E-papierosy od lat są przedstawiane jako potencjalnie „bezpieczniejsza” alternatywa dla tradycyjnego palenia tytoniu. Jednak rosnąca liczba badań naukowych podważa tę narrację. Najnowsza analiza przeprowadzona przez naukowców z Uniwersytetu Nowej Południowej Walii w Sydney wskazuje, że wapowanie może być powiązane z ryzykiem rozwoju nowotworów, w tym raka płuc i raka jamy ustnej.
Wyniki opublikowane w czasopiśmie „Carcinogenesis” stanowią jedną z najbardziej kompleksowych prób oceny rakotwórczego potencjału e-papierosów. Autorzy badania podkreślają, że chociaż dokładne oszacowanie skali ryzyka wymaga wieloletnich obserwacji populacyjnych, dostępne dowody już dziś budzą poważne obawy w środowisku zdrowia publicznego.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Dlaczego nowe badanie opublikowane w czasopiśmie „Carcinogenesis” wskazuje, że wapowanie może zwiększać ryzyko rozwoju raka płuc i raka jamy ustnej.
- Jakie dowody naukowe – kliniczne, laboratoryjne i eksperymentalne – zostały wykorzystane do oceny potencjalnej rakotwórczości e-papierosów.
- Jakie substancje chemiczne obecne w aerozolach e-papierosów mogą powodować uszkodzenia DNA, stres oksydacyjny i procesy zapalne sprzyjające rozwojowi nowotworów.
- Dlaczego zjawisko jednoczesnego palenia papierosów i wapowania może dodatkowo zwiększać ryzyko raka płuc według najnowszych danych epidemiologicznych.
Kompleksowa analiza badań naukowych
Badanie zatytułowane „Rakotwórczość e-papierosów: jakościowa ocena ryzyka” zostało przeprowadzone przez interdyscyplinarny zespół naukowców z kilku australijskich ośrodków akademickich i klinicznych. W projekcie uczestniczyli badacze m.in. z:
- Uniwersytetu Nowej Południowej Walii w Sydney
- University of Queensland
- Flinders University
- University of Sydney
- Royal North Shore Hospital
- The Prince Charles Hospital
- Sunshine Coast University Hospital
Zespół obejmował ekspertów z wielu dziedzin, w tym farmaceutów, epidemiologów, torakochirurgów oraz specjalistów zdrowia publicznego. Celem badania było przeanalizowanie dostępnych danych naukowych dotyczących potencjalnego działania rakotwórczego e-papierosów. Jak podkreśla kierujący analizą profesor Bernard Stewart:
Z naszej wiedzy wynika, że ta analiza jest najbardziej definitywnym dowodem na to, że osoby palące e-papierosy są bardziej narażone na raka niż osoby, które tego nie robią.
Czy e-papierosy mogą powodować raka?
Dotychczas znaczna część badań koncentrowała się na roli e-papierosów jako potencjalnego „pomostu” prowadzącego do tradycyjnego palenia tytoniu. Mniej uwagi poświęcano natomiast pytaniu, czy same e-papierosy mogą działać rakotwórczo. Nowa analiza stara się odpowiedzieć właśnie na to pytanie. Autorzy badania przeanalizowali dane z wielu źródeł, w tym:
- badań klinicznych obserwujących użytkowników e-papierosów
- eksperymentów na modelach zwierzęcych
- badań laboratoryjnych analizujących skład aerozoli z e-papierosów
- analiz mechanizmów biologicznych związanych z uszkodzeniami komórkowymi
Jak podkreśla prof. Stewart:
Biorąc pod uwagę wszystkie ustalenia – pochodzące z monitorowania klinicznego, badań na zwierzętach i danych mechanistycznych – e-papierosy prawdopodobnie powodują raka płuc i raka jamy ustnej.
Jednocześnie naukowcy zaznaczają, że ich ocena ma charakter jakościowy. Oznacza to, że obecnie nie można jeszcze precyzyjnie określić liczby przypadków raka, które można bezpośrednio przypisać wapowaniu.
Substancje rakotwórcze w aerozolach e-papierosów
Kluczowym elementem analizy było zbadanie składu chemicznego aerozoli powstających podczas korzystania z e-papierosów. Naukowcy zidentyfikowali w nich wiele związków potencjalnie rakotwórczych. Do najważniejszych należą:
- lotne związki organiczne,
- metale uwalniane z elementów grzewczych urządzeń,
- związki powodujące stres oksydacyjny i uszkodzenia DNA.
Badania laboratoryjne wskazują, że substancje te mogą prowadzić do uszkodzeń komórkowych oraz zaburzeń szlaków biologicznych związanych z procesem nowotworzenia. Dodatkowo w badaniach biomarkerów u ludzi obserwowano oznaki stresu oksydacyjnego, stanów zapalnych oraz uszkodzeń materiału genetycznego – procesów uznawanych za jedne z kluczowych mechanizmów rozwoju nowotworów.
Rosnący problem zdrowia publicznego
E-papierosy pojawiły się na rynku na początku XXI wieku i szybko zaczęły być promowane jako alternatywa dla klasycznych papierosów. W wielu krajach przedstawiano je również jako narzędzie wspierające rzucanie palenia. Z czasem jednak ich popularność zaczęła rosnąć szczególnie wśród młodych ludzi. Kolorowe urządzenia oraz aromatyzowane płyny sprawiły, że wapowanie stało się zjawiskiem powszechnym w przestrzeni publicznej. Profesor Freddy Sitas, współautor badania, zwraca uwagę na jeszcze jeden aspekt problemu:
Wiadomo, że e-papierosy są bramą do palenia, a tym samym do raka.
Naukowiec podkreśla również, że skala potencjalnego ryzyka związanego z samym wapowaniem przez długi czas była niedostatecznie analizowana.
Podwójne uzależnienie – nowy problem epidemiologiczny
Badacze zwracają uwagę na zjawisko tzw. podwójnego używania, czyli jednoczesnego palenia tradycyjnych papierosów i korzystania z e-papierosów. Według najnowszych danych epidemiologicznych z USA osoby stosujące oba produkty mogą być szczególnie narażone na choroby nowotworowe. Jak wskazuje prof. Sitas:
Większość osób, które używają e-papierosów , aby rzucić palenie, wpada w stan podwójnego zawieszenia, nie mogąc pozbyć się żadnego z tych nałogów.
Dane epidemiologiczne sugerują, że osoby jednocześnie palące papierosy i korzystające z e-papierosów mogą mieć nawet czterokrotnie wyższe ryzyko zachorowania na raka płuc.
Czy historia palenia tytoniu się powtarza?
Autorzy badania dostrzegają analogię między obecną debatą dotyczącą e-papierosów, a historią badań nad paleniem tytoniu. W przypadku tradycyjnych papierosów naukowcy potrzebowali niemal stu lat, aby jednoznacznie udowodnić ich związek z rakiem płuc. Wiele wczesnych sygnałów ostrzegawczych było wówczas ignorowanych lub bagatelizowanych. Jak przypomina prof. Sitas:
Wczesne doniesienia wskazywały na związek między paleniem a chorobami zakaźnymi, takimi jak gruźlica, a także choroby układu krążenia, udar i rak płuc.
Zdaniem naukowców podobny scenariusz może obecnie powtarzać się w przypadku e-papierosów.
Potrzeba długoterminowych badań
Autorzy analizy podkreślają, że pełna ocena ryzyka nowotworowego związanego z wapowaniem będzie możliwa dopiero po przeprowadzeniu wieloletnich badań populacyjnych. E-papierosy są stosunkowo nowym produktem – pojawiły się na rynku zaledwie około dwóch dekad temu. Oznacza to, że wiele potencjalnych skutków zdrowotnych może ujawnić się dopiero po długim czasie ekspozycji.
Jednak zdaniem badaczy już dziś dostępne dane naukowe wskazują na potrzebę ostrożności oraz dalszych badań nad bezpieczeństwem tych produktów.
Główne wnioski
- Badanie opublikowane w „Carcinogenesis”, przeprowadzone przez naukowców z Uniwersytetu Nowej Południowej Walii w Sydney oraz innych ośrodków badawczych, wskazuje, że e-papierosy zawierające nikotynę mogą powodować raka płuc i raka jamy ustnej.
- Analiza obejmowała badania kliniczne, eksperymenty na zwierzętach oraz badania laboratoryjne, które wykazały m.in. uszkodzenia DNA, stres oksydacyjny i procesy zapalne w komórkach narażonych na aerozole e-papierosów.
- Naukowcy zidentyfikowali w aerozolach e-papierosów liczne związki potencjalnie rakotwórcze, w tym lotne związki organiczne oraz metale uwalniane z elementów grzewczych urządzeń.
- Dane epidemiologiczne z USA wskazują, że osoby jednocześnie palące papierosy i używające e-papierosów mogą mieć nawet czterokrotnie wyższe ryzyko raka płuc, co budzi poważne obawy zdrowia publicznego.
Źródło:
- https://academic.oup.com/carcin/article-abstract/47/1/bgag015/8555982
- https://www.unsw.edu.au/newsroom/news/2026/03/vaping-likely-to-cause-cancer-new-findings
