Chroniczne zmęczenie czy depresja? Objawy i leczenie u dorosłych na Mazowszu

W dzisiejszych czasach lekarze coraz częściej stają przed trudnym zadaniem: jak odróżnić zwykłe, fizyczne wycieńczenie organizmu od pełnoobjawowej depresji? Granica między zespołem chronicznego zmęczenia a chorobą psychiczną bardzo niebezpiecznie się zaciera.

Dane Narodowego Funduszu Zdrowia (NFZ) jasno pokazują, że liczba osób chorujących na depresję w Polsce stale rośnie. Województwo mazowieckie, a w szczególności Warszawa i okoliczne miasta, to rejon, gdzie z powodu szybkiego tempa życia jesteśmy najbardziej narażeni na przewlekły stres i wypalenie.

Jak odróżnić chroniczne zmęczenie od depresji?

Zgodnie z wytycznymi Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), kluczem do skutecznej pomocy jest dokładne ustalenie źródła problemu. Zwykłe zmęczenie mija lub wyraźnie zmniejsza się, gdy odpoczniemy, wyjedziemy na urlop i zaczniemy dbać o zdrowy sen. Depresja nie znika po kilku przespanych nocach.

Do najważniejszych sygnałów alarmowych, które trwają minimum dwa tygodnie (niezależnie od tego, co dzieje się w naszym życiu), należą:

• Utrata radości (anhedonia): Całkowity brak satysfakcji i przyjemności z rzeczy, które do tej pory nas cieszyły (hobby, spotkania z bliskimi).
• Ciągłe obniżenie nastroju: Subiektywne poczucie wewnętrznej pustki, smutku lub emocjonalnego znieczulenia.
• Problemy z ciałem i snem: Bezsenność lub przeciwnie, spędzanie w łóżku całych dni, nagłe zmiany wagi, spowolnienie ruchów i potężny brak energii do życia.

Raporty Ministerstwa Zdrowia potwierdzają, że długotrwały stres, niepewność finansowa czy izolacja, drastycznie obniżyły naszą odporność psychiczną. W efekcie lęk zaczyna „atakować” ciało pod postacią różnych dolegliwości fizycznych.

Kiedy leczenie w poradni to za mało?

Depresja to choroba całego organizmu, która wymaga profesjonalnego leczenia u psychiatry i psychoterapeuty. Czasami jednak wizyty w gabinecie, nawet te regularne, przestają wystarczać.

Zgodnie z wytycznymi Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego, pacjent powinien trafić pod całodobową opiekę specjalistów w ośrodku stacjonarnym w trzech kluczowych sytuacjach:

1. Ryzyko samobójstwa: Pojawienie się myśli o odebraniu sobie życia lub poczucia, że dalej nie da się już żyć. To najważniejszy sygnał alarmowy.
2. Ciężki stan i utrata kontroli: Gdy chory nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować, zaniedbuje podstawowe obowiązki, a chorobie towarzyszą np. stany silnego odrealnienia.
3. Brak poprawy w leczeniu domowym: Sytuacja, w której mimo zmiany leków i regularnej terapii u psychologa, stan pacjenta od kilku tygodni się pogarsza.

Leczenie stacjonarne jest jedną z form leczenia zaburzeń psychicznych i stosuje się je w przypadkach uzasadnionych stanem pacjenta. O konieczności podjęcia takiego leczenia decyduje lekarz. Jednym z miejsc, gdzie taka opieka jest świadczona jest Całodobowy Ośrodek Psychoterapeutyczny Jagiellonka. W tego typu placówkach opiekę nad pacjentem sprawuje zespół specjalistów, obejmujący m.in. lekarza psychiatrę, psychologa i psychoterapeutę, a zakres terapii jest dostosowywany do indywidualnych potrzeb.

Co mówią eksperci Ośrodka Jagiellonka o leczeniu depresji?

Leczenie depresji u osób dorosłych opiera się na metodach o potwierdzonej skuteczności, dostosowanych do stanu pacjenta i przyczyn występowania objawów.

Tomasz Tafliński, lekarz psychiatra w Galileo Medical, wyjaśnia: „Chroniczne zmęczenie, z którym zgłaszają się pacjenci, to bardzo często ukryta, głęboka depresja. Leczenie nie powinno ograniczać się wyłącznie do chwilowej poprawy nastroju. Ważna jest również praca nad utrwalonymi schematami myślenia oraz rozwiązaniem wewnętrznych konfliktów, które mogą podtrzymywać objawy choroby i zwiększać ryzyko jej nawrotu.”

Anna Krajewska, psychoterapeutka w Ośrodku Jagiellonka, dodaje: „W dużej aglomeracji, takiej jak Warszawa, depresja rzadko wygląda książkowo. Często występuje tzw. depresja maskowana. Pacjent nie płacze, ale jest chorobliwie drażliwy, ucieka w pracoholizm, cierpi na przewlekłe dolegliwości bólowe lub podejmuje zachowania autodestrukcyjne. Istotnym elementem terapii jest pomoc w rozpoznaniu kryzysu i stopniowym odzyskiwaniu równowagi psychicznej.”

Jak może wyglądać leczenie stacjonarne?

Leczenie stacjonarne może być organizowane w różny sposób, w zależności od podmiotu leczniczego oraz indywidualnych potrzeb pacjenta. Poniższa grafika przedstawia przykładowe elementy modelu terapeutycznego stosowanego w jednym z ośrodków i ma charakter wyłącznie poglądowy. O zakresie oraz metodach leczenia każdorazowo decyduje lekarz wraz z zespołem terapeutycznym.

Podsumowanie

Granica między przemęczeniem a depresją nie zawsze jest łatwa do zauważenia. Jeżeli obniżony nastrój, utrata energii, zaburzenia snu lub inne niepokojące objawy utrzymują się przez dłuższy czas i utrudniają codzienne funkcjonowanie, warto skonsultować się z lekarzem psychiatrą lub innym specjalistą zdrowia psychicznego. Wczesna diagnoza i odpowiednio dobrana forma leczenia mogą mieć istotne znaczenie dla procesu zdrowienia.

Leczenie stacjonarne może obejmować nie tylko wsparcie samego pacjenta, ale również działania skierowane do jego bliskich, jeżeli są one elementem planu terapeutycznego. Takie świadczenia prowadzą wyspecjalizowane podmioty lecznicze, w tym Całodobowy Ośrodek Psychoterapeutyczny Jagiellonka.

Materiał partnerski. Artykuł jest częścią cyklu trzech publikacji przygotowanych we współpracy z Całodobowym Ośrodkiem Psychoterapeutycznym Jagiellonka.

źródła:

• Samochowiec, J., Dudek, D., Kucharska‑Mazur, J., Murawiec, S., Rymaszewska, J., Cubała, W. J., Heitzman, J., Jankowska‑Zdunczyk, A., Chatizow, J., & Bała, M. (2018). Wytyczne postępowania w depresji u dorosłych dla lekarzy rodzinnych. Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego. 
• Narodowy Fundusz Zdrowia (2023). NFZ o zdrowiu: Depresja. Raport dostępny na stronie: https://ezdrowie.gov.pl/portal/home/badania-i-dane/zdrowe-dane/raporty/nfz-o-zdrowiu-depresja. 
• World Health Organization (2023). Mental Health Gap Action Programme (mhGAP) guideline for mental, neurological and substance use disorders. Geneva: WHO. Publikacja dostępna pod adresem: https://www.who.int/publications/i/item/9789240084278. 
• Ośrodek Jagiellonka. Całodobowe Leczenie Zaburzeń Psychicznych. Dostęp: https://www.osrodekjagiellonka.pl/.