Wydatki na chirurgię robotową w Polsce rosną, ale system nadal nie ma narzędzi do oceny jej rzeczywistej skuteczności. Gen. broni prof. dr hab. n. med. Grzegorz Gielerak zwraca uwagę na brak rejestru zabiegów, kryteriów kwalifikacji i danych klinicznych. W tle są setki milionów złotych publicznych środków oraz dynamicznie zwiększająca się liczba robotów w szpitalach.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie są wydatki NFZ na chirurgię robotową w Polsce.
- Jakie braki systemowe wskazuje prof. Gielerak.
- Dlaczego brak danych utrudnia ocenę skuteczności robotów.
- Jak finansowanie wpływa na decyzje inwestycyjne szpitali.
Rosnące wydatki i brak odpowiedzi na podstawowe pytanie
W 2024 r. Narodowy Fundusz Zdrowia przeznaczył około 300 mln zł na operacje robotyczne. Skala finansowania rośnie, podobnie jak liczba placówek inwestujących w tę technologię.
Gen. broni prof. dr hab. n. med. Grzegorz Gielerak, dyrektor WIM, wskazuje jednak, że nadal nie ma jasnej odpowiedzi na fundamentalne pytanie dotyczące efektywności klinicznej:
300 mln zł wydał NFZ w 2024 r. na operacje robotyczne, a my nadal nie potrafimy odpowiedzieć na podstawowe pytanie: czy robot daje lepsze wyniki niż doświadczony chirurg z laparoskopem?
Inwestycje rosną bez centralnej strategii
Z danych przywoływanych przez prof. Gieleraka wynika, że ponad 40 szpitali publicznych złożyło wnioski o zakup robotów chirurgicznych w ramach Krajowego Planu Odbudowy. Równolegle Ministerstwo Obrony Narodowej wyposażyło pięć szpitali wojskowych w tego typu systemy.
Problem polega na tym, że rozwój infrastruktury nie jest powiązany z jednolitą strategią państwa ani systemem oceny efektów klinicznych.
Jak wskazuje prof. Gielerak, decyzje inwestycyjne zapadają bez narzędzi, które pozwalałyby porównać wyniki leczenia między ośrodkami czy technologiami.
Brak rejestru i danych klinicznych
Jednym z kluczowych problemów pozostaje brak krajowego rejestru zabiegów robotowych. W praktyce oznacza to brak wiarygodnych danych dotyczących:
- powikłań,
- readmisji,
- wyników odległych, szczególnie w onkologii.
Dyrektor WIM zwraca uwagę, że system nie posiada nawet formalnej definicji zabiegu robotowego, mimo że procedury są już wyceniane i refundowane przez NFZ według wyższych stawek.
Do tego kategoria finansowa wyprzedziła kliniczną, a to oznacza, że płacimy premię za procedurę, której kryteriów kwalifikacji dotąd nie ustalono. Decyzje o wydatkowaniu setek milionów złotych opierają się więc na dowodach, które same nie przechodzą testu jakości – napisał profesor.
Popyt indukowany podażą zamiast wskazań klinicznych
W ocenie dyrektora Wojskowego Instytutu Medycznego pojawia się również zjawisko popytu indukowanego podażą. Szpitale podejmują decyzje o zakupie robotów nie zawsze na podstawie potrzeb zdrowotnych pacjentów, ale w odpowiedzi na sposób finansowania świadczeń:
(…) szpitale podejmują decyzje inwestycyjne o zakupie robotów nie w odpowiedzi na zidentyfikowane potrzeby kliniczne pacjentów, ale w odpowiedzi na strukturę wycen płatnika, w której procedura robotowa generuje wyższą marżę zysku niż jej laparoskopowy odpowiednik.
W efekcie dostępność technologii zaczyna wpływać na wskazania do jej użycia, a nie odwrotnie.
„Czy mamy biznesplan na tę kawiarnię?” – dyskusja o efektywności
W dyskusji pod wpisem pojawił się wątek porównań międzynarodowych oraz sensowności prowadzenia własnych analiz efektywności. Prof. Gielerak zaznaczył, że problem nie jest specyficzny dla Polski, ale dotyczy wielu systemów ochrony zdrowia:
Polska absolutnie nie jest jedynym krajem, który zmaga się z tym dylematem (…) pytanie brzmi – czy mamy biznesplan na tę kawiarnię.
W dalszej części dyskusji zwrócił uwagę na ryzyko inwestowania w sprzęt bez zapewnienia odpowiedniego zaplecza organizacyjnego:
Robot, który stoi niewykorzystany, nie jest narzędziem – jest najdroższą ozdobą bloku operacyjnego.
Dyrektor WIM wskazał, że kluczowe znaczenie mają nie tylko same urządzenia, ale także zespoły, wolumen zabiegów oraz organizacja pracy.
System potrzebuje danych przed dalszym finansowaniem
Prof. Gielerak postuluje wprowadzenie trzech podstawowych elementów systemowych:
- obowiązkowego krajowego rejestru zabiegów robotowych,
- formalnych kryteriów kwalifikacji pacjentów,
- danych z rzeczywistej praktyki klinicznej w Polsce.
Bez tych narzędzi rozszerzanie refundacji może prowadzić do wydatkowania środków publicznych bez możliwości oceny efektów zdrowotnych.
W jego ocenie chirurgia robotowa powinna spełniać takie same wymagania dowodowe jak leki i inne technologie medyczne wprowadzane do systemu.
Główne wnioski
- NFZ wydał około 300 mln zł na operacje robotyczne w 2024 r., mimo braku systemowych danych o ich skuteczności.
- W Polsce nie istnieje krajowy rejestr zabiegów robotowych, co uniemożliwia analizę powikłań, readmisji i wyników leczenia.
- Rozwój chirurgii robotowej odbywa się bez centralnej strategii i kryteriów kwalifikacji pacjentów.
- Model finansowania sprzyja popytowi indukowanemu podażą, gdzie dostępność technologii wpływa na decyzje kliniczne.
Źródło:
- Grzegorz Gielerak / X
