Starzenie się organizmu nie dotyczy wyłącznie skóry, mięśni czy układu nerwowego. Z wiekiem osłabieniu ulega również układ odpornościowy, co zwiększa podatność na infekcje, nowotwory oraz wiele chorób przewlekłych. Naukowcy z University College London (UCL) przygotowują się obecnie do rozpoczęcia pierwszego badania klinicznego z udziałem ludzi, którego celem będzie odmłodzenie kluczowych komórek odpornościowych. Jeśli terapia okaże się bezpieczna i skuteczna, może otworzyć zupełnie nowy rozdział w leczeniu chorób związanych ze starzeniem się układu immunologicznego.
Badacze podkreślają, że zamiast zwalczać pojedyncze choroby, chcą przywrócić organizmowi zdolność do skuteczniejszej samoobrony. Potencjalne zastosowania obejmują między innymi nowotwory, zakażenie HIV, choroby neurodegeneracyjne oraz inne schorzenia związane z wyczerpaniem odporności.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Czym jest immunosenescencja i dlaczego starzenie się układu odpornościowego zwiększa podatność na choroby,
- Jak nowa terapia opracowana przez firmę SenTcell i naukowców z UCL ma odmładzać wyczerpane limfocyty T,
- Dlaczego badacze wiążą regenerację komórek odpornościowych z potencjalnym leczeniem HIV, nowotworów i chorób neurodegeneracyjnych,
- Jakie cele ma pierwsze badanie kliniczne oceniające możliwość odmładzania układu odpornościowego u ludzi.
Dlaczego układ odpornościowy starzeje się wraz z wiekiem?
Układ odpornościowy jest jednym z najważniejszych systemów obronnych organizmu. Chroni przed wirusami, bakteriami, nowotworami oraz innymi zagrożeniami biologicznymi. Jednak podobnie jak inne narządy i tkanki, również on podlega procesom starzenia. Zjawisko to określane jest mianem immunosenescencji, czyli starzenia się układu odpornościowego.
W jego przebiegu część komórek immunologicznych stopniowo traci zdolność do prawidłowego działania. Szczególnie istotne są tutaj limfocyty T, które odpowiadają za koordynowanie odpowiedzi immunologicznej. Z biegiem lat oraz w przebiegu niektórych chorób przewlekłych komórki te stają się mniej skuteczne, gorzej rozpoznają zagrożenia i słabiej współpracują z innymi elementami układu odpornościowego. Konsekwencją może być większa podatność na infekcje, nowotwory oraz słabsza odpowiedź na leczenie.
SenTcell opracowuje terapię odmładzającą limfocyty T
Nowa terapia została opracowana przez firmę biotechnologiczną SenTcell, założoną przez dr. Alessio Lannę z UCL Medicine. Jej celem nie jest bezpośrednie niszczenie komórek nowotworowych czy patogenów. Zamiast tego naukowcy chcą przywrócić naturalne zdolności układu odpornościowego do rozpoznawania zagrożeń i skutecznego reagowania na nie.
Preparat ma postać płynnego leku podawanego domięśniowo, podobnie jak wiele współczesnych szczepionek. Po podaniu terapia ma wpływać na szlaki metaboliczne odpowiedzialne za starzenie się komórek odpornościowych. Dzięki temu wyczerpane limfocyty T mogą odzyskać cechy charakterystyczne dla młodszych, bardziej funkcjonalnych komórek. Badacze liczą, że przełoży się to na poprawę działania całego układu immunologicznego.
Limfocyty T CD4+ w centrum zainteresowania naukowców
Kluczowym celem terapii są limfocyty T CD4+, często określane jako „dyrygenci” lub „przewodnicy” układu odpornościowego. Komórki te odgrywają fundamentalną rolę w koordynowaniu odpowiedzi immunologicznej. To właśnie one pomagają aktywować inne komórki odpornościowe odpowiedzialne za walkę z wirusami, bakteriami oraz komórkami nowotworowymi.
Dotychczasowe badania laboratoryjne sugerują, że nawet wyczerpane limfocyty T mogą zostać przywrócone do bardziej młodzieńczego stanu funkcjonalnego. To właśnie tę hipotezę mają zweryfikować planowane badania kliniczne.
HIV, nowotwory i demencja. Gdzie terapia może znaleźć zastosowanie?
Eksperci podkreślają, że starzenie się układu odpornościowego nie jest wyłącznie problemem osób w podeszłym wieku. Podobne mechanizmy obserwuje się również u pacjentów cierpiących na przewlekłe choroby.
Osoby żyjące z HIV mogą teraz żyć długo i zdrowo dzięki znacznym postępom w leczeniu, ale wiele z nich nadal doświadcza objawów przyspieszonego starzenia się układu odpornościowego. Podobne wzorce dysfunkcji układu odpornościowego obserwuje się również w przypadku raka i innych chorób przewlekłych. Badanie to stanowi ważny krok w kierunku sprawdzenia, czy możemy bezpiecznie odmłodzić wyczerpane komórki układu odpornościowego i przywrócić aspekty prawidłowego funkcjonowania układu odpornościowego. Naszym celem jest pomoc w ugruntowaniu pozycji odmładzania układu odpornościowego jako nowego sposobu leczenia chorób związanych ze starzeniem się układu odpornościowego i jego dysfunkcją – powiedział dr Alessio Lanna.
W przyszłości terapia mogłaby znaleźć zastosowanie między innymi w:
- zakażeniu HIV,
- nowotworach,
- demencji,
- chorobach autoimmunologicznych,
- przewlekłych infekcjach wirusowych,
- schorzeniach związanych z procesem starzenia.
Tajemnicze „rzeki telomerów”
Jednym z najbardziej intrygujących elementów badań są tak zwane „rzeki telomerów”. Telomery to struktury znajdujące się na końcach chromosomów, które chronią materiał genetyczny przed uszkodzeniem. Z każdym podziałem komórki ulegają stopniowemu skracaniu, dlatego uznawane są za jeden z najważniejszych biologicznych wskaźników starzenia.
Dotychczasowe badania laboratoryjne sugerują, że odmłodzone limfocyty T CD4+ mogą uwalniać do krwiobiegu struktury zawierające telomery. Naukowcy określili to zjawisko mianem „rzek telomerów” i obecnie próbują ustalić, czy mogą one wpływać na funkcjonowanie innych tkanek organizmu. Hipoteza ta pozostaje na razie niepotwierdzona u ludzi, jednak może dostarczyć nowych informacji na temat biologii starzenia.
Rusza pierwsze badanie kliniczne z udziałem ludzi
Planowane badanie fazy 1 ma rozpocząć się jeszcze w 2026 roku. Będzie to pierwsza próba oceny bezpieczeństwa i aktywności biologicznej terapii u ludzi. Do udziału zostaną zakwalifikowane osoby dorosłe wykazujące oznaki dysfunkcji układu odpornościowego, w tym:
- immunosenescencję,
- przewlekłe zakażenia wirusowe,
- objawy wyczerpania limfocytów T.
Przed leczeniem i po jego zakończeniu uczestnicy przejdą szczegółowe badania immunologiczne, które pozwolą ocenić wpływ terapii na funkcjonowanie układu odpornościowego. Badacze podkreślają, że na tym etapie nie chodzi jeszcze o wykazanie korzyści klinicznych, lecz przede wszystkim o ocenę bezpieczeństwa i mechanizmu działania preparatu.
Program zyskał wsparcie brytyjskiego regulatora
Znaczenie projektu dostrzegła również brytyjska Agencja Regulacyjna ds. Leków i Produktów Opieki Zdrowotnej (MHRA). Program uzyskał wsparcie w ramach Innovative Licensing and Access Pathway (ILAP), inicjatywy przeznaczonej dla innowacyjnych terapii odpowiadających na niezaspokojone potrzeby medyczne. To sygnał, że eksperci dostrzegają potencjał terapii w walce ze skutkami starzenia się układu odpornościowego.
Czy odmładzanie odporności stanie się nowym kierunkiem medycyny?
W ostatnich latach rośnie zainteresowanie terapiami ukierunkowanymi na biologiczne procesy starzenia. Coraz więcej badań wskazuje, że starzenie się układu odpornościowego może być jednym z kluczowych czynników wpływających na rozwój wielu chorób przewlekłych.
Jeżeli nowa terapia okaże się skuteczna, może zapoczątkować nową kategorię leczenia – nie skoncentrowaną na pojedynczej chorobie, lecz na przywracaniu prawidłowego funkcjonowania układu odpornościowego. Takie podejście mogłoby w przyszłości wspierać leczenie wielu schorzeń jednocześnie i poprawiać jakość życia starzejących się populacji.
Główne wnioski
- Naukowcy z University College London (UCL) przygotowują pierwsze badanie kliniczne z udziałem ludzi dotyczące terapii mającej odmładzać wyczerpane limfocyty T CD4+, kluczowe komórki koordynujące odpowiedź immunologiczną.
- Opracowany przez firmę SenTcell preparat ma przeprogramowywać szlaki metaboliczne odpowiedzialne za dysfunkcję układu odpornościowego, pomagając komórkom odzyskać cechy młodszych i bardziej funkcjonalnych limfocytów.
- Badacze analizują również zjawisko nazwane „rzekami telomerów”, które może wyjaśniać, w jaki sposób odmłodzone komórki odpornościowe wpływają na zdrowie innych tkanek organizmu.
- Program uzyskał wsparcie brytyjskiej agencji MHRA w ramach inicjatywy Innovative Licensing and Access Pathway (ILAP), a potencjalne zastosowania terapii obejmują HIV, nowotwory, choroby autoimmunologiczne oraz zdrowe starzenie się.
Źródło:
- https://www.ucl.ac.uk/news/headlines/2026/jun/new-vaccine-could-rejuvenate-aging-immune-systems-tackle-cancer-and-dementia
