Rok 2025 stanowi symboliczny moment dla polskiej transplantologii. Mija 60 lat od pierwszej udanej transplantacji nerki w Polsce, która zapoczątkowała rozwój jednej z najbardziej zaawansowanych dziedzin współczesnej medycyny. Od pionierskiego zabiegu z 1966 roku po rekordowe 2404 uratowane życia w 2025 r., transplantologia w Polsce przeszła drogę dynamicznego rozwoju, stając się filarem nowoczesnego systemu ochrony zdrowia i realną szansą na nowe życie dla tysięcy pacjentów.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Dlaczego 26 stycznia 1966 r. uznaje się za przełomowy moment w historii polskiej transplantologii i jak wyglądały okoliczności pierwszego udanego przeszczepu nerki,
- Jaką skalę osiągnęła transplantologia w Polsce dziś – w tym rekord 2404 uratowanych osób w 2025 r. oraz ponad 40 tys. przeszczepień wykonanych łącznie,
- Jakie są kluczowe osiągnięcia i liczby największych ośrodków – UCK WUM w Warszawie oraz USK we Wrocławiu,
- Jakie technologie, modele organizacyjne i działania edukacyjne realnie zwiększają dostępność przeszczepień.
Początek polskiej transplantologii – operacja z 1966 roku
Pierwszy udany przeszczep nerki w Polsce został przeprowadzony 26 stycznia 1966 r. przez zespół specjalistów z ówczesnej Akademii Medycznej w Warszawie, dziś Warszawski Uniwersytet Medyczny. Zabieg wykonał zespół chirurgiczny kierowany przez znakomitego chirurga prof. Jana Nielubowicza, we współpracy z zespołem internistyczno-nefrologicznym prof. Tadeusza Orłowskiego.
Biorczynią była 18-letnia Danuta Milewska, u której dwa miesiące wcześniej usunięto nerki z powodu ciężkiej infekcji. Od tego momentu pacjentka była poddawana wielogodzinnym dializom kilka razy w tygodniu. Dawcą narządu była kobieta, która zmarła w wyniku obrażeń odniesionych w wypadku samochodowym. Sama transplantacja trwała kilkadziesiąt minut, a jej powodzenie stało się impulsem do rozwoju nowej dziedziny medycyny w Polsce.
Ogólnopolski Dzień Transplantacji i znaczenie rocznicy
Rocznica pierwszego udanego przeszczepienia nerki stała się podstawą do ustanowienia Ogólnopolskiego Dnia Transplantacji, obchodzonego corocznie 26 stycznia. To symboliczne święto przypomina, że każdy przeszczepiony narząd oznacza realną szansę na nowe życie, powrót do aktywności zawodowej, nauki i codziennego funkcjonowania.
Uniwersyteckie Centrum Kliniczne WUM – największy ośrodek transplantacyjny
Po 60 latach od pionierskiego zabiegu Uniwersyteckie Centrum Kliniczne WUM jest największym ośrodkiem transplantacyjnym w Polsce i jednym z największych w Europie. Zakres wykonywanych procedur obejmuje transplantacje:
- nerek,
- wątroby,
- trzustki,
- serca,
- płuc,
- szpiku,
- rogówki,
- przeszczepienia wielonarządowe,
zarówno u dorosłych, jak i dzieci. Skala i złożoność tych procedur wymagają pracy wielodyscyplinarnych zespołów oraz precyzyjnej koordynacji działań, często w ekstremalnie trudnych warunkach klinicznych.
Rekordowe transplantacje i współczesna praktyka kliniczna
Przykładem takiej koordynacji był styczeń 2024 roku, kiedy jednego dnia w klinikach UCK WUM przeszczepiono 6 wątrób, 7 nerek, serce, płuca i trzustkę. W ciągu 24 godzin 15 pacjentów otrzymało szansę na nowe życie, a jeden z nich – dwa narządy. Dane z 2025 roku potwierdzają pozycję ośrodka jako krajowego lidera:
- 22 przeszczepienia serca, w tym 9 pediatrycznych,
- 7 przeszczepień płuc,
- 428 przeszczepień wątroby, w tym 15 fragmentów od żywych dawców,
- 240 przeszczepień nerek, w tym 22 od żywych dawców,
- 16 przeszczepień trzustki.
Łącznie wykonano 713 transplantacji, co stanowi niemal jedną trzecią wszystkich przeszczepień w Polsce w tym roku.
Innowacje, które wyznaczają kierunki rozwoju
Zespoły UCK WUM aktywnie poszukują nowych rozwiązań terapeutycznych. W Katedrze i Klinice Chirurgii Ogólnej, Transplantacyjnej i Wątroby przeprowadzono pierwsze na świecie przeszczepienie wspomagające wątroby u chorej po ciężkim urazie narządu. Uruchomiono także program przeszczepień fragmentu wątroby od żywego dawcy dla dorosłych biorców.
Z kolei w Klinice Chirurgii Serca, Klatki Piersiowej i Transplantologii do transportu serc wykorzystywany jest system OCS Heart, pozwalający utrzymać pobrany narząd w stanie metabolicznie aktywnym nawet przez 12 godzin, co znacząco zwiększa bezpieczeństwo i dostępność transplantacji.
Klinika z tradycją i dorobkiem naukowym
Historyczna I Katedra i Klinika Chirurgiczna zapisała się w dziejach polskiej transplantologii kolejnymi przełomami, w tym:
- pierwszym jednoczasowym przeszczepieniem trzustki i nerki (1988),
- pierwszą alotransplantacją komórkową przytarczyc (1990),
- pierwszym laparoskopowym pobraniem nerki od żywego dawcy (2003).
Jej spadkobierczynią jest dziś Katedra i Klinika Chirurgii Ogólnej, Naczyniowej, Endokrynologicznej i Transplantacyjnej, kierowana przez prof. Zbigniewa Gałązkę.
Odwaga i rozwaga w transplantologii
Znaczenie równowagi między innowacją, a bezpieczeństwem podkreśla prof. Zbigniew Gałązka:
Odwaga i entuzjazm powinny kroczyć równolegle z rozwagą. Niezależnie od tego, czy mówimy o transplantologii, czy innej dziedzinie medycyny, zwłaszcza zabiegowej. To daje postęp, ale jednocześnie bezpieczeństwo dla naszych chorych.
Klinika jest jedynym ośrodkiem w Polsce, który łączy zaawansowaną transplantologię z kompleksowym leczeniem naczyniowym pacjentów po przeszczepieniach, w tym chorych z zaawansowaną miażdżycą.
Przyszłość transplantologii – od dawstwa po nowe technologie
W ocenie prof. Gałązki kluczowym wyzwaniem pozostaje lepsze wykorzystanie potencjału dawstwa od dawców zmarłych oraz rozwój dawstwa żywego. W Polsce nerki od żywych dawców stanowią 5–8% przeszczepień, podczas gdy w krajach skandynawskich odsetek ten przekracza 25%. Zapytany o przyszłość transplantologii, profesor wskazuje na wiele możliwych kierunków rozwoju:
Może w niedalekiej przyszłości będą powszechnie wykonywane ksenotransplantacje genetycznie modyfikowanych narządów pochodzących od zwierząt, może będą to wysublimowane urządzenia mechaniczne korzystające z nano- i biotechnologii, może będziemy przeszczepiać drukowane narządy, a może będziemy potrafili wytwarzać immunotolerancję w taki sposób, że aloprzeszczepy nie będą przez nasze organizmy rozpoznawane jako ‘obce’ i nie będzie konieczności stosowania immunosupresji?
Rekordowa liczba transplantacji w Uniwersyteckim Szpitalu Klinicznym we Wrocławiu (USK)
Rok 2025 był również przełomowy dla Uniwersytecki Szpital Kliniczny we Wrocławiu, który potwierdził swoją pozycję jednego z wiodących ośrodków transplantacyjnych w Polsce. Szpital osiągnął rekordowe wyniki zarówno w zakresie przeszczepień serca, jak i nerek, jednocześnie rozwijając innowacyjne działania edukacyjne na rzecz dawstwa narządów.
W 2025 roku w USK przeprowadzono 50 transplantacji serca, co drugi rok z rzędu dało placówce pierwsze miejsce w Polsce pod względem liczby przeszczepień serca u dorosłych. Jak podkreśla prof. Piotr Ponikowski, dyrektor Instytutu Chorób Serca USK:
Transplantacja serca to procedura o najwyższym stopniu złożoności – medycznej i organizacyjnej. Jej powodzenie zależy nie tylko od samego zabiegu, ale od jakości całego procesu: od kwalifikacji chorego, przez opiekę przedtransplantacyjną, po długofalowe prowadzenie pacjenta po przeszczepie.
Równolegle USK osiągnął najwyższy na Dolnym Śląsku wynik w przeszczepieniach nerek – 77 zabiegów w 2025 roku. Liczba transplantacji nerek wykonywanych w szpitalu wzrasta rok do roku o około 30%, a w przypadku przeszczepień od żywych dawców – nawet o 100%.
Znaczącą rolę odegrało także wdrażanie nowoczesnych technologii, w tym systemu SherpaPak do transportu serc, który po raz pierwszy zastosowano w Polsce. System zapewnia stabilne warunki transportu narządu, minimalizując ryzyko uszkodzeń i poprawiając bezpieczeństwo biorców.
Eksperci USK podkreślają, że sukces ośrodka opiera się na ścisłej współpracy zespołów zabiegowych i zachowawczych, rozwoju dawstwa żywego oraz konsekwentnej strategii transplantacyjnej, realizowanej m.in. poprzez utworzenie Biura ds. Transplantacji i Donacji USK. Jak zaznacza jego kierownik Mateusz Rakowski:
Transplantologia to dziś jeden z najskuteczniejszych sposobów ratowania życia. Naszym celem jest, aby wiedza o dawstwie była powszechna, a decyzje podejmowane świadomie i bez lęku.
2404 uratowanych żyć – rekord w 2025 roku. Obchodzimy Ogólnopolski Dzień Transplantacji
Rok 2025 zapisał się w historii polskiej transplantologii jako rekordowy. W skali całego kraju wykonano 2404 transplantacje, co stanowi najwyższy wynik od początku prowadzenia tego typu procedur w Polsce. Łącznie do tej pory przeprowadzono już ponad 40 tys. przeszczepień narządów, a dane z ostatnich lat wskazują na wyraźny i utrzymujący się trend wzrostowy – zarówno pod względem liczby przeszczepień, jak i liczby dawców.
W samym 2025 roku zrealizowano 2298 transplantacji od dawców zmarłych oraz 106 przeszczepień od dawców żyjących, co przełożyło się na uratowanie życia 2404 osób. Dodatkowo wykonano 1650 przeszczepów tkanek oka, a w ramach współpracy międzynarodowej pobrano 59 narządów poza granicami kraju, z czego 55 zostało skutecznie przeszczepionych. Od 2019 roku obserwowany jest dynamiczny wzrost kluczowych wskaźników:
- liczba dawców wzrosła o 100% (w porównaniu z 2020 r.),
- liczba przeszczepień nerek zwiększyła się o 80% (względem 2021 r.),
- liczba przeszczepień wątroby wzrosła o 160% (względem 2020 r.),
- liczba przeszczepień płuc zwiększyła się o 45% (względem 2020 r.).
Jak podkreśla ministra zdrowia dr Jolanta Sobierańska-Grenda:
Takie osiągnięcia są szczególną zasługą koordynatorów donacyjnych i transplantacyjnych, lekarzy i personelu medycznego oraz kierowników podmiotów leczniczych. W tym obszarze istotna jest także współpraca pomiędzy Ministerstwem Zdrowia i Centrum Organizacyjno-Koordynacyjnym ds. Transplantacji „Poltransplant”. Z tego miejsca bardzo dziękuję także wszystkim dawcom, a także ich bliskim, za dar życia dla drugiego człowieka.
Ogólnopolski Dzień Transplantacji, obchodzony 26 stycznia – w rocznicę pierwszego udanego przeszczepienia nerki w Polsce – pozostaje ważnym momentem refleksji nad znaczeniem dawstwa i solidarności społecznej. Każdy dawca może uratować życie co najmniej sześciu osób, a decyzja o dawstwie stanowi jeden z najbardziej wymiernych aktów ratowania zdrowia i życia.
Główne wnioski
- Pierwsza udana transplantacja nerki w Polsce odbyła się 26 stycznia 1966 r. w Warszawie; biorczynią była 18-letnia Danuta Milewska, a zabieg wykonano we współpracy zespołów chirurgicznych i nefrologicznych.
- W 2025 roku w Polsce wykonano 2404 transplantacje (w tym 2298 od dawców zmarłych oraz 106 od dawców żyjących), co oznacza rekord w historii; łącznie w kraju przeprowadzono już ponad 40 tys. przeszczepień narządów.
- UCK WUM w 2025 r. wykonało 713 transplantacji (m.in. 428 wątrób, 240 nerek, 22 serca), co stanowi niemal 1/3 wszystkich przeszczepień w Polsce w tym roku.
- USK we Wrocławiu w 2025 r. przeprowadził 50 transplantacji serca oraz 77 przeszczepień nerek, rozwijając jednocześnie nowoczesne rozwiązania (np. system SherpaPak) i działania edukacyjne wspierające dawstwo.
Źródło:
- Warszawski Uniwersytet Medyczny
- Ministerstwo Zdrowia
- USK we Wrocławiu
