Rak trzustki należy do najbardziej agresywnych nowotworów złośliwych i nadal charakteryzuje się bardzo niekorzystnym rokowaniem. Chociaż odpowiada za około 3% wszystkich zachorowań na nowotwory, jest już szóstą najczęstszą przyczyną zgonów z powodu raka na świecie. Dlatego coraz większą uwagę poświęca się modyfikowalnym czynnikom ryzyka, w tym sposobowi odżywiania.
Nowy przegląd systematyczny i metaanaliza opublikowane na łamach Frontiers in Nutrition sugerują, że wysokie spożycie czerwonego mięsa może wiązać się z nieznacznie wyższym ryzykiem rozwoju raka trzustki. Jednocześnie autorzy podkreślają, że nie znaleziono statystycznie istotnego związku między spożyciem mięsa przetworzonego a ryzykiem tego nowotworu, choć wyniki w tym zakresie wymagają ostrożnej interpretacji.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Dowiesz się, jaki związek wykazała najnowsza metaanaliza między spożyciem czerwonego mięsa a ryzykiem raka trzustki.
- Poznasz wyniki badania obejmującego blisko 2 miliony uczestników i 8856 przypadków raka trzustki.
- Zrozumiesz, dlaczego wysoka temperatura obróbki mięsa, żelazo hemowe i przewlekły stan zapalny mogą odgrywać rolę w procesach nowotworowych.
- Dowiesz się, dlaczego autorzy podkreślają, że wyniki nie dowodzą związku przyczynowo-skutkowego i wymagają dalszych badań.
Rak trzustki – dlaczego profilaktyka ma tak duże znaczenie?
Rak trzustki przez wiele lat może rozwijać się bez wyraźnych objawów, dlatego często rozpoznawany jest dopiero w zaawansowanym stadium. Z tego powodu eksperci podkreślają znaczenie profilaktyki oraz ograniczania czynników ryzyka, na które można mieć wpływ. Do najlepiej udokumentowanych modyfikowalnych czynników ryzyka należą:
- palenie tytoniu,
- otyłość,
- nadmierna masa ciała,
- niektóre elementy diety,
- niska aktywność fizyczna.
W ostatnich latach szczególne zainteresowanie naukowców budzi rola czerwonego oraz przetworzonego mięsa w rozwoju nowotworów przewodu pokarmowego.
Naukowcy przeanalizowali dane blisko 2 milionów osób
Badacze z Shenzhen University Medical School przeprowadzili systematyczny przegląd i metaanalizę zależności dawka–odpowiedź, której celem było ponowne zweryfikowanie związku między spożyciem czerwonego oraz przetworzonego mięsa, a ryzykiem raka trzustki. W analizie uwzględniono badania opublikowane do 13 kwietnia 2026 roku, wyszukane w bazach:
- PubMed,
- EMBASE,
- Web of Science.
Ostatecznie do analizy włączono:
- 16 badań naukowych,
- 1 959 527 uczestników,
- 8856 przypadków raka trzustki.
Większość badań oceniono jako obarczone umiarkowanym ryzykiem błędu systematycznego, natomiast dwa zakwalifikowano jako badania o wysokim ryzyku błędu.
Czerwone mięso wiązało się z wyższym ryzykiem raka trzustki
Najważniejszym wnioskiem metaanalizy było wykazanie zależności pomiędzy wysokim spożyciem czerwonego mięsa, a ryzykiem zachorowania na raka trzustki. Analiza wykazała, że:
- osoby spożywające największe ilości czerwonego mięsa miały o 16% wyższe ryzyko raka trzustki w porównaniu z osobami spożywającymi go najmniej,
- każde dodatkowe 100 gramów czerwonego mięsa dziennie zwiększało ryzyko o około 10%.
Autorzy podkreślają jednak, że obserwowany wzrost ryzyka był stosunkowo niewielki i wynika z badań obserwacyjnych, dlatego nie można mówić o bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym.
Mięso przetworzone – wyniki pozostają niejednoznaczne
W przeciwieństwie do czerwonego mięsa analiza nie wykazała statystycznie istotnego związku pomiędzy spożyciem mięsa przetworzonego, a ryzykiem raka trzustki. Jednak autorzy zwracają uwagę, że nie oznacza to automatycznie bezpieczeństwa takich produktów.
Przede wszystkim wyniki poszczególnych badań znacząco się od siebie różniły, a precyzja zbiorczych analiz była ograniczona. Z tego względu naukowcy zalecają ostrożność przy interpretowaniu uzyskanych rezultatów i wskazują na konieczność prowadzenia kolejnych badań.
Jak czerwone mięso może wpływać na rozwój nowotworu?
Autorzy przedstawili kilka biologicznych mechanizmów, które mogą wyjaśniać obserwowaną zależność.
Żelazo hemowe i stres oksydacyjny
Czerwone mięso zawiera znaczne ilości żelaza hemowego. Jego nadmierna podaż może zwiększać stres oksydacyjny oraz prowadzić do uszkodzeń materiału genetycznego komórek. Jednocześnie może sprzyjać powstawaniu związków N-nitrozowych, które od lat znajdują się w centrum zainteresowania badaczy zajmujących się procesami nowotworowymi.
Wysoka temperatura przygotowywania mięsa
Podczas smażenia, grillowania czy pieczenia w wysokich temperaturach mogą powstawać:
- heterocykliczne aminy,
- wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne.
Substancje te mogą uszkadzać DNA komórek i potencjalnie zwiększać ryzyko transformacji nowotworowej.
Przewlekły stan zapalny
Badacze wskazują również, że dieta bogata w czerwone mięso może sprzyjać zwiększonej produkcji cytokin prozapalnych. Przewlekły stan zapalny jest uznawany za jeden z mechanizmów uczestniczących w rozwoju wielu nowotworów, ponieważ może prowadzić do niestabilności genetycznej oraz mutacji w genach odpowiedzialnych za kontrolę wzrostu komórek.
Jednocześnie autorzy podkreślają, że przedstawione mechanizmy biologiczne mają charakter hipotetyczny i nie stanowią dowodu, że czerwone mięso bezpośrednio wywołuje raka trzustki.
Znaczenie mogą mieć również sposób przygotowywania posiłków i region świata
Ciekawym wnioskiem metaanalizy jest wskazanie regionu geograficznego jako jednego z potencjalnych czynników wpływających na wyniki badań. Zdaniem autorów różnice mogą wynikać między innymi z:
- odmiennych metod przygotowywania mięsa,
- częstszego stosowania obróbki w bardzo wysokich temperaturach,
- różnic w całkowitym modelu żywienia.
Naukowcy zwracają uwagę, że zachodni model żywienia częściej obejmuje produkty wysoko przetworzone, natomiast w niektórych populacjach azjatyckich dieta zawiera więcej warzyw i owoców, co może częściowo ograniczać ryzyko rozwoju nowotworów.
Czy płeć ma znaczenie?
Autorzy przeprowadzili również analizy uwzględniające płeć uczestników. Choć w części analiz zależność wydawała się silniejsza u mężczyzn, ostateczne wyniki nie potwierdziły jednoznacznie biologicznych różnic pomiędzy kobietami i mężczyznami.
Jedynie analiza uwzględniająca każde dodatkowe 100 gramów czerwonego mięsa dziennie wykazała istotną statystycznie zależność u mężczyzn. Jednak wynik ten opierał się jedynie na dwóch badaniach, dlatego wymaga dalszego potwierdzenia.
Badacze podkreślają ograniczenia analizy
Autorzy zaznaczają, że wyniki należy interpretować ostrożnie. Wszystkie uwzględnione badania miały charakter obserwacyjny, dlatego nie pozwalają udowodnić, że spożywanie czerwonego mięsa bezpośrednio powoduje rozwój raka trzustki. Na wiarygodność wyników wpływają również:
- różnice pomiędzy analizowanymi populacjami,
- nieścisłości w deklarowanym spożyciu żywności,
- przewaga badań prowadzonych w Stanach Zjednoczonych i Europie,
- ograniczona liczba badań z krajów o niskich i średnich dochodach.
Zdaniem autorów konieczne są kolejne badania obejmujące bardziej zróżnicowane populacje oraz dokładniejszą ocenę sposobu przygotowywania żywności.
Główne wnioski
- Metaanaliza opublikowana w „Frontiers in Nutrition”, obejmująca 16 badań, 1 959 527 uczestników i 8856 przypadków raka trzustki, wykazała związek między wysokim spożyciem czerwonego mięsa a większym ryzykiem zachorowania.
- Osoby spożywające najwięcej czerwonego mięsa miały o 16% wyższe ryzyko raka trzustki, a każde dodatkowe 100 g czerwonego mięsa dziennie wiązało się z około 10% wzrostem ryzyka.
- Nie stwierdzono statystycznie istotnego związku między spożyciem mięsa przetworzonego a ryzykiem raka trzustki, jednak autorzy zalecają ostrożność w interpretacji tych wyników.
- Badacze wskazują, że żelazo hemowe, związki powstające podczas obróbki mięsa w wysokiej temperaturze oraz przewlekły stan zapalny mogą być jednymi z mechanizmów wyjaśniających obserwowaną zależność, jednak konieczne są dalsze badania.
Źródło:
- https://www.frontiersin.org/journals/nutrition/articles/10.3389/fnut.2026.1829536/full
