Niebezpieczna żywność pozostaje jednym z najpoważniejszych, a jednocześnie często niedostrzeganych zagrożeń zdrowia publicznego. Najnowsze szacunki Światowej Organizacji Zdrowia pokazują, że każdego roku skażona żywność odpowiada za setki milionów zachorowań i miliony utraconych lat życia. Szczególnie alarmujące są dane dotyczące najmłodszych dzieci, które ponoszą nieproporcjonalnie wysokie ryzyko ciężkich powikłań i zgonu. Nowa analiza WHO pokazuje również, że problem wykracza daleko poza infekcje pokarmowe i obejmuje ekspozycję na toksyczne substancje chemiczne, nierówności zdrowotne oraz rosnące konsekwencje ekonomiczne. Niebezpieczna żywność nadal pozostaje jednym z największych zagrożeń zdrowia publicznego.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Dlaczego dzieci poniżej 5. roku życia są najbardziej narażone na skutki spożywania niebezpiecznej żywności
- Jakie biologiczne i chemiczne zagrożenia odpowiadają za największą liczbę zachorowań i zgonów
- Dlaczego Afryka i Azja Południowo-Wschodnia ponoszą największe obciążenie chorobami przenoszonymi przez żywność
- Jakie działania WHO uznaje za kluczowe dla ograniczenia liczby zachorowań i zgonów
Niebezpieczna żywność nadal pozostaje jednym z największych zagrożeń zdrowia publicznego
Bezpieczeństwo żywności pozostaje jednym z najbardziej niedocenianych wyzwań współczesnego zdrowia publicznego. Najnowsze szacunki Światowej Organizacji Zdrowia pokazują, że każdego roku spożycie skażonej żywności prowadzi do około 866 milionów zachorowań oraz 1,5 miliona zgonów na świecie. Szczególnie niepokojące jest to, że największe obciążenie zdrowotne ponoszą najmłodsi.
Według nowych danych WHO dzieci poniżej 5. roku życia są niemal trzykrotnie bardziej narażone na choroby przenoszone drogą pokarmową niż starsze dzieci i dorośli. Chociaż stanowią jedynie około 9% światowej populacji, odpowiadają za blisko jedną trzecią wszystkich przypadków takich chorób. Eksperci podkreślają, że problem wykracza daleko poza infekcje żołądkowo-jelitowe. Zagrożenia biologiczne i chemiczne obecne w żywności wpływają na rozwój neurologiczny, układ sercowo-naczyniowy, ryzyko nowotworów oraz produktywność społeczeństw.
Małe dzieci ponoszą największe konsekwencje skażonej żywności
Nowe dane WHO wskazują, że najmłodsze dzieci stanowią grupę szczególnie podatną na choroby przenoszone drogą pokarmową. Powodem jest między innymi niedojrzały układ odpornościowy, większa podatność na odwodnienie oraz intensywny rozwój narządów i mózgu. Największym problemem pozostają choroby biegunkowe związane z zakażeniami pokarmowymi. U małych dzieci mogą one szybko prowadzić do ciężkiego odwodnienia, hospitalizacji, a nawet śmierci.
Jednocześnie eksperci zwracają uwagę na mniej widoczne konsekwencje przewlekłej ekspozycji na substancje toksyczne obecne w żywności. Metylortęć, arsen nieorganiczny czy ołów mogą uszkadzać rozwijający się układ nerwowy, prowadząc do trwałych zaburzeń poznawczych, neurologicznych i rozwojowych.
Bakterie, wirusy i pasożyty odpowiadają za większość zachorowań
Nowa analiza WHO objęła ocenę 42 głównych zagrożeń przenoszonych przez żywność w 194 krajach w latach 2000–2021. Największą liczbę zachorowań powodują zagrożenia biologiczne, takie jak:
- bakterie przenoszone przez żywność,
- wirusy,
- pasożyty,
- zakażenia odzwierzęce.
WHO szacuje, że w 2021 roku zagrożenia biologiczne odpowiadały za około 860 milionów przypadków chorób przenoszonych drogą pokarmową. Do nowych zagrożeń uwzględnionych w analizie zaliczono m.in. rotawirusy, metale ciężkie oraz Trypanosoma cruzi – pasożyta wywołującego chorobę Chagasa.
Substancje chemiczne odpowiadają za większość zgonów związanych ze skażoną żywnością
Choć zakażenia biologiczne generują najwięcej zachorowań, największą śmiertelność powodują substancje chemiczne obecne w żywności. Według WHO aż 73% wszystkich zgonów związanych ze skażoną żywnością w 2021 roku było związanych właśnie z ekspozycją chemiczną. Największe znaczenie miały:
- arsen nieorganiczny – odpowiadający za około 42% zgonów chemicznych,
- ołów – około 31%,
- metylortęć – szczególnie groźna dla rozwijającego się mózgu.
Ekspozycja na te substancje zwiększa ryzyko:
- chorób układu krążenia,
- nowotworów,
- niepełnosprawności intelektualnej,
- trwałych zaburzeń neurologicznych.
WHO podkreśla, że po przedostaniu się metali ciężkich do łańcucha żywnościowego ich eliminacja staje się niezwykle trudna lub wręcz niemożliwa.
Afryka i Azja Południowo-Wschodnia najbardziej obciążone problemem
Choć problem skażonej żywności dotyczy wszystkich regionów świata, obciążenia zdrowotne pozostają nierównomiernie rozłożone. Regiony Afryki i Azji Południowo-Wschodniej odpowiadają łącznie za:
- prawie 75% wszystkich przypadków chorób przenoszonych drogą pokarmową,
- około 60% wszystkich zgonów.
Eksperci wskazują, że kluczowe znaczenie mają: gorszy dostęp do bezpiecznej wody, słabsze systemy sanitarne, ograniczony nadzór epidemiologiczny, niższa dostępność opieki zdrowotnej oraz nierówności ekonomiczne. Szczególnie narażone pozostają społeczności o niskich zasobach oraz kraje o niskich i średnich dochodach.
Niebezpieczna żywność generuje gigantyczne koszty ekonomiczne
Konsekwencje problemu wykraczają daleko poza system ochrony zdrowia. WHO szacuje, że w 2021 roku choroby przenoszone drogą pokarmową odpowiadały za utratę produktywności o wartości około 310 miliardów dolarów rocznie. Po uwzględnieniu różnic kosztów życia między krajami wartość ta wzrosła do około 647 miliardów dolarów. Oznacza to miliony dni nieobecności w pracy, niższą produktywność oraz dodatkowe obciążenie systemów społecznych i ochrony zdrowia.
WHO: bezpieczeństwo żywności wymaga pilnych działań międzysektorowych
Eksperci WHO podkreślają, że problem będzie narastał pod wpływem zmian klimatycznych, globalizacji systemów żywnościowych i rosnącej oporności drobnoustrojów na leczenie.
Bezpieczeństwo żywności nie jest kwestią abstrakcyjną – dotyczy każdego posiłku, każdej rodziny, każdego dnia. Niebezpieczna żywność zawsze stanowiła poważny problem zdrowia publicznego, ale do tej pory nie mieliśmy szerszego obrazu jej ogromnych strat ludzkich i ekonomicznych. Te nowe szacunki to zmieniają – powiedział dr Tedros Adhanom Ghebreyesus, Dyrektor Generalny WHO.
WHO rekomenduje działania obejmujące:
- poprawę jakości wody i sanitacji,
- wzmacnianie systemów bezpieczeństwa żywności,
- rozwój nadzoru epidemiologicznego,
- lepsze praktyki rolnicze,
- ograniczanie zanieczyszczeń środowiskowych,
- rozwijanie podejścia „Jedno Zdrowie”.
Jak podkreśla Yuki Minato z WHO:
Ten raport to sygnał ostrzegawczy, ale i plan działania. Dane pokazują, że choroby przenoszone drogą pokarmową nie tylko są uporczywe, ale pogarszają się pod wpływem zmian klimatycznych, które zwiększają ryzyko skażenia, oraz oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe, która utrudnia leczenie infekcji. Nie możemy sami stawić czoła tym zagrożeniom.
Główne wnioski
- Niebezpieczna żywność powoduje około 866 milionów zachorowań i 1,5 miliona zgonów rocznie, co czyni ją jednym z największych globalnych zagrożeń zdrowia publicznego.
- Dzieci poniżej 5. roku życia odpowiadają za niemal jedną trzecią wszystkich przypadków chorób przenoszonych drogą pokarmową, mimo że stanowią tylko około 9% populacji świata.
- Zagrożenia biologiczne odpowiadają za około 860 mln zachorowań rocznie, natomiast substancje chemiczne za 73% zgonów, szczególnie arsen nieorganiczny i ołów.
- Afryka i Azja Południowo-Wschodnia odpowiadają łącznie za prawie 75% wszystkich zachorowań i około 60% zgonów związanych z chorobami przenoszonymi drogą pokarmową.
Źródło:
- https://www.who.int/news/item/04-06-2026-unsafe-food-causes-866-million-illnesses-and-1.5-million-deaths-annually–young-children-at-highest-risk
