Otyłość od lat uznawana jest za jeden z kluczowych czynników ryzyka chorób przewlekłych, takich jak cukrzyca typu 2 czy schorzenia sercowo-naczyniowe. Najnowsze, szeroko zakrojone badanie naukowców z University College London pokazuje jednak, że jej wpływ na zdrowie jest jeszcze szerszy. Wyniki opublikowane na łamach The Lancet wskazują, że otyłość można powiązać z jednym na dziesięć zgonów spowodowanych chorobami zakaźnymi na świecie, a ryzyko ciężkiego przebiegu infekcji rośnie wraz ze wzrostem masy ciała.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak duży jest udział otyłości w zgonach z powodu chorób zakaźnych na świecie i w wybranych krajach
- O ile wzrasta ryzyko hospitalizacji lub zgonu z powodu infekcji wraz ze wzrostem BMI
- Które rodzaje zakażeń są szczególnie częste i ciężkie u osób z otyłością
- Dlaczego redukcja masy ciała i szczepienia mogą realnie zmniejszać ryzyko ciężkich infekcji
Zakres i cel badania
Badanie miało na celu ocenę związku między otyłością, a ciężkimi zakażeniami prowadzącymi do hospitalizacji lub zgonu. Główny autor, prof. Mika Kivimäki z UCL, podkreśla:
Otyłość jest powszechnie znanym czynnikiem ryzyka zespołu metabolicznego, cukrzycy, chorób układu krążenia i wielu innych chorób przewlekłych. W niniejszym badaniu znaleźliśmy solidne dowody na to, że otyłość jest również powiązana z gorszymi rokowaniami w przypadku chorób zakaźnych, ponieważ ciężkie zachorowania na infekcję są znacznie częstsze u osób z otyłością.
Naukowcy przeanalizowali dane ponad 540 tys. uczestników dużych badań kohortowych z Wielkiej Brytanii i Finlandii, w tym z zasobów UK Biobank. Uczestników obserwowano średnio przez 13–14 lat, analizując zależność między wskaźnikiem BMI a przebiegiem infekcji.
Otyłość a ryzyko ciężkich zakażeń
Analiza wykazała, że osoby z otyłością (BMI ≥30) miały o 70% wyższe ryzyko hospitalizacji lub zgonu z powodu infekcji w porównaniu z osobami o prawidłowej masie ciała. Co istotne, ryzyko rosło stopniowo wraz ze wzrostem BMI. U osób z BMI ≥40 było ono trzykrotnie wyższe.
Zależność ta dotyczyła szerokiego spektrum zakażeń – od grypy i COVID-19, przez zapalenie płuc i zakażenia dolnych dróg oddechowych, po zapalenie żołądka i jelit czy infekcje dróg moczowych. Otyłość nie zwiększała natomiast istotnie ryzyka ciężkiego przebiegu HIV ani gruźlicy.
Szeroki wpływ na różne typy infekcji
W badaniu uwzględniono dane dotyczące 925 chorób zakaźnych o podłożu bakteryjnym, wirusowym, pasożytniczym i grzybiczym. Związek między otyłością, a ciężkim przebiegiem zakażeń pozostawał spójny niezależnie od zastosowanej miary otyłości – BMI, obwodu talii czy stosunku talii do wzrostu.
Co ważne, nie dało się go wytłumaczyć wyłącznie obecnością chorób współistniejących. Zwiększone ryzyko obserwowano również u osób otyłych bez cukrzycy, zespołu metabolicznego czy chorób serca, a także niezależnie od poziomu aktywności fizycznej.
Możliwe mechanizmy biologiczne
Choć badanie nie analizowało bezpośrednio mechanizmów biologicznych, autorzy wskazują na wcześniejsze prace sugerujące, że otyłość prowadzi do dysregulacji układu odpornościowego, przewlekłego stanu zapalnego oraz zaburzeń metabolicznych. Jak zauważa prof. Kivimäki:
Nasze odkrycia sugerują, że otyłość osłabia mechanizmy obronne organizmu przed infekcjami, co prowadzi do poważniejszych chorób. Ludzie mogą nie zarażać się łatwiej, ale powrót do zdrowia po infekcji jest wyraźnie trudniejszy.
Znaczenie utraty masy ciała i profilaktyki
Badacze znaleźli również dowody na potencjalne korzyści zdrowotne redukcji masy ciała. Osoby z otyłością, które schudły w trakcie obserwacji, miały o około 20% niższe ryzyko poważnych infekcji niż te, które pozostały otyłe.Dr Solja Nyberg z Uniwersytetu Helsińskiego zwraca uwagę:
Wraz ze spodziewanym wzrostem wskaźników otyłości na świecie wzrośnie również liczba zgonów i hospitalizacji z powodu chorób zakaźnych związanych z otyłością.
Podkreśla ona konieczność wdrażania strategii wspierających zdrową dietę, aktywność fizyczną oraz regularne aktualizowanie szczepień ochronnych u osób z otyłością.
Globalne obciążenie chorobami zakaźnymi
Autorzy wykorzystali dane z projektu Global Burden of Diseases (GBD) do oszacowania skali problemu. Wyniki wskazują, że w 2023 roku około 0,6 mln z 5,4 mln zgonów z powodu infekcji (10,8%) było związanych z otyłością. W Wielkiej Brytanii odsetek ten oszacowano na 17%, a w Stanach Zjednoczonych aż na 26%. Dr Sara Ahmadi-Abhari z Imperial College London zaznacza jednak:
Szacunki globalnego wpływu dają pojęcie o skali problemu, ale należy je interpretować ostrożnie.
Główne wnioski
- W 2023 r. około 10,8% zgonów z powodu chorób zakaźnych na świecie (ok. 0,6 mln z 5,4 mln) było związanych z otyłością.
- Osoby z otyłością (BMI ≥30) miały o 70% wyższe ryzyko hospitalizacji lub zgonu z powodu infekcji niż osoby z prawidłową masą ciała, a przy BMI ≥40 ryzyko było trzykrotnie wyższe.
- Zwiększone ryzyko dotyczy szerokiego spektrum zakażeń, m.in. grypy, COVID-19, zapalenia płuc, infekcji dolnych dróg oddechowych, żołądkowo-jelitowych i dróg moczowych.
- Utrata masy ciała wiązała się z ok. 20% redukcją ryzyka ciężkich infekcji, co podkreśla znaczenie profilaktyki i regularnych szczepień u osób z otyłością.
Źródło:
- https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(25)02474-2/fulltext
- University College London
