Ponad 1,6 mln wykonanych bilansów zdrowia i blisko 3,6 mln wypełnionych ankiet zdrowotnych – takie wyniki osiągnął program „Moje Zdrowie” w pierwszym roku funkcjonowania. Zdaniem ekspertów Federacji Porozumienie Zielonogórskie największą wartością programu nie są jednak same liczby, ale wcześniejsze wykrywanie chorób oraz możliwość objęcia pacjentów dalszą opieką. Lekarze zwracają uwagę, że program stał się dla wielu osób pierwszym kontaktem z nowoczesną profilaktyką zdrowotną.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie efekty przyniósł pierwszy rok programu „Moje Zdrowie”.
- Jakie choroby i czynniki ryzyka wykrywano dzięki bilansom zdrowia.
- Jaką rolę w programie odgrywają POZ, opieka koordynowana i Indywidualny Plan Zdrowotny.
- Dlaczego eksperci wskazują na potrzebę większej personalizacji profilaktyki.
Program objął wszystkich dorosłych Polaków
„Moje Zdrowie” zastąpiło program Profilaktyka 40 PLUS i po raz pierwszy zostało skierowane do wszystkich pełnoletnich obywateli. Jego konstrukcja wykracza poza wykonywanie podstawowych badań laboratoryjnych.
Pacjent rozpoczyna udział od wypełnienia ankiety zdrowotnej, następnie wykonuje wskazane badania diagnostyczne, a później omawia wyniki z personelem medycznym. Efektem jest Indywidualny Plan Zdrowotny, uwzględniający dalsze działania profilaktyczne, diagnostyczne lub terapeutyczne.
Według ekspertów właśnie ten element odróżnia program od wielu wcześniejszych inicjatyw profilaktycznych, które kończyły się na przekazaniu wyników badań.
Wcześniejsze wykrywanie chorób przewlekłych
Pierwsze miesiące działania programu przyniosły liczne rozpoznania schorzeń, które przez długi czas mogą nie dawać żadnych objawów.
Wśród najczęściej wykrywanych problemów zdrowotnych znalazły się zaburzenia lipidowe, nadciśnienie tętnicze, cukrzyca oraz choroby tarczycy. Dzięki wcześniejszemu rozpoznaniu wielu pacjentów rozpoczęło leczenie jeszcze przed wystąpieniem powikłań.
Osoby spełniające odpowiednie kryteria mogą zostać objęte opieką koordynowaną w podstawowej opiece zdrowotnej, co pozwala prowadzić diagnostykę i terapię według zaplanowanej ścieżki z udziałem konsultacji specjalistycznych, badań oraz edukacji zdrowotnej.
Setki tysięcy badań i tysiące skierowań do dalszej diagnostyki
Eksperci zwracają uwagę, że jednym z najważniejszych efektów programu jest możliwość wykrywania chorób na etapie, gdy leczenie może przynieść najlepsze rezultaty.
W pierwszym roku wykonano między innymi:
- blisko 600 tys. badań w kierunku wirusowego zapalenia wątroby typu C,
- ponad 185 tys. oznaczeń lipoproteiny(a),
- niemal 76 tys. testów FIT OC wykrywających krew utajoną w kale.
W efekcie tysiące pacjentów skierowano do dalszej diagnostyki onkologicznej.
Przykładem przywoływanym przez ekspertów jest 53-letni mężczyzna, który zgłosił się do programu po namowie żony. Choć nie odczuwał żadnych dolegliwości, podczas bilansu zdrowia pojawiło się podejrzenie raka prostaty. Dalsze badania potwierdziły nowotwór, a leczenie rozpoczęto bez zwłoki.
– W wielu chorobach, również nowotworowych, pacjent przez długi czas nie odczuwa żadnych objawów. Właśnie dlatego profilaktyka ma tak duże znaczenie. Pozwala wykryć problem zanim choroba zacznie wpływać na codzienne funkcjonowanie i rokowanie pacjenta – mówi lek. Małgorzata Stokowska, ekspertka Federacji Porozumienie Zielonogórskie.
Coraz większe znaczenie ma ocena ryzyka zdrowotnego
Eksperci podkreślają, że współczesna profilaktyka nie ogranicza się już wyłącznie do wykrywania istniejących chorób. Coraz większą rolę odgrywa identyfikacja czynników ryzyka, które mogą prowadzić do poważnych zdarzeń zdrowotnych w przyszłości.
Jednym z przykładów jest oznaczanie lipoproteiny(a), której podwyższony poziom zwiększa ryzyko chorób sercowo-naczyniowych. Parametr ten jest w znacznym stopniu uwarunkowany genetycznie i często nie zależy od stylu życia.
Lekarze przywołują historię 42-letniego mężczyzny, który mimo aktywności fizycznej, zdrowej diety i braku klasycznych czynników ryzyka trafił do szpitala z rozległym zawałem serca. Dopiero szczegółowa diagnostyka wykazała bardzo wysoki poziom lipoproteiny(a).
Zdaniem ekspertów właśnie takie przypadki pokazują znaczenie badań pozwalających oceniać ryzyko zdrowotne jeszcze przed wystąpieniem pierwszych objawów choroby.
Zdrowie psychiczne znalazło miejsce w profilaktyce
Istotnym elementem programu okazały się również pytania dotyczące samopoczucia psychicznego.
Ankiety obejmują zagadnienia związane ze stresem, snem, przewlekłym zmęczeniem czy obniżonym nastrojem. Dla części pacjentów była to pierwsza okazja do rozmowy na ten temat podczas wizyty w POZ.
Lekarze rodzinni od lat wskazują, że depresja i zaburzenia lękowe często manifestują się dolegliwościami somatycznymi, takimi jak bóle głowy, bezsenność, przewlekłe zmęczenie czy problemy z koncentracją. Program pokazał, że skuteczna profilaktyka powinna obejmować nie tylko parametry laboratoryjne, ale również dobrostan psychiczny pacjenta.
Bilans zdrowia jako początek dalszej opieki
Wśród ekspertów, organizacji pacjenckich i przedstawicieli środowiska medycznego coraz częściej pojawia się opinia, że „Moje Zdrowie” nie powinno być jednorazowym programem badań.
Coraz więcej uwagi poświęca się możliwości wykorzystania go jako punktu wyjścia do budowania indywidualnej ścieżki profilaktycznej pacjenta.
Po wykonaniu bilansu zdrowia pacjent mógłby otrzymywać przypomnienia dotyczące kolejnych badań profilaktycznych wynikających z wieku, płci, chorób przewlekłych oraz czynników ryzyka. Dotyczyłoby to między innymi mammografii, badań przesiewowych w kierunku raka szyjki macicy, profilaktyki raka jelita grubego czy kontroli glikemii.
Eksperci zwracają również uwagę na potrzebę szerszej integracji programu z Internetowym Kontem Pacjenta oraz wykorzystania zgromadzonych danych do planowania opieki zdrowotnej.
Przyszłość profilaktyki to większa personalizacja
Zdaniem przedstawicieli Federacji Porozumienie Zielonogórskie pierwszy rok programu pokazał również ograniczenia uniwersalnych ścieżek profilaktycznych stosowanych wobec szerokich grup pacjentów.
– Największą wartością programu jest to, że profilaktyka przestała być anonimowa. Nie rozmawiamy o statystykach, ale o konkretnych osobach, ich chorobach, ryzykach i potrzebach zdrowotnych. Teraz czas na kolejny krok. Powinniśmy wykorzystywać dane, które już gromadzimy, aby jeszcze lepiej dopasowywać zakres badań i ścieżki postępowania do konkretnego pacjenta – mówi Tomasz Zieliński, specjalista medycyny rodzinnej i wiceprezes Federacji Porozumienie Zielonogórskie.
Jak dodaje, pełną wartość profilaktyka osiąga wtedy, gdy po wykryciu problemu zdrowotnego pacjent ma zapewnioną dalszą diagnostykę, leczenie i opiekę koordynowaną.
Czy „Moje Zdrowie” okaże się długoterminowym sukcesem?
Po roku funkcjonowania programu eksperci wskazują, że jego ocena nie powinna opierać się wyłącznie na liczbie wykonanych badań czy ankiet zdrowotnych.
Znacznie istotniejsze są konkretne decyzje medyczne podejmowane dzięki uzyskanym wynikom. Wcześniejsze wykrywanie nowotworów, rozpoczynanie leczenia cukrzycy i nadciśnienia, identyfikacja zaburzeń lipidowych czy ocena ryzyka sercowo-naczyniowego to efekty, które mogą przekładać się na zdrowie pacjentów przez wiele kolejnych lat.
Eksperci podkreślają, że pierwszy rok programu pokazał także, że wielu Polaków jest gotowych korzystać z profilaktyki. Kolejnym wyzwaniem będzie rozwijanie modelu opieki, który pozwoli lepiej wykorzystywać zgromadzone dane i dostosowywać działania profilaktyczne do indywidualnych potrzeb pacjentów.
Główne wnioski
- Program „Moje Zdrowie” osiągnął ponad 1,6 mln wykonanych bilansów zdrowia i blisko 3,6 mln wypełnionych ankiet zdrowotnych.
- Eksperci Federacji Porozumienie Zielonogórskie wskazują, że największą wartością programu jest wcześniejsze wykrywanie chorób i czynników ryzyka zdrowotnego.
- W ramach programu wykonano m.in. blisko 600 tys. badań w kierunku WZW C, ponad 185 tys. oznaczeń lipoproteiny(a) oraz niemal 76 tys. testów FIT OC.
- Kolejnym wyzwaniem będzie lepsze powiązanie profilaktyki z diagnostyką, leczeniem i opieką koordynowaną oraz większa personalizacja ścieżek pacjenta.
Źródło:
- Federacja Porozumienie Zielonogórskie / Oprac. TK
