Osoby o chronotypie wieczornym mogą być bardziej narażone na problemy zdrowotne prowadzące do wcześniejszego zakończenia aktywności zawodowej. Fińskie badanie wykazało, że „nocne marki” miały 1,7 razy większe prawdopodobieństwo otrzymania renty z tytułu niezdolności do pracy niż osoby preferujące aktywność rano. Wyniki opublikowano w „Occupational & Environmental Medicine”.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Czy chronotyp wieczorny może wiązać się z większym ryzykiem wcześniejszego zakończenia aktywności zawodowej.
- Jakie są wyniki 12-letniej obserwacji 5679 osób i różnice między osobami o chronotypie wieczornym i porannym.
- Dlaczego stan zdrowia, problemy ze snem i zaburzenia rytmu biologicznego mogą częściowo wyjaśniać obserwowaną zależność.
- Dlaczego wyniki badania nie pozwalają stwierdzić, że chronotyp wieczorny bezpośrednio powoduje niezdolność do pracy.
Chronotyp może mieć znaczenie dla zdolności do pracy
Chronotyp określa naturalne preferencje organizmu dotyczące pory snu, czuwania i największej aktywności. Najczęściej wyróżnia się chronotyp poranny, pośredni oraz wieczorny. Wcześniejsze badania wskazywały, że osoby o chronotypie wieczornym mogą częściej doświadczać problemów zdrowotnych i trudności związanych z pracą. Naukowcy postanowili więc sprawdzić, czy preferowanie późniejszych godzin aktywności może również wiązać się z większym prawdopodobieństwem otrzymania renty z tytułu niezdolności do pracy.
Badanie objęło ponad 5,6 tys. osób
Analizę przeprowadzono na podstawie danych z dużego fińskiego badania populacyjnego rozpoczętego w 1966 roku. Objęło ono 96 proc. osób urodzonych w dwóch północnych prowincjach Finlandii. W 2012 roku, kiedy uczestnicy mieli 46 lat, określono ich chronotyp. Pytano m.in. o łatwość budzenia się, zmęczenie po przebudzeniu, preferowane godziny pracy oraz o to, czy badani uważają się za osoby poranne czy wieczorne.
Analiza objęła 5679 osób – 2597 mężczyzn i 3082 kobiety. Do chronotypu wieczornego zakwalifikowano 9,7 proc. mężczyzn i 12,4 proc. kobiet. Chronotyp poranny stwierdzono odpowiednio u 46 proc. mężczyzn i 44 proc. kobiet. Dane te połączono następnie z informacjami z fińskich rejestrów dotyczących zatrudnienia i świadczeń emerytalnych.
Nocne marki miały 1,7 razy większe prawdopodobieństwo otrzymania renty
W ciągu 12 lat obserwacji pierwszą rentę z tytułu niezdolności do pracy otrzymało 135 mężczyzn, czyli 5,2 proc., oraz 249 kobiet – 8,1 proc. Osoby zakwalifikowane w wieku 46 lat do chronotypu wieczornego miały 1,7 razy większe prawdopodobieństwo otrzymania takiego świadczenia w kolejnych 12 latach niż osoby o chronotypie porannym. Zależność obserwowano zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn. Co ważne, związek utrzymywał się także po uwzględnieniu czynników społeczno-ekonomicznych, w tym poziomu wykształcenia i rodzaju wykonywanej pracy.
Dlaczego chronotyp wieczorny może mieć znaczenie?
Autorzy wskazują, że jednym z możliwych wyjaśnień jest stan zdrowia. W Finlandii renta z tytułu niezdolności do pracy jest przyznawana po poważnym i długotrwałym pogorszeniu zdrowia. Osoby o chronotypie wieczornym mogą natomiast częściej doświadczać problemów związanych ze snem, zaburzeniami rytmu biologicznego oraz mniej korzystnymi zachowaniami zdrowotnymi. Chronotyp ma silne podłoże biologiczne i genetyczne, a wcześniejsze badania wskazują, że pozostaje stosunkowo stabilny w dorosłym życiu.
Badanie nie dowodzi związku przyczynowego
Wyników nie należy interpretować jako dowodu, że późne chodzenie spać samo w sobie prowadzi do niezdolności do pracy. Analiza miała charakter obserwacyjny, dlatego nie pozwala ustalić związku przyczynowo-skutkowego. Ograniczeniem jest również możliwość wystąpienia zmian w stanie zdrowia i sytuacji życiowej uczestników w kolejnych latach obserwacji, których badanie bazowe nie mogło w pełni uwzględnić. Mimo to wyniki wskazują na potencjalne znaczenie chronotypu dla długoterminowej zdolności do pracy, szczególnie w okresie zbliżania się do wieku emerytalnego. Autorzy podkreślają:
Osoby należące do grupy E stanowią znaczną część populacji, a ich stan zdrowia i zdolność do kontynuowania pracy do osiągnięcia wieku emerytalnego stanowią wyzwanie dla zrównoważonej gospodarki – twierdzą badacze.
Główne wnioski
- Osoby o chronotypie wieczornym miały 1,7 razy większe prawdopodobieństwo otrzymania renty z tytułu niezdolności do pracy w ciągu kolejnych 12 lat niż osoby o chronotypie porannym.
- Badanie objęło 5679 osób z Finlandii. W czasie obserwacji pierwszą rentę z tytułu niezdolności do pracy otrzymało 135 mężczyzn i 249 kobiet.
- Zależność między chronotypem wieczornym a rentą utrzymywała się również po uwzględnieniu poziomu wykształcenia i rodzaju wykonywanego zawodu.
- Badanie miało charakter obserwacyjny, dlatego nie dowodzi, że chronotyp wieczorny jest bezpośrednią przyczyną wcześniejszej niezdolności do pracy. Autorzy wskazują m.in. na możliwe znaczenie stanu zdrowia, snu i rytmu biologicznego.
Źródło:
- https://oem.bmj.com/content/early/2026/09/15/oemed-2026-110995
