Liczba zgłoszeń do amerykańskich ośrodków zatruć dotyczących uszkodzeń wątroby związanych z lekami, alkoholem, suplementami i innymi substancjami wzrosła o prawie 400 proc. w latach 2000–2024 – wynika z badania UVA Health. Naukowcy przeanalizowali ponad 220 tys. przypadków. Ponad 80 proc. z nich wymagało hospitalizacji, a najczęściej wskazywaną substancją był paracetamol.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Dlaczego liczba zgłoszeń dotyczących uszkodzeń wątroby w amerykańskich ośrodkach zatruć wzrosła o niemal 400 proc. w latach 2000–2024.
- Jakie są wyniki analizy obejmującej 220 160 przypadków uszkodzenia wątroby, z których ponad 80 proc. wymagało hospitalizacji.
- Dlaczego paracetamol pozostaje najczęściej wskazywaną substancją związaną z uszkodzeniem wątroby i jaki wpływ miały regulacje FDA dotyczące leków złożonych.
- Poznasz znaczenie alkoholu, suplementów, substancji psychoaktywnych i toksyn środowiskowych w obserwowanym wzroście liczby zgłoszeń.
Ponad 220 tys. przypadków uszkodzenia wątroby
Naukowcy z University of Virginia (UVA) przeanalizowali przypadki uszkodzenia wątroby wywołanego przez tzw. ksenobiotyki. Są to substancje obce dla organizmu, do których należą m.in. leki, alkohol, dodatki do żywności, suplementy oraz zanieczyszczenia środowiskowe. W okresie objętym analizą, od 2000 do 2024 roku, zidentyfikowano 220 160 zgłoszeń dotyczących uszkodzenia wątroby. Po uwzględnieniu zmian liczebności populacji współczynnik wzrósł z 10,9 do 52,9 przypadków na milion osób.
Oznacza to wzrost o blisko 400 proc. Co istotne, ponad 80 proc. zgłoszonych przypadków wymagało hospitalizacji, wskazując na potencjalnie poważny charakter obserwowanych zatruć.
Liczba uszkodzeń wątroby wywołanych przez ksenobiotyki zgłaszanych do amerykańskich ośrodków zatruć stale rośnie – powiedział dr Christopher P. Holstege, dyrektor Centrum Zatruć Blue Ridge w UVA Health. Społeczeństwo powinno być świadome potencjalnego uszkodzenia wątroby spowodowanego różnymi substancjami, które są łatwo dostępne dla konsumentów.
Paracetamol najczęstszą przyczyną zgłoszeń
Większość analizowanych uszkodzeń wątroby była związana z lekami, a najczęściej wskazywaną substancją był paracetamol, w Stanach Zjednoczonych określany jako acetaminofen. Analiza pokazała jednocześnie interesujący wpływ działań regulacyjnych. Po wprowadzeniu przez amerykańską Agencję Żywności i Leków (FDA) ograniczenia ilości paracetamolu w złożonych lekach na receptę liczba związanych z nimi potencjalnie szkodliwych ekspozycji zmniejszyła się – w zależności od analizowanej kategorii – o 60–85 proc.
Inny trend dotyczył jednak preparatów zawierających wyłącznie paracetamol. Liczba potencjalnie szkodliwych ekspozycji na samą substancję zwiększała się w ciągu 24 lat. Zdaniem badaczy pokazuje to, że regulacje dotyczące leków złożonych przyniosły efekt, ale paracetamol nadal pozostaje głównym czynnikiem związanym z uszkodzeniami wątroby zgłaszanymi do ośrodków zatruć.
Kobiety częściej zgłaszały uszkodzenia związane z paracetamolem
Badanie wykazało również różnice między płciami. Uszkodzenie wątroby związane z paracetamolem częściej występowało w zgłoszeniach dotyczących kobiet niż mężczyzn. W przypadku obu płci najczęstszą okolicznością ekspozycji na paracetamol było podejrzenie próby samobójczej. Wynik ten podkreśla, że dane o zatruciach lekami należy analizować nie tylko w kontekście przypadkowego przekroczenia dawki czy błędów w stosowaniu preparatów, ale także celowego przyjęcia nadmiernej ilości substancji.
Liczba uszkodzeń wątroby zgłaszanych do ośrodków zatruć znacznie wzrosła w ciągu ostatnich 25 lat, a acetaminofen staje się coraz częstszym czynnikiem – powiedział Holstege. Wyniki naszych badań podkreślają ważną rolę ośrodków zatruć w nadzorze toksykologicznym.
Alkohol drugą najczęstszą przyczyną
Na drugim miejscu wśród najczęściej wskazywanych czynników znalazł się alkohol. Związane z nim uszkodzenia wątroby częściej dotyczyły mężczyzn niż kobiet. Naukowcy zaobserwowali jednak, że podczas pandemii COVID-19 liczba przypadków związanych z alkoholem zwiększyła się u obu płci.
W analizowanym okresie rosła także liczba uszkodzeń wątroby związanych ze środkami pobudzającymi i narkotykami, suplementami ziołowymi i dietetycznymi oraz toksynami środowiskowymi. Kategorie te odpowiadały jednak za znacznie mniej przypadków niż paracetamol i alkohol.
Suplementy i inne substancje również wymagają ostrożności
Wątroba odgrywa kluczową rolę w metabolizowaniu wielu substancji dostających się do organizmu. Z tego względu zarówno leki, jak i niektóre suplementy czy substancje psychoaktywne mogą w określonych okolicznościach prowadzić do jej uszkodzenia. Ryzyko zależy m.in. od rodzaju substancji, dawki, czasu stosowania, jednoczesnego przyjmowania innych preparatów oraz indywidualnych cech pacjenta. Autorzy badania zwracają szczególną uwagę na preparaty, które mogą nie podlegać tak rygorystycznym regulacjom jak leki.
Leki należy zawsze przyjmować zgodnie z zaleceniami lekarza i instrukcją na etykiecie leku – powiedział Holstege. Należy również zachować ostrożność w przypadku przyjmowania nowych substancji, które nie podlegają regulacjom. Konieczne są dalsze badania w celu ustalenia, czy określone populacje są bardziej narażone na uszkodzenie wątroby.
Ośrodki zatruć ważnym źródłem danych
Zdaniem autorów analiza pokazuje również znaczenie ośrodków zatruć jako elementu nadzoru toksykologicznego. Gromadzone przez nie informacje mogą umożliwiać identyfikację zmieniających się wzorców zatruć oraz substancji, które coraz częściej prowadzą do poważnych konsekwencji zdrowotnych.
Badacze podkreślają jednocześnie potrzebę dalszych analiz pozwalających ustalić, które grupy są szczególnie narażone na polekowe i toksyczne uszkodzenie wątroby. Wyniki badania opublikowano w czasopiśmie „Clinical Gastroenterology and Hepatology”.
Główne wnioski
- W latach 2000–2024 zidentyfikowano 220 160 zgłoszeń dotyczących uszkodzenia wątroby wywołanego przez leki, alkohol i inne ksenobiotyki. Współczynnik wzrósł z 10,9 do 52,9 przypadków na milion osób, czyli o niemal 400 proc.
- Ponad 80 proc. zgłoszonych przypadków wymagało hospitalizacji. Najczęściej wskazywaną substancją był paracetamol, natomiast na drugim miejscu znalazł się alkohol.
- Po ograniczeniu przez FDA ilości paracetamolu w złożonych lekach na receptę liczba związanych z nimi potencjalnie szkodliwych ekspozycji spadła o 60–85 proc. Jednocześnie w analizowanym okresie rosła liczba ekspozycji związanych z samym paracetamolem.
- Badacze odnotowali również wzrost uszkodzeń związanych z alkoholem, środkami pobudzającymi i narkotykami, suplementami ziołowymi i dietetycznymi oraz toksynami środowiskowymi, choć występowały one rzadziej niż przypadki związane z paracetamolem i alkoholem.
Źródło:
- UVA Health
- https://www.cghjournal.org/article/S1542-3565(26)00573-2/abstract
