Od 2018 roku w Polsce funkcjonują centra zdrowia psychicznego (CZP), które opierają się na modelu opieki środowiskowej. Według ekspertów to najskuteczniejsza forma leczenia zaburzeń psychicznych, zapewniająca pacjentom szybki i bliski dostęp do pomocy. Pilotaż tego programu dobiega jednak końca w lipcu 2024 roku, a przyszłość CZP wciąż nie jest jasna. Ministerstwo Zdrowia zapowiada kontynuację finansowania i rozszerzenie sieci placówek, ale szczegóły dotyczące nowych zasad ich funkcjonowania pozostają nieznane.
Pilotaż CZP – co udało się osiągnąć?
Centra zdrowia psychicznego to ośrodki, które oferują kompleksową opiekę psychiatryczną bez konieczności hospitalizacji. Ich głównym założeniem jest szybka interwencja w kryzysie psychicznym i długoterminowe wsparcie w środowisku pacjenta. Obecnie sieć CZP obejmuje 51 proc. populacji Polski, a do końca roku ma zwiększyć swój zasięg do 80 proc. mieszkańców kraju.
Centra zdrowia psychicznego to forma opieki nad pacjentami w kryzysach psychicznych, opartej na idei pomocy środowiskowej i jest to najskuteczniejsza metoda leczenia zaburzeń psychicznych – mówi Joanna Krzyżanowska-Zbucka z Instytutu Psychiatrii i Neurologii.
Mimo tych zapewnień eksperci obawiają się zmian w modelu funkcjonowania CZP, które mogłyby wpłynąć na ograniczenie dostępności i skuteczności leczenia.
Niepewność co do finansowania CZP
Jednym z głównych problemów, które budzą niepokój środowiska medycznego, jest przyszłość finansowania CZP. Dotychczasowy model zakładał ryczałtowe finansowanie oparte na populacji, co pozwalało na elastyczne dostosowanie pomocy do potrzeb pacjentów.
Pojawiają się jednak głosy, że po zakończeniu pilotażu może zostać wprowadzony system fee-for-service, czyli finansowanie na podstawie liczby wykonanych procedur. Zdaniem ekspertów takie rozwiązanie mogłoby negatywnie wpłynąć na jakość usług i ograniczyć dostępność pomocy dla pacjentów.
Finansowanie ryczałtem na populację daje największą swobodę w oferowaniu pomocy. Pacjent dostaje wtedy tyle, ile potrzebuje, i wtedy, kiedy potrzebuje, a nie wtedy, kiedy jest zarejestrowany jako pacjent – podkreśla Joanna Krzyżanowska-Zbucka.
Minister zdrowia zapewniła, że finansowanie CZP pozostanie bez zmian, ale konkretne rozwiązania nie zostały jeszcze przedstawione.
Obawy o przyszłość reformy psychiatrii
Eksperci ostrzegają, że zmiany w funkcjonowaniu CZP mogą zagrozić skuteczności reformy systemu psychiatrii środowiskowej. Jeśli nowy model finansowania skupi się na liczbie pacjentów i procedur, a nie na profilaktyce i zdrowieniu, efektywność centrów może zostać osłabiona.
Obawiamy się, że propozycje, które w tej chwili są rozważane w Ministerstwie Zdrowia, mogą doprowadzić do tego, że zostaną zmienione zasady funkcjonowania tych centrów – mówi Krzyżanowska-Zbucka. – Jeżeli zmienimy zasady, to i dostępność się zmieni, i szybkość reakcji, koncentracja na zdrowieniu. Będą obowiązywały inne zasady, które będą się koncentrowały głównie na zysku czy zbieraniu odpowiedniej liczby pacjentów.
Środowisko psychiatryczne apeluje o zachowanie obecnej struktury CZP, podkreślając, że to model oparty na opiece środowiskowej przynosi najlepsze rezultaty w leczeniu pacjentów z zaburzeniami psychicznymi.
Jakie są dalsze plany Ministerstwa Zdrowia?
Ministerstwo Zdrowia zapowiada dalszy rozwój sieci CZP. Od grudnia 2024 roku nad standardami opieki pracuje specjalny zespół ekspertów, który ma określić zasady funkcjonowania centrów po zakończeniu pilotażu.
Rządowy plan zakłada, że:
- Liczba CZP zostanie zwiększona, aby w 2024 roku objąć opieką 80 proc. populacji,
- Docelowo wszystkie regiony kraju mają mieć dostęp do opieki środowiskowej,
- Wprowadzone zostaną jednolite standardy funkcjonowania placówek,
- Ministerstwo Zdrowia zadba o profilaktykę i edukację społeczną, aby pacjenci mogli szybciej otrzymywać wsparcie.
Eksperci podkreślają, że nawet pełne pokrycie kraju przez sieć CZP nie wystarczy, jeśli nie zostaną wdrożone skuteczne mechanizmy profilaktyczne i edukacyjne.
Część zaburzeń psychicznych wynika z zaniedbanych kryzysów, które jeżeli nie dostaną odpowiedniej pomocy w odpowiednim czasie, już potem wymagają interwencji bardzo intensywnych i lekarskich – zauważa Krzyżanowska-Zbucka.
Jakie będą ostateczne decyzje?
Choć Ministerstwo Zdrowia zapowiada kontynuację programu CZP, wiele kwestii wciąż pozostaje otwartych. Kluczowe pytania dotyczą:
- Kształtu przyszłego finansowania CZP,
- Utrzymania zasad funkcjonowania opieki środowiskowej,
- Dostępności pomocy psychologicznej i psychiatrycznej dla pacjentów.
Pilotaż był najdłuższym w historii polskiego systemu ochrony zdrowia i dowiódł skuteczności modelu CZP. Wciąż jednak brakuje jasnych deklaracji, czy zostanie on utrzymany w dotychczasowej formie.
Źródło:
- biznes.newseria.pl
