Dorośli z ADHD mogą być znacznie bardziej narażeni na rozwój demencji i zaburzeń poznawczych w późniejszym życiu. Naukowcy z Uniwersytetu w Pittsburghu przeanalizowali dane ponad 187 tys. osób w wieku co najmniej 50 lat. Wyniki badania opublikowanego w „JAMA Psychiatry” wskazują, że z rozwojem zaburzeń poznawczych wiąże się zarówno rozpoznanie ADHD, jak i genetyczna predyspozycja do tego zaburzenia.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak ADHD u dorosłych wiąże się z ryzykiem rozwoju demencji i łagodnych zaburzeń poznawczych w późniejszym życiu oraz dlaczego naukowcy analizują ten związek.
- Jakie są wyniki badania Uniwersytetu w Pittsburghu opublikowanego w „JAMA Psychiatry”, obejmującego ponad 187 tys. osób, w którym zaburzenia poznawcze rozpoznano u 6,7 proc. uczestników z ADHD i 3,4 proc. osób bez ADHD.
- Jak genetyczna predyspozycja do ADHD może wiązać się z ryzykiem demencji i dlaczego osoby z najwyższym ryzykiem genetycznym były o 35 proc. bardziej narażone na jej rozwój.
- Dlaczego ADHD nie można uznać za udowodnioną przyczynę demencji oraz jakie znaczenie dla zdrowia poznawczego mogą mieć wczesna diagnostyka, leczenie ADHD i czynniki sercowo-naczyniowe.
ADHD a ryzyko demencji. Co wykazało badanie?
Badacze wykorzystali dokumentację medyczną oraz dane genetyczne uczestników amerykańskiego programu badawczego All of Us, prowadzonego przez National Institutes of Health (NIH). Analiza objęła ponad 187 tys. dorosłych w wieku 50 lat i starszych. Naukowcy oceniali, czy rozpoznanie zespołu nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD) wiąże się z późniejszym występowaniem demencji lub łagodnych zaburzeń poznawczych (MCI).
Demencję lub zaburzenia poznawcze rozpoznano u 6,7 proc. uczestników z ADHD, w porównaniu z 3,4 proc. osób bez tego rozpoznania. Po uwzględnieniu wieku, płci i innych schorzeń ADHD wiązało się z ponad czterokrotnie wyższym ryzykiem rozwoju zaburzeń poznawczych w okresie obserwacji. Autorzy podkreślają jednak, że wyniki nie dowodzą, iż ADHD bezpośrednio powoduje demencję.
Genetyczne ryzyko ADHD również wiąże się z pogorszeniem funkcji poznawczych
Istotnym elementem badania była analiza genetyczna. Naukowcy obliczyli dla uczestników poligeniczny wskaźnik ryzyka ADHD, odzwierciedlający wpływ wielu powszechnych wariantów genetycznych związanych z tym zaburzeniem. Osoby z najwyższym genetycznym ryzykiem ADHD miały o 35 proc. większe prawdopodobieństwo rozwoju demencji niż uczestnicy z najniższym ryzykiem.
Zależność występowała również u osób bez formalnego rozpoznania ADHD. To ważna obserwacja, ponieważ wskazuje, że związek między ADHD a późniejszym pogorszeniem funkcji poznawczych nie musi wynikać wyłącznie z różnic w diagnostyce lub korzystaniu z opieki zdrowotnej. Jednocześnie poligeniczny wskaźnik ryzyka nie pozwala przewidzieć z pewnością, u kogo rozwinie się demencja.
ADHD i demencja. Większe obciążenie dla pacjentów
Badanie wykazało również, że współwystępowanie ADHD i zaburzeń poznawczych może wiązać się z większym obciążeniem zdrowotnym i społecznym. Wśród uczestników, u których rozwinęły się zaburzenia poznawcze, osoby z ADHD zgłaszały:
- gorszy stan zdrowia psychicznego,
- niższą jakość życia,
- mniejszą satysfakcję z relacji społecznych.
Ponadto pacjenci z ADHD korzystali z opieki zdrowotnej o około 20 proc. częściej w ciągu roku od rozpoznania zaburzeń poznawczych niż osoby bez współistniejącego ADHD. Wyniki sugerują, że ta grupa może wymagać szczególnej uwagi podczas planowania opieki geriatrycznej, neurologicznej i psychiatrycznej.
Czy wczesne objawy demencji mogą być mylone z ADHD?
Jednym z możliwych wyjaśnień obserwowanej zależności jest nakładanie się objawów ADHD i wczesnych zaburzeń poznawczych. Problemy z koncentracją, pamięcią roboczą i organizacją codziennych czynności mogą występować w obu przypadkach. Istnieje więc ryzyko, że niektóre wczesne objawy procesu neurodegeneracyjnego zostaną początkowo uznane za ADHD. Naukowcy sprawdzili tę możliwość, analizując przypadki, w których między rozpoznaniem ADHD a wystąpieniem zaburzeń poznawczych upłynęło co najmniej osiem lat.
Związek nadal pozostawał istotny statystycznie, co sugeruje, że błędna klasyfikacja wczesnych objawów demencji nie wyjaśnia całej obserwowanej zależności.
Czy leczenie ADHD może zmniejszać ryzyko demencji?
Autorzy badania wskazują, że nadal nie wiadomo, czy odpowiednie leczenie ADHD może wpływać na ryzyko późniejszych zaburzeń poznawczych. W szczególności dalszych analiz wymaga potencjalna rola leków psychostymulujących oraz czynników sercowo-naczyniowych, które mogą mieć znaczenie zarówno w ADHD, jak i demencji.
Wyniki nie stanowią podstawy do stosowania leków na ADHD w celu zapobiegania demencji. Badacze zwracają natomiast uwagę na potrzebę lepszego poznania mechanizmów łączących ADHD ze starzeniem się mózgu. Wcześniejsze prace zespołu z Pittsburgha wskazywały już na związek genetycznej predyspozycji do ADHD ze zmianami mózgowymi charakterystycznymi dla choroby Alzheimera.
ADHD jako potencjalny czynnik ryzyka zaburzeń poznawczych
Nowe badanie dostarcza kolejnych argumentów przemawiających za uwzględnianiem ADHD w badaniach nad zdrowiem poznawczym osób starszych. Połączenie danych klinicznych i genetycznych wzmacnia dowody na istnienie związku między ADHD a demencją, ale nie przesądza o jego przyczynowym charakterze.
Dalsze badania powinny wyjaśnić, jaką rolę odgrywają wspólne mechanizmy biologiczne, choroby współistniejące i stosowane leczenie. Istotne będzie również ustalenie, czy odpowiednio wczesne interwencje mogą ograniczać ryzyko pogorszenia funkcji poznawczych u dorosłych z ADHD.
Główne wnioski
- Dorośli z ADHD mogą być bardziej narażeni na rozwój demencji i łagodnych zaburzeń poznawczych w późniejszym życiu. W badaniu Uniwersytetu w Pittsburghu, obejmującym ponad 187 tys. osób w wieku co najmniej 50 lat, zaburzenia poznawcze rozpoznano u 6,7 proc. uczestników z ADHD i 3,4 proc. osób bez ADHD. Po uwzględnieniu wieku, płci i innych schorzeń ADHD wiązało się z ponad czterokrotnie wyższym ryzykiem rozwoju zaburzeń poznawczych.
- Genetyczna predyspozycja do ADHD również wiązała się z większym ryzykiem demencji. Uczestnicy z najwyższym poligenicznym ryzykiem ADHD mieli o 35 proc. większe prawdopodobieństwo rozwoju demencji niż osoby z najniższym ryzykiem. Zależność obserwowano także u osób bez formalnego rozpoznania ADHD.
- Współwystępowanie ADHD i zaburzeń poznawczych wiązało się z większym obciążeniem zdrowotnym i społecznym. Pacjenci zgłaszali gorsze zdrowie psychiczne, niższą jakość życia i mniejszą satysfakcję z relacji społecznych. Korzystali również z opieki zdrowotnej o około 20 proc. częściej w ciągu roku od rozpoznania zaburzeń poznawczych.
- Badanie opublikowane w „JAMA Psychiatry” nie dowodzi, że ADHD bezpośrednio powoduje demencję. Związek pozostawał istotny statystycznie nawet przy co najmniej ośmioletnim odstępie między rozpoznaniem ADHD a wystąpieniem zaburzeń poznawczych. Naukowcy wskazują na potrzebę dalszych badań nad mechanizmami biologicznymi oraz wpływem leczenia ADHD i zdrowia sercowo-naczyniowego na starzenie się funkcji poznawczych.
Źródło:
- https://www.news-medical.net/news/20261007/Adults-with-ADHD-face-higher-risk-of-developing-dementia-later-in-life.aspx
