Czy wyhodowane w laboratorium miniaturowe struktury przypominające ludzki mózg mogą rozwinąć świadomość? Naukowcy z Niemiec i Francji opracowali eksperymentalne podejście, które ma pomóc odpowiedzieć na to pytanie. Profesor Lucia Melloni z Ruhr-Universität Bochum oraz profesor Stanislas Dehaene z Collège de France zaproponowali osiem testów oceniających złożoność przetwarzania informacji przez organoidy mózgowe. Ich koncepcję opublikowano 11 listopada 2026 roku w czasopiśmie „Neuron”.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Czym są organoidy mózgowe i jakie procesy zachodzące w ludzkim mózgu mogą odtwarzać.
- Jak naukowcy zamierzają sprawdzić, czy organoidy mózgowe mogą rozwinąć świadomość.
- Na czym polega osiem testów zaproponowanych przez badaczy z Niemiec i Francji.
- Dlaczego rozwój organoidów mózgowych wymaga nowych standardów etycznych i międzynarodowego nadzoru.
Czym są organoidy mózgowe i jakie mają możliwości?
Organoidy mózgowe to trójwymiarowe struktury hodowane z ludzkich pluripotentnych komórek macierzystych. Dzięki odpowiednim warunkom laboratoryjnym komórki różnicują się i organizują w skupiska przypominające wybrane fragmenty tkanki nerwowej. Chociaż organoidy nie są miniaturowymi odpowiednikami całego mózgu, mogą odtwarzać niektóre procesy zachodzące w ludzkim układzie nerwowym. Wykorzystuje się je między innymi do badania rozwoju mózgu, chorób neurologicznych oraz działania potencjalnych terapii.
Naukowcy potrafią również łączyć różne organoidy w bardziej złożone struktury, określane jako assembloidy. W jednym z eksperymentów połączono cztery organoidy, odtwarzając elementy szlaku sygnalizacji bólowej. Powstały układ reagował na kapsaicynę, substancję odpowiedzialną za ostrość papryczek chili. Jednak reakcja na bodziec nie oznacza, że tkanka świadomie odczuwa ból. Rozróżnienie aktywności neuronalnej od świadomego doświadczenia stanowi podstawę nowych badań.
Czy organoidy mózgowe mogą rozwinąć świadomość?
Profesor Lucia Melloni podkreśla, że obecnie nie ma przekonujących dowodów na istnienie świadomości w organoidach mózgowych. Jednocześnie szybki rozwój biotechnologii sprawia, że pytanie o ich przyszłe możliwości staje się coraz bardziej aktualne. Badacze proponują wykorzystanie wiedzy o neuronalnych mechanizmach świadomości u ludzi. Szczególnie istotne jest rozróżnienie między automatycznym rozpoznawaniem bodźców a bardziej złożonym przetwarzaniem informacji, które może wiązać się ze świadomym doświadczeniem.
Przykładem jest eksperyment polegający na wielokrotnym odtwarzaniu sekwencji „ba-ba-ba-ba-bu”. Mózg może automatycznie wykrywać różnicę między sylabami, ale nauczenie się całej sekwencji i zauważenie nieoczekiwanego odstępstwa wymaga bardziej złożonego przetwarzania. Takie mechanizmy mogą stanowić punkt wyjścia do opracowania testów dla laboratoryjnych struktur neuronalnych.
Osiem testów, które mogą pomóc wykryć oznaki świadomości
Melloni i Dehaene zaproponowali zestaw ośmiu eksperymentów opartych na elektrycznej stymulacji organoidów mózgowych i rejestrowaniu ich odpowiedzi. Badacze chcą sprawdzić, czy organoidy potrafią nie tylko reagować na pojedyncze sygnały, lecz także rozpoznawać bardziej złożone wzorce, uczyć się ich i wykrywać nieoczekiwane zmiany.
Przykładowo organoid mógłby otrzymywać powtarzające się sekwencje impulsów elektrycznych. Następnie naukowcy zmienialiby jeden z elementów wzorca i analizowali, czy tkanka wykazuje charakterystyczną odpowiedź neuronalną. Kluczowe znaczenie miałaby zdolność do wykrywania naruszeń wcześniej wyuczonej reguły, a nie wyłącznie reagowanie na zmianę pojedynczego bodźca.
Pozytywne wyniki kilku testów mogłyby wskazywać na występowanie zaawansowanych procesów poznawczych. Nie stanowiłyby jednak automatycznego dowodu świadomości, ponieważ jej jednoznaczne biologiczne kryteria pozostają przedmiotem badań.
Badania nad organoidami mózgowymi wymagają nowych zasad etycznych
Rozwój coraz bardziej złożonych modeli ludzkiego mózgu rodzi pytania dotyczące granic eksperymentów. Jeśli w przyszłości organoidy wykażą cechy sugerujące możliwość świadomego doświadczenia, konieczne może być wprowadzenie dodatkowych zasad ich wykorzystywania. Melloni i współpracownicy postulują utworzenie międzynarodowej rady nadzorującej badania nad organoidami. Jej zadaniem byłoby opracowanie standardów uwzględniających zarówno rozwój medycyny, jak i potencjalne problemy etyczne.
Pierwszym krokiem w kierunku międzynarodowej dyskusji była konferencja Asilomar w Kalifornii w 2025 roku, podczas której naukowcy i przedstawiciele innych środowisk omawiali przyszłość badań nad ludzkimi modelami tkankowymi.
Główne wnioski
- Organoidy mózgowe to laboratoryjne struktury tworzone z ludzkich komórek macierzystych, które odtwarzają wybrane właściwości tkanki nerwowej. Obecnie nie ma przekonujących dowodów, że posiadają świadomość.
- Profesor Lucia Melloni i profesor Stanislas Dehaene zaproponowali osiem testów wykorzystujących stymulację elektryczną do oceny złożonych procesów przetwarzania informacji w organoidach mózgowych.
- Rozpoznawanie wzorców i wykrywanie nieoczekiwanych zmian w sekwencjach bodźców może pomóc zidentyfikować procesy neuronalne związane ze świadomością. Sama reakcja na bodziec nie dowodzi jednak świadomego doświadczenia.
- Badacze postulują utworzenie międzynarodowej rady nadzorującej eksperymenty z organoidami. Jej zadaniem byłoby opracowanie standardów etycznych uwzględniających postęp biotechnologii i potencjalną możliwość rozwoju świadomości w przyszłości.
Źródła:
- https://www.cell.com/neuron/fulltext/S0896-6273(26)00779-8
- https://news.rub.de/english/press-releases/2026-11-12-neuroscience-ethics-how-test-whether-brain-organoids-possess-consciousness

