Personalizacja terapii onkologicznej przestaje być wizją przyszłości, a staje się realnym kierunkiem rozwoju współczesnej medycyny. Nowe niekomercyjne badanie kliniczne PRIORITY, realizowane na Uniwersytecie Medycznym we Wrocławiu, ma szansę istotnie zmienić sposób leczenia HER2-ujemnego raka piersi, czyli najczęstszej postaci tego nowotworu. Projekt, finansowany kwotą 34,1 mln zł przez Agencja Badań Medycznych, koncentruje się na połączeniu zaawansowanej diagnostyki molekularnej z praktycznymi decyzjami terapeutycznymi podejmowanymi przy łóżku pacjentki.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie znaczenie ma biomarker PIP w personalizacji leczenia HER2-ujemnego raka piersi i dlaczego może zmienić decyzje terapeutyczne.
- Na czym polega badanie kliniczne PRIORITY i jakie pytania kliniczne ma rozstrzygnąć w codziennej praktyce onkologicznej.
- Dlaczego kolejność chemioterapii przedoperacyjnej może mieć znaczenie dla skuteczności leczenia u wybranych pacjentek.
- Jak nowoczesne metody molekularne, w tym transkryptomika przestrzenna, są przenoszone z laboratorium do gabinetu lekarza.
Rak piersi HER2-ujemny – skala problemu i wyzwania kliniczne
Rak piersi pozostaje jednym z najczęściej diagnozowanych nowotworów złośliwych na świecie. Każdego roku rozpoznanie słyszy ponad 2 mln kobiet, a setki tysięcy umierają z powodu powikłań choroby. Zdecydowana większość przypadków dotyczy nowotworów HER2-ujemnych, czyli takich, w których komórki nowotworowe nie wykazują nadekspresji receptora HER2.
Stopień zaawansowania choroby określa się przy użyciu klasyfikacji TNM, uwzględniającej wielkość guza (T), zajęcie węzłów chłonnych (N) oraz obecność przerzutów odległych (M). Choć u wielu kobiet rak piersi jest wykrywany na etapie miejscowym, nadal istotnym problemem klinicznym pozostaje choroba miejscowo zaawansowana, obarczona wysokim ryzykiem nawrotu i przerzutów.
Leczenie przedoperacyjne – coraz ważniejszy element terapii
Standardowe postępowanie w raku piersi obejmuje leczenie chirurgiczne uzupełnione radioterapią i chemioterapią. Coraz większą rolę odgrywa jednak leczenie neoadiuwantowe, czyli systemowe leczenie przedoperacyjne. Jego celem jest zmniejszenie guza przed operacją, co może umożliwić mniej rozległy zabieg oraz dostarczyć informacji o wrażliwości nowotworu na zastosowane leki.
W praktyce klinicznej powszechnie stosuje się sekwencyjną chemioterapię, polegającą na podawaniu różnych grup cytostatyków w określonej kolejności. Choć oba główne schematy uznawane są dziś za równoważne, narasta pytanie, czy kolejność ich zastosowania może mieć znaczenie dla skuteczności leczenia u konkretnych pacjentek.
Badanie PRIORITY – nauka w służbie decyzji klinicznych
Na to właśnie pytanie odpowiada badanie PRIORITY – randomizowane, niekomercyjne badanie kliniczne fazy IV, zaplanowane na osiem lat i obejmujące 440 pacjentek z miejscowo lub regionalnie zaawansowanym rakiem piersi HER2-ujemnym w stopniu II lub III.
Pacjentki zostaną losowo przydzielone do dwóch grup różniących się kolejnością zastosowania standardowych sekwencji chemioterapii. Takie podejście pozwoli ocenić, czy określony schemat leczenia przynosi lepsze efekty u pacjentek o określonym profilu biologicznym guza. Jak podkreśla prof. Piotr Dzięgiel, kierownik naukowy projektu:
Zależy nam, by decyzja o terapii była podejmowana nie tylko na podstawie rutynowych badań, ale także z wykorzystaniem informacji dotyczących biologii guza.
Białko PIP jako potencjalny biomarker personalizacji terapii
Centralnym elementem projektu jest białko PIP (prolactin-induced protein) – glikoproteina, której ekspresja pobudzana jest przez prolaktynę. W badaniach przedklinicznych oraz analizach materiału klinicznego zespół prof. Piotra Dzięgiela wykazał, że wysoki poziom PIP wiąże się z lepszą odpowiedzią na standardową chemioterapię. Co istotne, PIP może pełnić podwójną rolę:
- markera rokowniczego, informującego o przewidywanym przebiegu choroby,
- markera predykcyjnego, pomagającego ocenić, czy dana pacjentka skorzysta z określonego schematu leczenia.
Badania laboratoryjne na liniach komórkowych oraz w modelach zwierzęcych potwierdziły, że guzy „bogate” w PIP szybciej uruchamiają mechanizmy apoptozy i intensywniej reagują na cytostatyki.
Od laboratorium do praktyki klinicznej
W ramach badania PRIORITY naukowcy przeanalizują ekspresję PIP:
- w pierwotnym guzie piersi,
- w krążących komórkach nowotworowych obecnych we krwi,
- na poziomie aktywności genów, z wykorzystaniem transkryptomiki przestrzennej.
Zastosowane zostaną m.in. immunohistochemia (IHC), hybrydyzacja in situ (CISH), testy ELISA oraz analiza krążących komórek nowotworowych (CTC). Tak kompleksowe podejście pozwoli nie tylko zmierzyć poziom biomarkera, lecz także ocenić jego zmiany w trakcie terapii i powiązać je z realnym efektem klinicznym. Jak podkreśla prof. Dzięgiel:
Przenosimy wnioski z laboratorium do gabinetu onkologa. Ostatecznie chodzi o to, by dostarczyć lekarzom wskazówki do decyzji terapeutycznych, najbardziej korzystnych dla pacjentki.
Wrocławskie zaplecze naukowe i znaczenie współpracy z pacjentkami
Projekt PRIORITY wyrasta z wieloletniego programu badawczego prowadzonego w Zakładzie Histologii i Embriologii UMW. Uczelnia dysponuje nowoczesnym zapleczem laboratoryjnym, doświadczeniem w prowadzeniu badań klinicznych oraz rozwiniętą infrastrukturą biobankowania materiału biologicznego.
Istotnym elementem projektu jest również współpraca z Fundacją eRAKobiet, która wesprze proces rekrutacji oraz komunikację z uczestniczkami badania. Dzięki temu udział w projekcie ma być nie tylko naukowo uzasadniony, ale także zrozumiały i przyjazny dla pacjentek.
Główne wnioski
- Badanie PRIORITY to jedno z największych niekomercyjnych badań klinicznych w polskiej onkologii – obejmie 440 pacjentek i potrwa do 2033 roku.
- Projekt koncentruje się na HER2-ujemnym raku piersi i sprawdza, czy kolejność standardowych sekwencji chemioterapii neoadiuwantowej wpływa na skuteczność leczenia.
- Białko PIP może pełnić rolę markera predykcyjnego i rokowniczego, pomagając dobrać terapię do biologii konkretnego guza.
- Połączenie danych klinicznych z zaawansowaną analizą molekularną to realny krok w stronę personalizowanego leczenia raka piersi w praktyce klinicznej.
Źródło:
- Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu
