Sepsa pozostaje jednym z najpoważniejszych zagrożeń zdrowotnych na świecie, odpowiadając za miliony zgonów rocznie. Pomimo postępu w intensywnej terapii, od dekad nie wprowadzono przełomowych, skutecznych terapii celowanych w leczeniu wstrząsu septycznego. Nowe badania przedkliniczne wskazują jednak, że naturalnie występujące w organizmie białko – globulina wiążąca kortykosteroidy (CBG) – może znacząco zmniejszać śmiertelność w sepsie.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Czym jest globulina wiążąca kortykosteroidy (CBG) i jaką rolę pełni w organizmie poza transportem kortyzolu.
- Jakie wyniki przyniosło badanie przedkliniczne i o ile zmniejszyła się względna śmiertelność w modelu wstrząsu septycznego.
- Dlaczego sepsa i wstrząs septyczny wciąż wymagają nowych terapii mimo postępu w intensywnej terapii.
- Na jakim etapie są badania kliniczne nad CBG i jakie mogą być potencjalne zastosowania tej terapii poza sepsą.
Czym jest sepsa i dlaczego wciąż stanowi wyzwanie terapeutyczne?
Sepsa to zagrażająca życiu dysfunkcja narządów wywołana nieprawidłową, nadmierną odpowiedzią organizmu na zakażenie. W ciężkim stadium może przejść w wstrząs septyczny, charakteryzujący się gwałtownym spadkiem ciśnienia tętniczego, zaburzeniami perfuzji i niewydolnością wielonarządową.
Wstrząs septyczny odpowiada za ponad 20% wszystkich zgonów na świecie. Mimo wysokiej śmiertelności dostępne terapie pozostają ograniczone głównie do leczenia wspomagającego: antybiotykoterapii, płynoterapii, leków wazopresyjnych oraz wsparcia funkcji narządów.
Co istotne, Światowa Organizacja Zdrowia uznaje sepsę za globalny priorytet zdrowotny. Wraz z rozwojem inwazyjnych procedur chirurgicznych, urządzeń wszczepialnych i terapii immunosupresyjnych liczba przypadków może dalej rosnąć.
Globulina wiążąca kortykosteroidy (CBG) – nowe spojrzenie na znane białko
Przełomowe badanie opublikowane w czasopiśmie „Endocrinology” zostało przeprowadzone przez Uniwersytet w Adelajdzie oraz Central Adelaide Local Health Network. Zespół badaczy skupił się na białku znanym jako globulina wiążąca kortykosteroidy (CBG).
CBG jest produkowana w wątrobie i odpowiada za transport kortyzolu – kluczowego hormonu stresu – w krwiobiegu. Dotychczas jej rola była postrzegana głównie przez pryzmat regulacji hormonalnej. Jednak wieloletnie badania australijskiego zespołu ujawniły znacznie szersze znaczenie tego białka.
Naukowcy przez 13 lat analizowali związek między poziomem CBG, a przebiegiem chorób krytycznych. Odkryto, że niedobór CBG wiąże się z cięższym przebiegiem sepsy oraz nawet trzykrotnie większym ryzykiem zgonu u pacjentów intensywnej terapii z wstrząsem septycznym w Royal Adelaide Hospital.
Badanie przedkliniczne: ponad 70% redukcji względnej śmiertelności
W najnowszym badaniu przedklinicznym przywrócenie obniżonego poziomu CBG w modelu zwierzęcym z wstrząsem septycznym przyniosło spektakularne efekty. Względna śmiertelność zmniejszyła się o ponad 70%. Jak podkreśla główny autor pracy, dr Stewart Ramsay:
Wyniki naszego badania przedklinicznego były niezwykłe i pokazują, że nasza terapia może znacząco zmniejszyć liczbę zgonów związanych z sepsą. Dodaje również: to ogromny krok naprzód w poszukiwaniach nowego sposobu leczenia sepsy, a w szczególności wstrząsu septycznego, który odpowiada za ponad 20% wszystkich zgonów na świecie.
Z kolei starszy autor badania, adiunkt Richard Young, wskazuje na dodatkowe mechanizmy działania CBG:
W naszym najnowszym badaniu przedklinicznym zaobserwowaliśmy wyraźną ochronę przed postępem sepsy , przy znaczącym zmniejszeniu niedociśnienia i uszkodzeń narządów. Co więcej: sugeruje to, że CBG wywołuje reakcję przeciwzapalną niezwiązaną ze znaną funkcją tego białka w organizmie, co wzmacnia nasze przypuszczenie, że może to być pierwszy nowy, naturalny środek przeciwzapalny odkryty od ponad pół wieku.
Jeśli te obserwacje zostaną potwierdzone w badaniach klinicznych, może to oznaczać fundamentalną zmianę w podejściu do leczenia sepsy – z terapii głównie wspomagającej na celowaną modulację odpowiedzi zapalnej.
Dlaczego potrzebne są nowe terapie wstrząsu septycznego?
Profesor David Torpy zwraca uwagę na dramatyczny brak postępu terapeutycznego w tej dziedzinie:
Wstrząs septyczny pilnie wymaga nowych metod leczenia. Pomimo wysokiej śmiertelności, od dziesięcioleci nie wprowadzono do praktyki klinicznej żadnych nowych terapii wstrząsu septycznego, a te, które mamy, przynoszą ograniczone rezultaty.
Naturalna terapia oparta na CBG może mieć dodatkową przewagę – potencjalnie minimalną toksyczność, wynikającą z faktu, że białko to występuje fizjologicznie w organizmie. Profesor Torpy podkreśla:
Ta naturalna terapia ma potencjał ratowania życia pacjentów z sepsą i wstrząsem septycznym, przy minimalnej toksyczności.
Od badań przedklinicznych do badań na ludziach
Zespół badawczy, we współpracy z dr Jessicą Lee z AusHealth, rozpoczął już produkcję CBG w ramach przygotowań do pierwszych badań klinicznych z udziałem ludzi. To kluczowy etap translacyjny – przejście od modelu zwierzęcego do oceny bezpieczeństwa i skuteczności u pacjentów. Jeśli wyniki okażą się pozytywne, CBG może stać się pierwszym od kilkudziesięciu lat nowym naturalnym środkiem przeciwzapalnym wprowadzonym do praktyki klinicznej w kontekście sepsy.
Co istotne, potencjalne zastosowanie terapii może wykraczać poza samą sepsę. Jak zaznacza dr Ramsay:
Mamy nadzieję, że ta naturalna terapia przyniesie korzyści wykraczające poza sepsę, również pacjentom z poważnymi oparzeniami i innymi schorzeniami, w których dochodzi do znacznego niedoboru CBG.
Znaczenie odkrycia w kontekście globalnego zdrowia publicznego
Sepsa jest nie tylko problemem klinicznym, ale także systemowym i ekonomicznym. Leczenie pacjentów w stanie wstrząsu septycznego wymaga zaawansowanej infrastruktury intensywnej terapii, generując ogromne koszty. Jeżeli terapia oparta na CBG rzeczywiście zmniejszy śmiertelność oraz ograniczy uszkodzenia narządów, może to przełożyć się na:
- skrócenie czasu hospitalizacji,
- zmniejszenie liczby powikłań,
- poprawę jakości życia ozdrowieńców,
- ograniczenie kosztów opieki zdrowotnej.
Odkrycie australijskiego zespołu stanowi przykład medycyny translacyjnej, w której wieloletnie badania podstawowe prowadzą do potencjalnie przełomowych zastosowań klinicznych.
Główne wnioski
- CBG może istotnie zmniejszać śmiertelność w sepsie – w modelu zwierzęcym wstrząsu septycznego względna śmiertelność spadła o ponad 70% po przywróceniu poziomu białka.
- Niedobór CBG wiąże się z cięższym przebiegiem choroby – u pacjentów intensywnej terapii z wstrząsem septycznym obserwowano nawet trzykrotnie wyższe ryzyko zgonu.
- Badanie opublikowano w czasopiśmie „Endocrinology”, a projekt realizowały Uniwersytet w Adelajdzie oraz Central Adelaide Local Health Network.
- Rozpoczęto przygotowania do pierwszych badań klinicznych u ludzi, co otwiera drogę do potencjalnie pierwszej od ponad 50–70 lat nowej naturalnej terapii przeciwzapalnej w leczeniu sepsy.
Źródło:
- https://academic.oup.com/endo/article/167/2/bqag002/8422419?login=false
- University of Adelaide
