Oporność na leki przeciwdrobnoustrojowe od lat stanowi jedno z najpoważniejszych wyzwań zdrowia publicznego. Dotychczas jednak główny nacisk kładziono na bakterie i wirusy, marginalizując rosnący problem lekoopornych grzybów. Najnowsza publikacja w Nature Medicine wskazuje, że sytuacja wymaga pilnej reakcji systemowej. Międzynarodowy zespół 50 naukowców opracował pięcioetapowy plan działania, który ma zostać uwzględniony w aktualizacji Globalnego Planu Działania Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) w 2026 roku.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Dlaczego lekooporne grzyby stanowią rosnące zagrożenie dla zdrowia publicznego i które grupy pacjentów są najbardziej narażone
- Jakie patogeny grzybicze (Candida auris, Aspergillus fumigatus, Trichophyton indotineae) mają dziś największe znaczenie kliniczne
- Na czym polega pięcioetapowy globalny plan działań przygotowany przez ekspertów przed aktualizacją strategii WHO w 2026 roku
- Dlaczego podejście One Health i ograniczenie stosowania fungicydów są kluczowe w walce z opornością
Lekooporne grzyby – ciche zagrożenie dla pacjentów
Grzyby są wszechobecne w środowisku, a większość z nich nie stanowi zagrożenia dla zdrowych osób. Jednak u pacjentów z obniżoną odpornością – w tym hospitalizowanych, onkologicznych czy po przeszczepach – mogą prowadzić do ciężkich, często śmiertelnych zakażeń.
Szczególny niepokój budzi rosnąca oporność na leki przeciwgrzybicze, która znacząco ogranicza możliwości terapeutyczne. Problem ten narasta globalnie, a jego skala jest nadal niedoszacowana.
Kluczowe patogeny: Candida auris, Aspergillus fumigatus i Trichophyton indotineae
Wśród najbardziej niebezpiecznych patogenów wymienia się:
- Candida auris – odpowiedzialna za ciężkie zakażenia krwi w warunkach szpitalnych; śmiertelność sięga nawet 30% (1 na 3 pacjentów),
- Aspergillus fumigatus – grzyb wdychany z powietrzem, mogący prowadzić do poważnych uszkodzeń płuc, szczególnie u pacjentów na oddziałach intensywnej terapii,
- Trichophyton indotineae – nowy, oporny dermatofit wywołujący trudne do leczenia infekcje skóry.
Jak podkreśla Paul Verweij: “Wdychamy tego grzyba, który może poważnie uszkodzić płuca”.
Źródła oporności: środowisko i rolnictwo
Istotnym wnioskiem płynącym z analiz jest fakt, że oporność grzybów nie rozwija się głównie w szpitalach, lecz w środowisku naturalnym. Kluczową rolę odgrywa tu rolnictwo. Fungicydy stosowane w ochronie roślin wykazują podobieństwo do leków przeciwgrzybiczych stosowanych w medycynie. Długotrwała ekspozycja środowiskowa prowadzi do selekcji opornych szczepów, które następnie rozprzestrzeniają się drogą powietrzną i trafiają do populacji ludzkiej. Jak zauważa Michaela Lackner:
Podwójne zastosowanie leków przeciwgrzybiczych w medycynie i rolnictwie przyspiesza rozwój oporności na leki z pól na oddziały intensywnej terapii. Dostosowanie zezwoleń na prowadzenie działalności rolniczej do oceny ryzyka zdrowotnego przy jednoczesnym inwestowaniu w nowe leki przeciwgrzybicze i przystępną cenowo diagnostykę to pragmatyczne rozwiązanie One Health, które chroni zarówno bezpieczeństwo żywnościowe, jak i opiekę nad pacjentem.
Pięcioetapowy globalny plan działania
W odpowiedzi na narastający problem naukowcy opracowali kompleksowy plan obejmujący pięć kluczowych obszarów:
1. Zwiększenie świadomości
Podniesienie poziomu wiedzy na temat zagrożeń związanych z grzybami lekoopornymi wśród decydentów, lekarzy i społeczeństwa.
2. Wzmocnienie nadzoru epidemiologicznego
Rozbudowa systemów monitorowania zakażeń grzybiczych i oporności na poziomie krajowym i globalnym.
3. Profilaktyka i kontrola zakażeń
Wdrożenie skuteczniejszych procedur zapobiegania zakażeniom w placówkach medycznych.
4. Optymalizacja stosowania leków
Racjonalizacja użycia leków przeciwgrzybiczych zarówno w medycynie, jak i w rolnictwie.
5. Inwestycje w badania i rozwój
Zwiększenie finansowania dla nowych terapii oraz diagnostyki.
Niedobór nowych leków przeciwgrzybiczych
Rozwój farmakoterapii w tym obszarze jest wyjątkowo ograniczony. Wynika to z faktu, że komórki grzybów są biologicznie bardziej podobne do komórek ludzkich niż bakterie, co zwiększa ryzyko działań niepożądanych. Jak podkreśla Verweij:
Dlatego w ciągu ostatnich 75 lat opracowano zaledwie pięć nowych klas leków przeciwgrzybiczych.
W efekcie duże znaczenie zyskuje prewencja oraz racjonalne wykorzystanie dostępnych terapii.
Znaczenie podejścia One Health
Eksperci jednoznacznie wskazują, że skuteczna walka z opornością grzybów wymaga zintegrowanego podejścia „Jedno Zdrowie” (One Health), uwzględniającego:
- zdrowie ludzi,
- zdrowie zwierząt,
- środowisko naturalne.
Takie podejście umożliwia identyfikację źródeł problemu i wdrażanie spójnych strategii na różnych poziomach.
Aktualizacja strategii WHO w 2026 roku
Publikacja w Nature Medicine stanowi bezpośredni wkład w przygotowywaną aktualizację Globalnego Planu Działania WHO dotyczącego oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe. Jak ostrzega Paul Verweij:
Mamy do czynienia z cichym wzrostem grzybów lekoopornych – od Candida auris na oddziałach intensywnej terapii po azolooporny Aspergillus w społeczeństwie – który już teraz przynosi straty. Oporność na leki przeciwgrzybicze musi zostać uwzględniona w Globalnym Planie Działania na rzecz Walki z Opornością na Środki Przeciwbakteryjne do 2026 roku, wraz z konkretnymi kamieniami milowymi i finansowaniem, w przeciwnym razie ryzykujemy powtórzeniem błędów popełnionych w przypadku oporności na leki przeciwbakteryjne.
Główne wnioski
- Lekooporne grzyby, takie jak Candida auris i Aspergillus fumigatus, stanowią rosnące zagrożenie kliniczne, a śmiertelność w przypadku zakażeń krwi może sięgać nawet 30%.
- Międzynarodowy zespół 50 naukowców opracował pięcioetapowy plan działań, obejmujący m.in. nadzór, profilaktykę, optymalizację leczenia i inwestycje w badania.
- Oporność rozwija się głównie w środowisku i rolnictwie, gdzie fungicydy sprzyjają selekcji opornych szczepów przenoszonych następnie do populacji ludzkiej.
- W ciągu 75 lat opracowano jedynie pięć klas leków przeciwgrzybiczych, co podkreśla znaczenie profilaktyki i konieczność uwzględnienia problemu w strategii WHO na 2026 rok.
Źródło:
- Radboud University
- https://www.nature.com/articles/s41591-026-04334-5
