Przez dekady nowotwory jelita grubego uznawano za chorobę wieku starszego. Najnowsze dane pokazują jednak gwałtowną i niepokojącą zmianę: rak jelita grubego stał się najczęstszą przyczyną zgonów nowotworowych wśród Amerykanów poniżej 50. roku życia. Trend ten wyłamuje się z ogólnej poprawy wyników leczenia nowotworów u młodszych dorosłych i stawia przed systemem ochrony zdrowia nowe wyzwania diagnostyczne, terapeutyczne i edukacyjne.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Dlaczego rak jelita grubego stał się główną przyczyną zgonów nowotworowych wśród osób poniżej 50. roku życia w USA.
- Jak zmieniały się wskaźniki śmiertelności i zachorowalności na nowotwory w tej grupie wiekowej w latach 1990–2023.
- Jakie czynniki sprzyjają późnej diagnozie raka jelita grubego u młodszych dorosłych i dlaczego choroba bywa wykrywana w zaawansowanym stadium.
- Dlaczego wcześniejsze badania przesiewowe i czujność wobec objawów ostrzegawczych są kluczowe dla poprawy rokowań.
Rak jelita grubego na tle innych nowotworów u młodych dorosłych
Z analizy danych opublikowanej w czasopiśmie JAMA wynika, że w latach 1990–2023 ogólna, standaryzowana względem wieku śmiertelność z powodu nowotworów wśród osób poniżej 50. roku życia w USA spadła o 44% – z 25,5 do 14,2 zgonów na 100 tys. dorosłych. Spadki odnotowano niemal we wszystkich głównych typach nowotworów, w tym raku piersi, płuc, białaczkach i nowotworach mózgu.
Jedynym wyjątkiem pozostaje rak jelita grubego. W przeciwieństwie do innych nowotworów, śmiertelność z jego powodu rosła średnio o 1,1% rocznie w latach 2005–2023. Choroba ta awansowała z piątej pozycji w 1990 roku na pierwszą w 2023 roku, stając się najczęstszą przyczyną zgonów nowotworowych w tej grupie wiekowej. Jak podkreślają badacze z American Cancer Society, tempo tego wzrostu okazało się znacznie szybsze, niż prognozowano – jeszcze niedawno zakładano, że rak jelita grubego osiągnie pierwsze miejsce dopiero około 2040 roku.
„To punkt zwrotny” – głos ekspertów
Nowe dane określane są przez ekspertów jako przełomowe, ale zarazem alarmujące. William Dahut, dyrektor naukowy American Cancer Society, mówi wprost:
To punkt zwrotny. Po raz pierwszy jest to pierwsze miejsce pod względem liczby zgonów z powodu raka u osób poniżej 50. roku życia.
Dahut zwraca uwagę, że w przypadku innych nowotworów obserwowane spadki śmiertelności są w dużej mierze efektem postępów w terapii:
Myślę, że to kolejny ważny dowód na to, że nasze inwestycje w naukę, mające na celu opracowanie lepszych metod leczenia, przynoszą efekty u młodych dorosłych.
Choroba „wieku starszego”, która coraz częściej dotyka młodych
Rak jelita grubego tradycyjnie był diagnozowany u osób w wieku 60–70 lat. Jak zauważa Jeff Meyerhardt, onkolog przewodu pokarmowego i współdyrektor Centrum Raka Okrężnicy i Odbytnicy w Dana-Farber Cancer Institute:
Uważa się je za nowotwory wieku starczego. Przynajmniej w przypadku raka jelita grubego wiek [zachorowania] był ustalony od dłuższego czasu, aż do niedawna.
Tymczasem od lat 90. XX wieku zachorowalność na raka jelita grubego u osób poniżej 50. roku życia rośnie o około 2% rocznie. Największy wzrost dotyczy nawet osób w wieku 20–30 lat, co jeszcze kilkanaście lat temu uznawano za rzadkość.
Późna diagnoza i zaawansowane stadia choroby
Jednym z kluczowych problemów pozostaje fakt, że rak jelita grubego u młodszych pacjentów jest często wykrywany w zaawansowanym stadium. Andrea Cercek z Memorial Sloan Kettering Cancer Center wskazuje:
Około trzech czwartych, może 60 do 70 procent, osób [poniżej 50. roku życia] ma bardziej zaawansowaną chorobę.
Późna diagnoza znacząco ogranicza skuteczność leczenia. Mimo postępów terapeutycznych, rokowanie w zaawansowanych stadiach raka jelita grubego pozostaje niekorzystne. Cercek dodaje:
Niestety, właśnie tego się spodziewałam – komentując najnowsze dane dotyczące śmiertelności.
Objawy ostrzegawcze i bariery w diagnostyce
Młodsi pacjenci często ignorują lub bagatelizują objawy takie jak jasnoczerwona krew w stolcu, bóle brzucha, zaburzenia rytmu wypróżnień, wzdęcia czy objawy niedokrwistości. Zdarza się również, że symptomy te są mylone z mniej groźnymi dolegliwościami.
Dodatkowym problemem jest fakt, że lekarze rzadziej kierują młodsze osoby na diagnostykę w kierunku raka jelita grubego, uznając wiek za czynnik obniżający ryzyko. To opóźnia rozpoznanie i sprzyja wykrywaniu choroby w stadium rozsiewu.
Badania przesiewowe – obniżenie wieku to dopiero początek
W odpowiedzi na rosnącą liczbę zachorowań, w USA obniżono zalecany wiek rozpoczęcia badań przesiewowych z 50 do 45 lat u osób bez obciążeń rodzinnych i genetycznych. Złotym standardem pozostaje kolonoskopia. Eksperci podkreślają jednak, że sama zmiana wytycznych nie wystarczy. Konieczna jest edukacja społeczeństwa na temat objawów alarmowych oraz czujność kliniczna wobec młodszych pacjentów.
Co stoi za wzrostem zachorowań?
Naukowcy badają wiele potencjalnych czynników: dietę, styl życia, brak aktywności fizycznej, otyłość, czynniki środowiskowe, mikroplastik, stosowanie antybiotyków oraz predyspozycje genetyczne. Zgodnie podkreślają jednak, że nie istnieje jedna, prosta przyczyna. Andrea Cercek zwraca uwagę na zagadkowy aspekt biologii choroby:
Jeśli pomyślimy o typowym procesie, powiedzmy, u 22-latka, polip musiałby się zacząć dosłownie w wieku 10 lat. Dodaje też: jesteśmy bardzo zainteresowani, aby sprawdzić, czy w tym procesie jest coś, co mogłoby być bardziej przyspieszone, co mogłoby się różnić.
Konsekwencje społeczne i potrzeba kompleksowego wsparcia
Rak jelita grubego u młodego dorosłego to nie tylko wyzwanie medyczne, ale także ogromne obciążenie emocjonalne, społeczne i finansowe. Choroba dotyka osób aktywnych zawodowo, często wychowujących dzieci i budujących karierę. Cercek podkreśla:
To, co się dzieje w szerszej perspektywie, jest alarmujące. Niezwykle ważne jest jednak, aby zdać sobie sprawę, że przeżycie dla młodego dorosłego z rakiem jelita grubego zmienia życie.
Główne wnioski
- Rak jelita grubego awansował z 5. na 1. miejsce wśród przyczyn zgonów nowotworowych u osób poniżej 50. roku życia w USA w latach 1990–2023.
- Ogólna śmiertelność z powodu nowotworów w tej grupie wiekowej spadła o 44%, natomiast śmiertelność z powodu raka jelita grubego rosła średnio o 1,1% rocznie w latach 2005–2023.
- 60–70% młodszych pacjentów z rakiem jelita grubego ma rozpoznanie w zaawansowanym stadium choroby, co istotnie pogarsza rokowanie.
- Obniżenie wieku rozpoczęcia badań przesiewowych do 45 lat oraz edukacja na temat objawów, takich jak krew w stolcu czy ból brzucha, są kluczowe dla wcześniejszego wykrywania choroby.
Źródło:
- https://www.scientificamerican.com/article/colon-cancer-is-killing-more-young-people-in-the-u-s-than-any-other-cancer/
- https://jamanetwork.com/journals/jama/article-abstract/2844189
