Nowy przedmiot, który zastąpi wychowanie do życia w rodzinie (WDŻ), wzbudza mieszane emocje. Zwolennicy podkreślają jego kompleksowy charakter i znaczenie dla zdrowego rozwoju młodzieży, przeciwnicy natomiast obawiają się kontrowersyjnych treści, szczególnie w zakresie zdrowia seksualnego. Jakie zmiany czekają uczniów i nauczycieli od września 2025? Jakie treści znajdą się w programie nauczania? I czy naprawdę rodzice powinni obawiać się tego przedmiotu?
Edukacja zdrowotna w szkole – kiedy rozpoczęły się prace?
Prace nad wprowadzeniem nowego przedmiotu, edukacji zdrowotnej, rozpoczęły się w kwietniu 2024 roku. Podczas wspólnej konferencji prasowej Minister Edukacji Barbara Nowacka, Minister Zdrowia Izabela Leszczyna oraz Minister Sportu i Turystyki Sławomir Nitras ogłosili plany zastąpienia dotychczasowego wychowania do życia w rodzinie (WDŻ) nowoczesnym przedmiotem obejmującym kompleksowe podejście do zdrowia uczniów. Po długich debatach, kontrowersyjnych wypowiedziach konserwatywnych środowisk, w marcu 2025 roku ostatecznie zdecydowano, że edukacja zdrowotna w roku szkolnym 2025/2026 będzie nieobowiązkowa.
Edukacja zdrowotna zastąpi WDŻ
Edukacja zdrowotna zajmie miejsce dotychczasowego WDŻ, który był przedmiotem fakultatywnym i koncentrował się głównie na aspektach relacji rodzinnych oraz edukacji seksualnej. Nowy przedmiot jest nieobowiązkowy i obejmie szeroki wachlarz tematów związanych z dbałością o zdrowie. Reforma ma na celu odpowiedź na współczesne wyzwania zdrowotne, w tym problemy związane z psychiką młodzieży, nawykami żywieniowymi oraz profilaktyką uzależnień.
Co obejmuje podstawa programowa edukacji zdrowotnej?
Podstawa programowa edukacji zdrowotnej została podzielona na 11 kluczowych działów, które odzwierciedlają różne aspekty zdrowia i funkcjonowania człowieka:
- Wartości i postawy
- Zdrowie fizyczne
- Aktywność fizyczna
- Odżywianie
- Zdrowie psychiczne
- Zdrowie społeczne
- Dojrzewanie (w szkołach podstawowych)
- Zdrowie seksualne
- Zdrowie środowiskowe
- Internet i profilaktyka uzależnień
- System ochrony zdrowia (w szkołach ponadpodstawowych)
Dla uczniów jakich klas nowy przedmiot?
Edukacja zdrowotna będzie prowadzona we wszystkich typach szkół:
- W szkołach podstawowych: w klasach I–III w ramach zajęć zintegrowanych, a w klasach IV–VIII jako odrębny przedmiot.
- W szkołach ponadpodstawowych: w branżowych szkołach I stopnia, liceach i technikach – w wymiarze 2 godzin tygodniowo w cyklu kształcenia.
Jak mają być prowadzone zajęcia?
Zajęcia z edukacji zdrowotnej mają być realizowane w sposób dostosowany do wieku i potrzeb uczniów, z wykorzystaniem nowoczesnych metod nauczania oraz aktywnych form pracy. Kluczowym elementem będzie odpowiednie planowanie i elastyczne podejście do realizacji programu.
Proporcjonalny podział godzin
Nauczyciel powinien zaplanować liczbę godzin dla każdego działu w sposób proporcjonalny do wymagań szczegółowych oraz potrzeb uczniów. Oznacza to, że w przypadku niektórych tematów, takich jak aktywność fizyczna czy zdrowie środowiskowe, zajęcia mogą wymagać większej liczby godzin w porównaniu z innymi działami.
Metoda projektu jako główne narzędzie
Rekomendowaną metodą pracy jest metoda projektu, szczególnie w przypadku takich tematów, jak:
- aktywność fizyczna i odżywianie,
- zdrowie środowiskowe,
- budowanie postaw i relacji społecznych.
Taka forma nauczania pozwala na zaangażowanie uczniów w proces twórczy, rozwijanie umiejętności współpracy w grupie oraz samodzielnego poszukiwania informacji.
Aktywne formy pracy
Zajęcia mają być prowadzone w sposób aktywny, co oznacza wykorzystanie różnorodnych form pracy z dziećmi i młodzieżą, takich jak:
- praca w małych grupach, sprzyjająca większemu zaangażowaniu uczniów;
- warsztaty i symulacje, które pozwalają na praktyczne zastosowanie zdobytej wiedzy;
- dyskusje i debaty, pomagające rozwijać krytyczne myślenie i umiejętność formułowania własnych opinii.
Zajęcia w mniejszych grupach
Jeśli organizacja szkoły na to pozwala, niektóre zajęcia, takie jak:
- tematy związane z dojrzewaniem w młodszych klasach,
- zagadnienia z zakresu zdrowia psychicznego czy seksualnego,
mogą być realizowane z połową klasy. Taki układ sprzyja bardziej intymnej atmosferze i umożliwia indywidualne podejście do uczniów.
Współpraca z otoczeniem
Edukacja zdrowotna ma być również zintegrowana z programem wychowawczo-profilaktycznym szkoły oraz współpracą z rodzicami, opiekunami i lokalnym środowiskiem. Dzięki temu wiedza przekazywana na lekcjach będzie miała szansę zostać wdrożona w życie codzienne uczniów.
Kto będzie mógł prowadzić zajęcia z edukacji zdrowotnej?
Zajęcia z edukacji zdrowotnej wymagają od nauczycieli odpowiednich kwalifikacji, które zagwarantują wysoki poziom merytoryczny oraz skuteczność w przekazywaniu wiedzy z tak złożonej tematyki. Ministerstwo Edukacji Narodowej (MEN) przedstawiło wstępne założenia dotyczące kwalifikacji dla osób, które będą mogły prowadzić ten przedmiot.
Wymagane kwalifikacje nauczycieli
Zgodnie z projektem rozporządzenia, zajęcia z edukacji zdrowotnej będą mogli prowadzić nauczyciele, którzy:
- ukończyli studia magisterskie lub podyplomowe z zakresu edukacji zdrowotnej,
- posiadają przygotowanie pedagogiczne, zgodne z obowiązującymi standardami,
- są wykwalifikowanymi nauczycielami biologii, wychowania fizycznego, WDŻ lub psychologami.
Rozporządzenie przewiduje możliwość szybkiego uzupełnienia kwalifikacji poprzez dedykowane studia podyplomowe.
Powstanie sieci studiów podyplomowych
Aby zapewnić odpowiednią liczbę nauczycieli przygotowanych do prowadzenia edukacji zdrowotnej, MEN zapowiedziało utworzenie sieci kwalifikacyjnych studiów podyplomowych. Studia te będą realizowane na wybranych uczelniach w całym kraju, aby nauczyciele z różnych regionów mieli równy dostęp do kształcenia.
Kluczowe cechy tych studiów to:
- Finansowanie z budżetu MEN – nauczyciele będą mogli je ukończyć bez ponoszenia kosztów.
- Możliwość odpłatnej realizacji – dla nauczycieli, których szkoły lub samorządy zdecydują się dofinansować takie kształcenie.
- Dostosowanie do potrzeb nauczycieli – program studiów będzie zgodny z przepisami rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z 2019 roku, zapewniając pełną zgodność ze standardami kształcenia nauczycieli.
Jaki jest cel wprowadzenia edukacji zdrowotnej?
Wprowadzenie edukacji zdrowotnej jako nieobowiązkowego przedmiotu w polskich szkołach od roku szkolnego 2025/2026 ma na celu kompleksowe przygotowanie uczniów do świadomego dbania o zdrowie w każdej jego sferze. Reforma ta odpowiada na współczesne wyzwania zdrowotne, które obejmują zarówno fizyczne, jak i psychiczne aspekty funkcjonowania młodzieży.
Kluczowe cele edukacji zdrowotnej
- Rozwijanie świadomości zdrowotnej – edukacja zdrowotna ma kształtować wśród uczniów umiejętność rozumienia, analizy i oceny informacji dotyczących zdrowia. Dzięki temu młodzież będzie w stanie podejmować świadome decyzje dotyczące stylu życia, aktywności fizycznej, odżywiania czy korzystania z technologii.
- Zapobieganie zachowaniom ryzykownym – jednym z najważniejszych celów przedmiotu jest profilaktyka. Program nauczania ma wyposażyć uczniów w wiedzę i umiejętności, które pozwolą unikać niebezpiecznych zachowań, takich jak nadużywanie substancji psychoaktywnych, ryzykowne zachowania seksualne czy uzależnienie od internetu.
- Promowanie zdrowego stylu życia – edukacja zdrowotna ma w naturalny sposób wprowadzać uczniów w świat zdrowych nawyków, takich jak regularna aktywność fizyczna, zrównoważone odżywianie czy dbanie o higienę. Ma to również na celu przeciwdziałanie chorobom cywilizacyjnym, które coraz częściej dotykają młodzież, w tym otyłości, cukrzycy czy zaburzeniom depresyjnym.
- Wzmacnianie zdrowia psychicznego – w obliczu rosnącego kryzysu zdrowia psychicznego wśród młodzieży edukacja zdrowotna stawia sobie za cel rozwijanie umiejętności radzenia sobie ze stresem, budowania zdrowych relacji społecznych oraz rozpoznawania objawów depresji i innych zaburzeń.
- Budowanie postaw prozdrowotnych – edukacja zdrowotna ma na celu rozwijanie wśród uczniów odpowiedzialnych postaw wobec własnego zdrowia oraz zdrowia innych ludzi. Poprzez zrozumienie związków między zdrowiem fizycznym, psychicznym, społecznym i środowiskowym młodzież ma lepiej reagować na potrzeby swoje i swojego otoczenia.
- Zwiększanie alfabetyzmu zdrowotnego (health literacy) – program kształcenia ma również na celu podniesienie poziomu wiedzy zdrowotnej uczniów, co jest kluczowe w nowoczesnym społeczeństwie. Zrozumienie wpływu czynników zewnętrznych na zdrowie, takich jak środowisko czy technologie, pozwoli na lepsze podejmowanie decyzji w codziennym życiu.
Holistyczne podejście do zdrowia
Program edukacji zdrowotnej wyróżnia się podejściem, które traktuje zdrowie jako całość. Nie ogranicza się jedynie do aspektów fizycznych, lecz uwzględnia również zdrowie psychiczne, społeczne, seksualne i środowiskowe. Dzięki temu młodzież ma szansę zrozumieć, jak wszystkie te elementy wpływają na siebie nawzajem, a także jakie działania mogą poprawić jakość ich życia na wszystkich etapach rozwoju.
Edukacja zdrowotna jako inwestycja w przyszłość
Edukację zdrowotną można potraktować jako inwestycję w przyszłość – zarówno w zdrowie indywidualne, jak i w zdrowie publiczne. Młodzież, która zyska kompleksową wiedzę na temat zdrowia, będzie lepiej przygotowana do stawiania czoła wyzwaniom dorosłego życia, co w dłuższej perspektywie może przyczynić się do obniżenia kosztów leczenia i poprawy jakości życia całego społeczeństwa.
Skąd te kontrowersje wokół edukacji zdrowotnej?
Wprowadzenie edukacji zdrowotnej nawet jako nieobowiązkowego przedmiotu w polskich szkołach wzbudziło liczne kontrowersje, zarówno wśród rodziców, nauczycieli, ekspertów, a nawet polityków. Dyskusje toczą się przede wszystkim wokół treści programowych, które mają być realizowane w ramach nowego przedmiotu, oraz ich zgodności z wartościami wyznawanymi przez różne środowiska. Szczególnym punktem zapalnym jest blok tematyczny dotyczący zdrowia seksualnego, który budzi największe emocje i podziały opinii.
Zdrowie seksualne jako temat tabu
Jednym z najbardziej kontrowersyjnych elementów programu edukacji zdrowotnej jest sekcja poświęcona zdrowiu seksualnemu. W konserwatywnych środowiskach pojawiają się obawy, że takie treści mogą:
- kolidować z wartościami rodzinnymi i religijnymi, które rodzice chcą przekazywać dzieciom w domu,
- być wprowadzane zbyt wcześnie, zanim młodzież będzie gotowa emocjonalnie na ich zrozumienie,
- promować postawy lub zachowania, które nie są akceptowane przez część społeczeństwa.
Krytycy reformy argumentują, że treści związane z seksualnością powinny być pozostawione wyłącznie rodzinom, a szkoła nie powinna przejmować tej roli. Dodatkowo pojawiają się obawy, że zbyt szerokie podejście do edukacji seksualnej może prowadzić do zbyt liberalnych interpretacji, które nie będą zgodne z tradycyjnymi wartościami.
Obawy o neutralność treści
Kolejnym zarzutem kierowanym wobec reformy jest pytanie o neutralność treści, które mają być przekazywane uczniom. Krytycy obawiają się, że program edukacji zdrowotnej może:
- zawierać ideologiczne elementy, które promują określony światopogląd,
- być niezgodny z potrzebami i przekonaniami rodziców, którzy chcieliby mieć większy wpływ na to, czego uczą się ich dzieci.
Polityczne podziały
Reforma edukacji zdrowotnej stała się również przedmiotem sporów politycznych. Różne grupy polityczne mają odmienne wizje dotyczące zakresu i sposobu realizacji tego przedmiotu. Część z nich postrzega reformę jako zagrożenie dla tradycyjnych wartości, podczas gdy inni widzą w niej szansę na modernizację polskiego systemu edukacji. Ten polityczny kontekst dodatkowo utrudnia rzeczową dyskusję i wprowadza dodatkowy ładunek emocji.
- Zobacz koniecznie: „Tak dla edukacji, nie dla deprawacji” – protest przeciwko edukacji zdrowotnej w Warszawie
Niezrozumienie celów edukacji zdrowotnej
Część kontrowersji wynika również z braku wiedzy lub zrozumienia, czym tak naprawdę jest edukacja zdrowotna. Niektórzy rodzice i nauczyciele utożsamiają ją wyłącznie z edukacją seksualną, pomijając inne istotne aspekty, takie jak:
- profilaktyka zdrowotna,
- promowanie aktywności fizycznej,
- rozwijanie zdrowych nawyków żywieniowych,
- radzenie sobie z emocjami i stresem.
Brak pełnej wiedzy na temat programu może prowadzić do nieuzasadnionych obaw i niechęci wobec reformy.
Źródło:
- https://epedagogika.pl/aktualnosci/edukacja-zdrowotna-od-1-wrzesnia-2025-r.-men-odpowiada-na-pytania-8504.html
- https://www.portaloswiatowy.pl/projekty-aktow-prawnych-dla-oswiaty/edukacja-zdrowotna-zamiast-wdz-od-wrzesnia-2025-r.-25650.html
- https://www.gov.pl/web/edukacja/edukacja-zdrowotna-w-szkolach-od-2025-roku-ruszaja-prace-przygotowawcze
