System ochrony zdrowia psychicznego w Polsce wymaga gruntownej reorganizacji – taki wniosek płynie z najnowszego wystąpienia Rzecznika Praw Obywatelskich. Marcin Wiącek skierował do premiera Donalda Tuska oficjalny apel o powołanie pełnomocnika rządu ds. zdrowia psychicznego. Jak wskazuje, rozproszenie kompetencji między resortami osłabia skuteczność działań. W odpowiedzi KPRM przekazała sprawę do Ministerstwa Zdrowia.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie argumenty przedstawił Rzecznik Praw Obywatelskich w apelu do premiera.
- Dlaczego obecna koordynacja ochrony zdrowia psychicznego uznawana jest za niewystarczającą.
- Które resorty powinny współpracować przy reformie systemu psychiatrycznego.
- Jakie działania zostały już podjęte po wystąpieniu RPO.
RPO: potrzebna centralna koordynacja działań
W swoim wystąpieniu RPO podkreślił, że obecny model zarządzania ochroną zdrowia psychicznego jest nieefektywny. Zgodnie z §3 rozporządzenia Rady Ministrów z 30 października 2023 r. to Minister Zdrowia odpowiada za realizację i koordynację Narodowego Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego na lata 2023–2030. Jednak w praktyce wiele kluczowych obszarów zależy od działań innych resortów, takich jak Ministerstwo Edukacji Narodowej, Sprawiedliwości, Rodziny i MON.
Dlatego – zdaniem RPO – potrzeba organu o szerszym mandacie, który nadzorowałby działania przekrojowe, wykraczające poza kompetencje jednego ministerstwa. Taki organ powinien funkcjonować przy Radzie Ministrów i być odpowiedzialny za koordynację ogólnopolskich działań na rzecz zdrowia psychicznego.
Wiele problemów, zbyt wielu decydentów
Eksperci działający przy Biurze RPO wskazują na liczne, powiązane ze sobą wyzwania systemowe. Wśród nich wymienia się m.in.:
- konieczność wyższego poziomu ochrony dzieci i młodzieży w kryzysie psychicznym,
- reformę psychiatrii środowiskowej i rozwój Centrów Zdrowia Psychicznego,
- opóźnienia w uchwaleniu ustawy o zawodzie psychologa i regulacji zawodu psychoterapeuty,
- braki w dostępie do biegłych i ekspertów wspierających wymiar sprawiedliwości.
Problemy te pojawiły się m.in. podczas czerwcowego seminarium w Biurze RPO pt. „Koordynacja usług społecznych dla osób starszych na terenach wiejskich. Dobre praktyki. Bariery. Rekomendacje”. Wskazano tam na trudności w integrowaniu działań lokalnych struktur – od gmin po powiaty – z polityką krajową. Zdaniem uczestników, brak spójnego nadzoru skutkuje nieskutecznością nawet dobrze zaplanowanych reform.
System potrzebuje lidera
Zdaniem Rzecznika Praw Obywatelskich, postulowane rozwiązanie mogłoby umożliwić „szybkie, dynamiczne i efektywne” wdrażanie reform. Dotyczy to nie tylko doraźnych działań w psychiatrii, ale całego systemu wsparcia psychicznego – zarówno w instytucjach publicznych, jak i w społecznościach lokalnych.
Jak zaznacza RPO, poza resortami zdrowia i edukacji, zainteresowanie zdrowiem psychicznym wyraża również Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego, które analizuje kondycję psychiczną studentów, a także MON – w kontekście dobrostanu psychicznego żołnierzy.
Kancelaria Premiera reaguje
W odpowiedzi na pismo RPO, zastępca szefa KPRM Grzegorz Karpiński przekazał 1 lipca 2025 r. sprawę do Ministerstwa Zdrowia, uznając to za działanie zgodne z kompetencjami. Oznacza to, że formalnie to resort zdrowia ma teraz ocenić możliwość powołania nowej funkcji w strukturze rządu.
Główne wnioski
- RPO Marcin Wiącek wystąpił do premiera Donalda Tuska z wnioskiem o powołanie pełnomocnika ds. zdrowia psychicznego przy Radzie Ministrów.
- Obecna koordynacja działań przez samo Ministerstwo Zdrowia jest – zdaniem ekspertów – nieefektywna i niewystarczająca wobec złożoności problemów.
- Kancelaria Premiera przekazała sprawę do Ministerstwa Zdrowia, które ma odnieść się do propozycji RPO i ewentualnie podjąć dalsze kroki.
- W debacie publicznej zwraca się uwagę na konieczność działań międzyresortowych, m.in. w obszarze edukacji, sprawiedliwości, obrony narodowej i polityki społecznej.
Źródło:
- RPO
