzyka dla systemu ochrony zdrowia
Samorządy województw wskazują na konkretne skutki braku stabilnego finansowania:
- wydłużenie czasu oczekiwania na przyjęcie do oddziałów,
- trudności w utrzymaniu standardów bezpieczeństwa,
- zakłócenia współpracy między systemem ochrony zdrowia a sądami,
- ograniczenie rozwoju opieki ambulatoryjnej.
W stanowisku zwrócono również uwagę na ryzyko naruszenia praw pacjentów wynikających z obowiązujących przepisów.
„Nie można limitować bezpieczeństwa”
Autorzy dokumentu podkreślają, że świadczenia w psychiatrii sądowej nie powinny być objęte limitami. Decyzja o przyjęciu pacjenta wynika z orzeczenia sądu, a nie z dostępności środków finansowych.
Samorządy wskazują, że obecny model prowadzi do przenoszenia kosztów realizacji obowiązków państwa na poziom województw i zarządzanych przez nie szpitali.
Finansowanie jako element bezpieczeństwa publicznego
Samorządy podkreślają, że wydatki na psychiatrię sądową należy traktować jako inwestycję, a nie wyłącznie koszt. Skuteczne leczenie i readaptacja pacjentów zmniejszają ryzyko powrotu do przestępstwa, co przekłada się na długoterminowe korzyści społeczne i ekonomiczne.
Brak zmian w modelu finansowania może doprowadzić do pogłębienia problemów organizacyjnych i finansowych w placówkach oraz osłabić zdolność systemu do realizacji swoich podstawowych funkcji.
Apel o zmianę modelu finansowania
Stanowisko zostało skierowane do kluczowych instytucji – Ministerstwa Zdrowia, Ministerstwa Sprawiedliwości oraz Narodowego Funduszu Zdrowia. Wśród postulatów znalazły się:
- pełne rozliczenie nadwykonań za 2025 r.,
- zmiana zasad finansowania psychiatrii sądowej,
- włączenie Ministerstwa Sprawiedliwości we współfinansowanie systemu.
Prezes zarządu Związku Województw RP Olgierd Geblewicz wskazuje na narastającą nierównowagę między obowiązkami nakładanymi na placówki a dostępnymi środkami.
Główne wnioski
- Szpitale wojewódzkie zrealizowały w 2025 r. nadwykonania przekraczające 50,7 mln zł, z czego NFZ proponuje pokrycie jedynie 24,9 mln zł.
- Placówki nie mają możliwości odmowy przyjęcia pacjenta, ponieważ działają na podstawie orzeczeń sądów.
- System opiera się głównie na szpitalach wojewódzkich, które zabezpieczają 94% łóżek podstawowych i 86% o wzmocnionym zabezpieczeniu.
- Brak pełnego finansowania grozi wydłużeniem kolejek i pogorszeniem bezpieczeństwa oraz destabilizacją współpracy z wymiarem sprawiedliwości.
Źródło:
- https://polskieregiony.pl/zarzad-zwiazku-wojewodztw-rp-przyjal-stanowisko-o-finansowaniu-psychiatrii-sadowej/
