Na Zamku Królewskim w Warszawie po raz 34 wręczono Nagrody Fundacji na rzecz Nauki Polskiej – wyróżnienia nazywane Polskimi Noblami. W tegorocznej edycji mocno wybrzmiał wątek odpowiedzialności nauki w świecie szybkich zmian i narastającej dezinformacji. Podczas gali marszałek Senatu Małgorzata Kidawa-Błońska wspomniała o znaczeniu współpracy naukowców z instytucjami publicznymi oraz potrzebie większej widoczności badań w przestrzeni społecznej. Uhonorowano cztery wybitne osiągnięcia, których znaczenie wykracza daleko poza akademię.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie cztery odkrycia zostały wyróżnione Nagrodami Fundacji na rzecz Nauki Polskiej w 2025 r.
- Dlaczego nauka, według marszałek Senatu, wymaga dziś większej widoczności i zaufania społecznego.
- Jakie znaczenie mają badania tegorocznych laureatów dla medycyny, technologii oraz polityk publicznych.
Wyzwania nauki w świecie fałszywych informacji
Marszałek Senatu zwróciła uwagę na konieczność wzmacniania zaufania do wiedzy naukowej, szczególnie w okresie, gdy nieprawdziwe treści łatwo zyskują zasięgi.
– Ten czas dla nauki jest trudny, ale właściwie w historii nigdy nie było dobrego czasu dla nauki – mówiła marszałek.
Przypomniała, że odwaga i konsekwencja badaczy są fundamentem rozwoju społecznego. Wskazała również, że środowisko naukowe od lat mierzy się z wymagającymi warunkami pracy, a mimo to jego wkład w rozwój kraju pozostaje kluczowy. Podkreśliła także rosnącą aktywność kobiet w polskiej nauce oraz potrzebę ich większej obecności w debacie publicznej.
Najważniejsze wyróżnienie dla badaczy
Nagrody Fundacji na rzecz Nauki Polskiej od lat uznawane są za najważniejsze wyróżnienie dla badaczy w Polsce. Otrzymują je naukowcy, których odkrycia poszerzają granice wiedzy i otwierają nowe obszary badań. W tym roku wyróżniono cztery osoby reprezentujące nauki o życiu, chemię, fizykę i ekonomię. Ich osiągnięcia mają potencjał aplikacyjny w medycynie, przemyśle, komunikacji oraz politykach społecznych.
Neuronalne podstawy emocji – nagroda dla prof. Eweliny Knapskiej
Prof. Ewelina Knapska z Instytutu Biologii Doświadczalnej im. M. Nenckiego PAN została wyróżniona za opisanie mechanizmów przekazywania emocji między osobnikami tego samego gatunku oraz pomiędzy gatunkami. Jej badania pokazały, że zjawisko współodczuwania u zwierząt ma konkretne neuronalne podstawy. Wnioski płynące z pracy prof. Knapskiej otwierają nowe kierunki badań dotyczących depresji oraz wspierania osób ze spektrum autyzmu.
Fotokataliza jako narzędzie przyszłości – osiągnięcia prof. Doroty Gryko
Prof. Dorota Gryko z Instytutu Chemii Organicznej PAN otrzymała nagrodę za opracowanie niestandardowych metod fotochemicznych opartych na autorskich fotokatalizatorach. Rozwiązania te pozwalają precyzyjnie sterować reakcjami chemicznymi za pomocą światła, co może znaleźć zastosowanie w różnych gałęziach gospodarki.
Fale terahercowe w ultraszybkiej komunikacji – nagroda dla prof. Wojciecha Knapa
Prof. Wojciech Knap z Instytutu Wysokich Ciśnień PAN i Laboratorium CENTERA w CEZAMAT Politechniki Warszawskiej, został doceniony za rozwój technologii detekcji, wzmacniania i generowania fal terahercowych. Dzięki jego badaniom możliwe stało się pokonanie kilku kluczowych barier technologicznych, co otwiera drogę do wykorzystania fal terahercowych w medycynie, telekomunikacji i przemyśle.
Ekonomiczne uwarunkowania dzietności – wyróżnienie dla prof. Anny Matysiak
Prof. Anna Matysiak z Wydziału Nauk Ekonomicznych Uniwersytetu Warszawskiego otrzymała nagrodę za analizę zależności między rynkiem pracy, kulturą a dzietnością. Jej badania pokazują, że decyzje o powiększeniu rodziny kształtuje cała sieć czynników społecznych i ekonomicznych, a nie wyłącznie indywidualne preferencje. Wnioski z pracy badaczki są istotne dla tworzenia skutecznych polityk wspierających rodziny oraz równowagę między życiem zawodowym a rodzinnym.
Główne wnioski
- Wręczono cztery Nagrody FNP w 2025 r., obejmujące nauki o życiu, chemię, fizykę oraz ekonomię, co potwierdza szeroki zakres badań o znaczeniu krajowym i międzynarodowym.
- Nagrodzone prace prof. Eweliny Knapskiej, prof. Doroty Gryko, prof. Wojciecha Knapa i prof. Anny Matysiak otwierają nowe kierunki badań w obszarach istotnych dla zdrowia publicznego, innowacji technologicznych i polityk demograficznych.
- Podczas gali podkreślono rolę nauki w walce z dezinformacją oraz znaczenie współpracy instytucji publicznych ze środowiskiem naukowym.
- Badania wyróżnionych naukowców mają realny potencjał zastosowań w medycynie, telekomunikacji, przemyśle i analizach społeczno-ekonomicznych.
Źródło:
- https://www.senat.gov.pl/aktualnoscilista/art,17238,polskie-noble-2025.html
