Komisja Europejska opublikowała zaktualizowane wytyczne dotyczące badań przesiewowych w kierunku raka szyjki macicy. Dokument, przygotowany we współpracy z International Agency for Research on Cancer (IARC) i Światową Organizacją Zdrowia (WHO), stanowi istotny krok w harmonizacji polityk zdrowotnych państw członkowskich. W prace nad nowymi rekomendacjami zaangażowany był także polski ekspert – prof. Andrzej Nowakowski z Narodowego Instytutu Onkologii. Co najważniejsze – krajowy program profilaktyki raka szyjki macicy jest dziś w pełni zgodny z nową strategią UE.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Dlaczego Komisja Europejska rekomenduje test HPV HR jako podstawowe badanie przesiewowe w kierunku raka szyjki macicy
- Jakie są aktualne zalecenia dotyczące wieku kobiet objętych skriningiem
- Dlaczego testy cytologiczne nie są już zalecane jako metoda pierwotna
- W jaki sposób polski program profilaktyki został dostosowany do unijnych standardów
Kluczowe założenia nowych wytycznych UE
Zgodnie z zaleceniami Komisji Europejskiej, skrining raka szyjki macicy powinien koncentrować się na określonej grupie wiekowej i wykorzystywać najskuteczniejsze dostępne metody diagnostyczne. W dokumencie zaakcentowano następujące elementy:
- Grupa docelowa: kobiety w wieku 25–64 lat
- Rekomendowane badanie przesiewowe: test na obecność wysokoonkogennych typów wirusa brodawczaka ludzkiego (HPV HR)
- Brak rekomendacji dla cytologii i testów łączonych (HPV + cytologia) jako badań pierwotnych
- Nie zaleca się skriningu poniżej 25. i powyżej 64. roku życia, z wyjątkiem kobiet należących do grupy podwyższonego ryzyka
Zmiany te wynikają z dostępnych danych naukowych dotyczących skuteczności poszczególnych metod diagnostycznych oraz optymalizacji kosztów i efektów zdrowotnych programów populacyjnych.
Polska profilaktyka – zgodna z zaleceniami Komisji
W ostatnich miesiącach w Polsce wprowadzono istotne zmiany w programie profilaktyki raka szyjki macicy. Najważniejszą z nich jest odejście od cytologii na rzecz testu HPV HR jako badania pierwszego wyboru. Dodatkowo, zakres wiekowy objęty programem został dostosowany do wytycznych UE.
To oznacza, że polski system przesiewowy spełnia wszystkie aktualne standardy europejskie – zarówno w zakresie metod diagnostycznych, jak i demografii pacjentek objętych badaniami.
Dlaczego granica wieku to 64 lata?
Wraz z publikacją wytycznych pojawiło się wiele pytań dotyczących górnej granicy wieku skriningowego. Komisja rekomenduje zakończenie regularnych badań po 64. roku życia, pod warunkiem że pacjentka wcześniej regularnie uczestniczyła w programie profilaktyki i uzyskiwała ujemne wyniki testów HPV.
Jak wyjaśnia prof. Andrzej Nowakowski:
Kobieta, która regularnie wykonywała badania w kierunku HPV, nie była leczona z powodu zmian przedrakowych szyjki macicy i uzyskała ujemny wynik testu w wieku 64 lat, ma minimalne ryzyko zachorowania na raka szyjki macicy w dalszym życiu.
Ekspert podkreśla, że:
Obecnie nie ma wiarygodnych dowodów naukowych potwierdzających konieczność lub skuteczność kontynuowania badań przesiewowych po 64. roku życia u kobiet spoza grup ryzyka.
To właśnie na tej podstawie Unia Europejska wyznaczyła 64. rok życia jako górną granicę dla skriningu. Oczywiście, zalecenie to dotyczy wyłącznie kobiet systematycznie badających się przez ostatnią dekadę. Pozostałe pacjentki – np. te, które nie uczestniczyły regularnie w programach – powinny pozostać pod kontrolą lekarza ginekologa, do którego dostęp w Polsce jest powszechny.
Znaczenie testu HPV HR i rezygnacja z cytologii
Zmiana priorytetu z cytologii na testy HPV HR wynika z przewagi czułości tej metody. Badania wykazują, że test HPV pozwala na wcześniejsze wykrycie zagrożeń onkologicznych i ma wyższą wartość predykcyjną niż klasyczna cytologia.
W świetle nowych danych test łączony (HPV + cytologia) nie przynosi dodatkowych korzyści, a generuje większe koszty, dlatego nie jest zalecany jako metoda pierwotna. Cytologia może być natomiast stosowana jako test dodatkowy – np. w sytuacji niejednoznacznego wyniku testu HPV.
Główne wnioski
- Komisja Europejska rekomenduje test HPV HR jako podstawowe badanie przesiewowe dla kobiet w wieku 25–64 lat – cytologia i testy łączone nie są już zalecane jako badania pierwszego wyboru.
- Skrining raka szyjki macicy nie powinien być prowadzony przed 25. ani po 64. roku życia, z wyjątkiem kobiet należących do grupy ryzyka.
- Polski program profilaktyczny jest w pełni zgodny z nowymi wytycznymi UE – obejmuje rekomendowany test HPV i odpowiednią grupę wiekową.
- Kontynuowanie badań po 64. roku życia nie ma uzasadnienia naukowego, jeśli kobieta wcześniej regularnie wykonywała testy i otrzymywała ujemne wyniki.
Źródło:
- Narodowy Instytut Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie – Państwowy Instytut Badawczy
