Europa od ponad dwóch dekad pozostaje wolna od polio, lecz eksperci nie mają wątpliwości – aby utrzymać ten status, konieczne są nieustanne działania. Wspólne stanowisko Europejskiego Centrum Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC) oraz Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) na Europę opublikowane na łamach Eurosurveillance podkreśla pilną potrzebę wzmocnienia nadzoru epidemiologicznego i zwiększenia poziomu wyszczepialności w społecznościach narażonych na zachorowanie. Wykrycie wirusa w ściekach pięciu krajów Europy w 2024 roku pokazuje, że zagrożenie nadal istnieje.
Polio – groźna choroba, która nie zniknęła
Polio (poliomyelitis), zwane także chorobą Heinego-Medina, to wysoce zakaźna choroba wirusowa, która atakuje układ nerwowy i może prowadzić do trwałych porażeń mięśni, a w skrajnych przypadkach – do śmierci. Przenosi się głównie drogą fekalno-oralną, co sprawia, że kluczowe znaczenie ma higiena oraz dostęp do bezpiecznych źródeł wody.
Choć w XIX wieku poprawa warunków sanitarnych przyczyniła się do zmniejszenia liczby infekcji w dzieciństwie, paradoksalnie doprowadziła również do wzrostu przypadków zachorowań w późniejszym wieku, kiedy wirus staje się szczególnie groźny. Wprowadzenie masowych szczepień w XX wieku niemal wyeliminowało chorobę w Europie, jednak wirus nadal krąży w niektórych regionach świata, stanowiąc potencjalne zagrożenie dla kontynentu.
Szczepienia – jedyna skuteczna broń przeciwko polio
Nie ulega wątpliwości, że to właśnie szczepienia zmieniły bieg historii polio. Dzięki odkryciom naukowców takich jak Albert Sabin, Jonas Salk czy Hilary Koprowski udało się stworzyć skuteczne preparaty, które pozwoliły niemal całkowicie wyeliminować chorobę w krajach rozwiniętych. W Polsce w 1958 roku odnotowano ponad 6 tys. przypadków polio, lecz już cztery lata później liczba ta spadła do zaledwie 30.
Jednak mimo wysokiego poziomu wyszczepialności w Europie, wciąż istnieją społeczności, w których liczba niezaszczepionych dzieci jest niepokojąco wysoka. ECDC szacuje, że w latach 2012-2021 aż 2,4 mln dzieci w krajach Unii Europejskiej i Europejskiego Obszaru Gospodarczego (EOG) mogło nie otrzymać pełnego cyklu szczepień przeciwko polio, a w latach 2022-2023 liczba ta wzrosła o kolejne 600 tys.
Nowe ogniska polio w Europie – powód do niepokoju
Zagrożenie, choć niewidoczne na co dzień, wciąż istnieje. Między 2015, a 2022 rokiem w co najmniej jednym kraju europejskim każdego roku wykrywano obecność wirusa polio. W 2024 roku w systemach ściekowych 14 miast w pięciu krajach – Hiszpanii, Polsce, Niemczech, Wielkiej Brytanii i Finlandii – znaleziono wirusa polio typu 2 pochodzącego ze szczepionki. Jego ślad prowadzi do Nigerii, gdzie wykryto go po raz pierwszy w 2020 roku.
Choć nie ma dowodów na szerokie rozprzestrzenianie się wirusa w Europie, przypadki zakażeń u osób niezaszczepionych już się zdarzały, np. w Tadżykistanie, Izraelu, Wielkiej Brytanii i na Ukrainie. To dowód na to, że nawet kraje o wysokim poziomie szczepień mogą doświadczyć lokalnych epidemii, jeśli pojawią się luki w odporności populacyjnej.
Pilne działania konieczne dla utrzymania Europy wolnej od polio
Dyrektorzy ECDC i WHO w Europie, Pamela Rendi-Wagner i Hans Kluge, wprost ostrzegają przed lekceważeniem zagrożenia:
Przyszłość bez polio pozostaje naszym celem, ale nie jest to wcale pewne. Każdy kraj musi zachować czujność, aby wykrywać obecność wirusów polio za pomocą czułych systemów nadzoru, być przygotowanym do szybkiego działania w przypadku wykrycia jakiegokolwiek krążenia wirusa i zobowiązanym do utrzymywania wysokiego poziomu wyszczepienia w każdej społeczności każdego roku, aż do osiągnięcia globalnej eradykacji polio.
ECDC opublikowało szybką ocenę ryzyka, wskazując na konieczność natychmiastowego podjęcia działań, które pozwolą na ograniczenie transmisji wirusa. WHO Europa opracowało natomiast wytyczne, które mają pomóc krajom w identyfikacji i eliminowaniu dysproporcji w dostępie do szczepień.
Europa musi działać wspólnie
Zgodnie z założeniami Europejskiej Agendy Szczepień 2030, strategii eradykacji polio GPEI oraz Globalnego Planu Działań Nadzoru nad Polio, wszystkie państwa członkowskie UE powinny wspierać globalne wysiłki na rzecz eliminacji wirusa. Eksperci podkreślają, że dopóki polio będzie obecne na świecie, Europa nie może czuć się bezpieczna.
Hans Kluge i Pamela Rendi-Wagner apelują:
Europa nadal jest zobowiązana do dołożenia swojej cegiełki w kontekście wszystkich nieustannych globalnych wysiłków w tym kierunku i ma pełną zdolność do skutecznego zrobienia tego.
Europa pozostaje wolna od polio, ale to status, który wymaga nieustannej troski i czujności. W obliczu pojawiających się przypadków wirusa konieczne jest wzmocnienie nadzoru epidemiologicznego i prowadzenie działań edukacyjnych w społecznościach, gdzie poziom zaszczepienia jest niższy. Tylko konsekwentne działania prewencyjne mogą zapewnić, że polio pozostanie jedynie wspomnieniem historycznym, a nie powracającym zagrożeniem dla zdrowia publicznego.
Źródło:
- WHO
- ECDC
