Coraz więcej dowodów naukowych wskazuje, że oś jelito–mózg odgrywa kluczową rolę w rozwoju chorób neurodegeneracyjnych. Najnowsze badanie opublikowane w „Nature Medicine” pokazuje, że zmiany w składzie mikrobiomu jelitowego mogą stanowić wczesny biomarker choroby Parkinsona – nawet na wiele lat przed pojawieniem się objawów klinicznych. Odkrycie to może istotnie zmienić podejście do diagnostyki i profilaktyki tej choroby.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak mikrobiom jelitowy może sygnalizować ryzyko choroby Parkinsona jeszcze przed pojawieniem się objawów
- Jakie zmiany w składzie bakterii jelitowych odróżniają osoby zdrowe od pacjentów i osób z ryzykiem genetycznym
- Dlaczego wariant genu GBA1 wiąże się ze zwiększonym ryzykiem choroby i zmianami mikrobiomu
- Jakie znaczenie mogą mieć dieta i interwencje jelitowe w profilaktyce chorób neurodegeneracyjnych
Mikrobiom jelitowy jako wczesny wskaźnik choroby
Zespół naukowców z University College London wykazał, że osoby z chorobą Parkinsona posiadają charakterystyczny profil mikroorganizmów jelitowych. Co istotne, podobny wzorzec zaobserwowano również u osób zdrowych, które są genetycznie obciążone ryzykiem choroby. Jak podkreśla prof. Anthony Schapira:
Choroba Parkinsona jest główną przyczyną niepełnosprawności na całym świecie i najszybciej rozwijającą się chorobą neurodegeneracyjną pod względem częstości występowania i śmiertelności. Istnieje pilna potrzeba opracowania metod leczenia, które mogłyby zatrzymać lub spowolnić postęp choroby. Aby umożliwić zarówno badania, jak i późniejsze zastosowanie takich metod leczenia, musimy opracować metody bardzo wczesnego wykrywania osób, u których rozwinie się ta choroba lub istnieje duże prawdopodobieństwo, że zachorują. W ostatnich latach coraz bardziej dostrzega się związek między chorobą Parkinsona – chorobą mózgu – a zdrowiem jelit. W tym przypadku wzmocniliśmy te dowody i wykazaliśmy, że mikroby w jelitach mogą ujawniać objawy choroby Parkinsona i stanowić wczesny sygnał ostrzegawczy przed ryzykiem zachorowania na wiele lat przed wystąpieniem objawów.
Skala badania i zastosowana metodologia
Badanie objęło trzy grupy uczestników:
- 271 osób z chorobą Parkinsona
- 43 osoby z wariantem genu GBA1 (wysokie ryzyko choroby, bez objawów)
- 150 zdrowych uczestników (grupa kontrolna)
Analiza obejmowała dane kliniczne oraz próbki kału, co pozwoliło na kompleksową ocenę mikrobiomu jelitowego. Dodatkowo wyniki potwierdzono w rozszerzonej kohorcie obejmującej ponad 900 osób z różnych regionów świata, co znacząco zwiększa wiarygodność wniosków.
176 gatunków bakterii – istotne różnice
Jednym z najważniejszych odkryć było zidentyfikowanie aż 176 gatunków mikroorganizmów, których liczebność różniła się między osobami chorymi a zdrowymi. Co więcej:
- 142 gatunki różniły się także u osób z mutacją GBA1 bez objawów,
- zmiany były najbardziej nasilone u pacjentów w zaawansowanym stadium choroby,
- profil mikrobiomu u osób z ryzykiem genetycznym miał charakter pośredni.
Oznacza to, że mikrobiom może odzwierciedlać stopniowe przejście od stanu zdrowia do choroby.
Mikrobiom a genetyczne ryzyko choroby Parkinsona
Wariant genu GBA1 jest jednym z najlepiej poznanych czynników ryzyka choroby Parkinsona – może zwiększać ryzyko nawet 30-krotnie. Badanie wykazało, że osoby będące jego nosicielami, mimo braku objawów, mają mikrobiom przypominający ten obserwowany u pacjentów. Prof. Schapira podkreśla:
Po raz pierwszy zidentyfikowaliśmy bakterie w jelitach osób z chorobą Parkinsona, które można znaleźć również u osób z genetycznym ryzykiem tej choroby, ale zanim rozwiną się u nich objawy. Co ważne, te same zmiany można znaleźć u niewielkiej części populacji ogólnej, co może zwiększać ryzyko zachorowania na chorobę Parkinsona.
Czy mikrobiom może przewidywać chorobę?
Wyniki badania sugerują, że analiza mikrobiomu jelitowego może stać się narzędziem predykcyjnym. Co istotne, niewielka część zdrowych uczestników również wykazywała profil mikrobiomu podobny do osób zagrożonych chorobą. Rodzą się więc kluczowe pytania:
- czy mikrobiom może identyfikować osoby w fazie przedklinicznej,
- jakie czynniki decydują o progresji do pełnoobjawowej choroby,
- czy możliwa jest interwencja na etapie wczesnych zmian.
Dieta jako potencjalny czynnik modyfikujący ryzyko
Badanie dostarczyło także interesujących danych dotyczących stylu życia. Osoby stosujące bardziej zróżnicowaną i zbilansowaną dietę rzadziej posiadały mikrobiom sugerujący podwyższone ryzyko choroby. Jak wskazuje prof. Stanislav Dusko Ehrlich:
Analiza mikrobiomu jelitowego może nam umożliwić identyfikację osób, u których istnieje ryzyko rozwoju choroby Parkinsona, dzięki czemu będziemy mogli zaproponować im sposoby na zmniejszenie tego ryzyka, np. poprzez modyfikację diety.
Wyniki te wpisują się w rosnące znaczenie interwencji dietetycznych jako elementu profilaktyki chorób neurodegeneracyjnych.
Oś jelito–mózg i nowe kierunki badań
Odkrycia te potwierdzają koncepcję, że choroba Parkinsona może mieć swoje początki poza mózgiem – w jelitach. Wcześniejsze badania sugerowały, że proces chorobowy może rozprzestrzeniać się z jelit do mózgu z udziałem układu odpornościowego. Równolegle prowadzone są:
- badania nad nowymi terapiami spowalniającymi chorobę,
- projekty kliniczne oparte na profilowaniu genetycznym,
- analizy wpływu mikrobiomu na skuteczność leczenia.
Znaczenie odkrycia dla praktyki klinicznej
Wprowadzenie testów opartych na analizie mikrobiomu mogłoby znacząco zmienić model opieki nad pacjentami. Potencjalne zastosowania obejmują:
- identyfikację osób wysokiego ryzyka przed wystąpieniem objawów,
- wdrażanie wczesnych interwencji profilaktycznych,
- personalizację strategii terapeutycznych.
Jednocześnie konieczne są dalsze badania, które pozwolą określić czułość, swoistość i praktyczną użyteczność takich narzędzi.
Główne wnioski
- Badanie opublikowane w Nature Medicine objęło ponad 270 pacjentów z chorobą Parkinsona i wykazało różnice w aż 176 gatunkach bakterii jelitowych względem osób zdrowych.
- U osób z mutacją GBA1 (zwiększającą ryzyko nawet 30-krotnie) stwierdzono mikrobiom o charakterze pośrednim między zdrowiem a chorobą.
- Zmiany w mikrobiomie mogą pojawiać się wiele lat przed objawami klinicznymi, co otwiera drogę do wczesnej diagnostyki i profilaktyki.
- Wyniki sugerują, że modyfikacja diety i mikrobiomu może w przyszłości stanowić element strategii ograniczania ryzyka choroby Parkinsona.
Źródło:
- https://www.nature.com/articles/s41591-026-04318-5
- University College London
