Polski rynek apteczny przechodzi głębokie zmiany, ale nie są one korzystne dla pacjentów i farmaceutów. W ciągu siedmiu lat liczba aptek spadła o ponad 2200 placówek, a obowiązujące regulacje, zamiast poprawiać dostępność usług farmaceutycznych, coraz bardziej ograniczają rozwój sektora. Czy nadmierna biurokracja doprowadzi do dalszej likwidacji aptek i zmniejszenia dostępności leków? Raport „Sytuacja rynku aptek w Polsce i wybranych krajach Europy” Pracodawców RP wskazuje na alarmujące wnioski.
Rynek apteczny w liczbach – rosnące problemy
Jeszcze w 2017 roku w Polsce funkcjonowało 13 607 aptek. W styczniu 2025 roku ich liczba spadła do 11 360. Oznacza to, że przez siedem lat zniknęło aż 2247 placówek, co stanowi spadek o niemal 17%. W samym 2024 roku zamknięto 197 aptek, a od momentu wprowadzenia przepisów Apteka dla Aptekarza 2.0 w grudniu 2023 roku – 257 placówek.
Taka tendencja jest bezpośrednim skutkiem restrykcyjnych przepisów, które uniemożliwiają otwieranie nowych aptek przez przedsiębiorców niezwiązanych zawodowo z farmacją. Zamiast poprawy dostępności usług farmaceutycznych dla pacjentów, regulacje sprawiają, że aptek ubywa, a ich właściciele mają coraz większe trudności w prowadzeniu działalności.
Przeregulowanie rynku aptecznego – kluczowe problemy
Według raportu Pracodawców RP, polski rynek apteczny jest jednym z najbardziej przeregulowanych w Europie. Na tle innych państw UE Polska wyróżnia się licznymi ograniczeniami dotyczącymi własności aptek, ich lokalizacji oraz zasad funkcjonowania.
Kluczowe bariery to m.in.:
- Restrykcyjne przepisy antykoncentracyjne, blokujące rozwój sieci aptecznych.
- Ograniczenia dotyczące otwierania nowych placówek – apteki mogą prowadzić wyłącznie farmaceuci lub spółki farmaceutów posiadające maksymalnie cztery placówki.
- Biurokratyczne procedury, które utrudniają bieżące funkcjonowanie aptek i dostęp do nowych leków.
Apteka dla Aptekarza 2.0 – ratunek czy hamulec?
W 2017 roku wprowadzono pierwszą wersję ustawy Apteka dla Aptekarza, która miała ograniczyć przejmowanie aptek przez duże sieci i zachować ich indywidualny charakter. Jednak w praktyce przepisy doprowadziły do ograniczenia rozwoju rynku.
Nowelizacja z 2023 roku, nazywana Apteką dla Aptekarza 2.0 (AdA 2.0), jeszcze bardziej zaostrzyła te regulacje. Od tego momentu aptekę może otworzyć lub kupić wyłącznie farmaceuta lub spółka farmaceutów, ale tylko pod warunkiem, że posiadają mniej niż cztery placówki i nie pełnią funkcji w zarządzie firmy prowadzącej hurtownię farmaceutyczną ani nie prowadzą działalności związanej z pośrednictwem w sprzedaży leków.
AdA 2.0 niemal zablokowało sprzedaż aptek, obniżając ich wartość rynkową i opłacalność odsprzedaży. Właściciele aptek, zwłaszcza farmaceuci, są zmuszeni do długoterminowego prowadzenia działalności, a sieci apteczne mają ograniczone możliwości inwestycyjne. Organizacje branżowe wskazują, że przepisy blokują zmiany kapitałowe i mogą prowadzić do wywłaszczenia. Dodatkowo regulacje hamują rozwój innowacji i usług opieki farmaceutycznej, co negatywnie wpływa na cały sektor.
Europejskie rozwiązania – co robią inni?
Analiza porównawcza wskazuje, że inne kraje europejskie stosują bardziej elastyczne podejście do regulacji rynku aptecznego.
- Wielka Brytania – rynek aptek jest liberalny, a placówki mogą być własnością zarówno farmaceutów, jak i inwestorów zewnętrznych.
- Hiszpania, Irlandia, Włochy – w tych krajach również obserwuje się tendencję do liberalizacji, ułatwiając prowadzenie aptek i zwiększając konkurencję.
- Estonia, Węgry, Polska – te państwa w ostatnich latach zaostrzyły regulacje, ograniczając dostęp do rynku i powodując spadek liczby placówek.
W większości krajów Europy Zachodniej liberalizacja przepisów przyczynia się do poprawy dostępności aptek i rozszerzenia zakresu ich usług, w tym rozwoju opieki farmaceutycznej.
Rekomendacje ekspertów – co należy zmienić?
Pracodawcy RP wskazują, że dalsze zaostrzanie przepisów doprowadzi do pogorszenia dostępności usług farmaceutycznych i wzrostu cen leków. Wśród najważniejszych rekomendacji raportu znalazły się:
- Likwidacja Apteki dla Aptekarza 2.0, aby umożliwić rozwój rynku i zwiększyć konkurencję.
- Zmniejszenie biurokracji w sektorze farmaceutycznym, by ułatwić otwieranie i prowadzenie aptek.
- Rozwój opieki farmaceutycznej, aby apteki mogły świadczyć dodatkowe usługi zdrowotne.
- Dostosowanie polskich regulacji do standardów europejskich, wzorując się na liberalnych rozwiązaniach funkcjonujących w innych krajach.
Pełna wersja raportu dostępna jest: https://pracodawcyrp.pl/storage/app/media/luty%202025/pracodawcy_raport_sytuacja_rynku_aptek.pdf
Źródło:
- pracodawcyrp.pl
