Codzienne wybory żywieniowe dzieci w Polsce wciąż odbiegają od zaleceń zdrowotnych, szczególnie w zakresie jakości i regularności posiłków. Najnowsze ogólnopolskie badanie #zacznijodlekkiej 2025 „Wybory żywieniowe dzieci i młodzieży – co na nie wpływa?” pokazuje, że choć podstawowe elementy diety – jak drugie śniadanie czy nawodnienie – są obecne, to ich skład pozostaje ograniczony. Największym problemem pozostaje bardzo niska obecność warzyw oraz spadek regularności posiłków wraz z wiekiem.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak często dzieci jedzą śniadanie przed szkołą i jakie są różnice między miastem a wsią.
- Jak wygląda typowa śniadaniówka ucznia i jak rzadko pojawiają się w niej warzywa.
- Jak aktywność fizyczna wpływa na codzienne wybory żywieniowe dzieci.
- Jaką rolę w kształtowaniu nawyków odgrywają rodzice, nauczyciele i trenerzy.
Śniadanie nadal nie jest standardem
Jednym z kluczowych wniosków raportu jest wciąż niewystarczająca regularność spożywania śniadania przed wyjściem do szkoły. Śniadanie deklaruje:
- 70% dzieci mieszkających w miastach
- 58% dzieci z terenów wiejskich
Oznacza to, że co trzecie dziecko w mieście i ponad 40% uczniów na wsi nie rozpoczyna dnia od posiłku. Z perspektywy medycznej ma to bezpośrednie przełożenie na poziom energii, zdolność koncentracji oraz adaptację organizmu do wysiłku fizycznego i umysłowego.
Śniadanie pełni istotną funkcję metaboliczną – jego brak zwiększa ryzyko nieprawidłowych wyborów żywieniowych w dalszej części dnia, w tym sięgania po produkty wysokoprzetworzone.
Drugie śniadanie: obecne, ale mało zróżnicowane
W przeciwieństwie do pierwszego posiłku dnia, drugie śniadanie jest już znacznie bardziej powszechne. Zdecydowana większość dzieci zabiera je do szkoły, a w około 2/3 przypadków przygotowują je rodzice. Najczęstszy skład śniadaniówki to:
- kanapka
- kanapka z dodatkiem owocu
Jednocześnie raport wskazuje na bardzo ograniczoną obecność warzyw – pojawiają się one jedynie w 10% przypadków. To jeden z najbardziej jednoznacznych sygnałów dotyczących jakości diety dzieci.
Woda zamiast słodzonych napojów – pozytywny trend
Na tle innych elementów diety pozytywnie wyróżnia się kwestia nawodnienia. Od 80% do 90% dzieci zabiera do szkoły coś do picia, a najczęściej wybieranym napojem jest woda. Ograniczenie spożycia napojów słodzonych to jeden z istotnych czynników redukujących ryzyko nadwagi i zaburzeń metabolicznych.
Aktywność fizyczna realnie wpływa na dietę
Badanie wyraźnie pokazuje, że styl życia dzieci przekłada się bezpośrednio na ich wybory żywieniowe. Dzieci bardziej aktywne fizycznie:
- częściej jedzą śniadanie w domu
- częściej zabierają drugie śniadanie
- częściej wybierają wodę zamiast napojów słodzonych
Zależność ta ma znaczenie nie tylko na poziomie indywidualnym, ale również systemowym – łączy edukację zdrowotną z aktywnością fizyczną jako elementami jednej strategii profilaktycznej.
– Edukacja żywieniowa wspiera adaptację do wysiłku i regenerację, a wiedza o odpowiednim odżywianiu, np. rola śniadania, nawodnienia czy zbilansowanych posiłków, zwiększa korzyści zdrowotne aktywności fizycznej podejmowanych przez młodych ludzi. To bardzo ważne, gdyż chodzi nam o kształtowanie świadomości dzieci i młodzieży, tak by brały odpowiedzialność za swoje decyzje dotyczące aktywności, jak i odżywiania. To nie tylko działanie tu i teraz, ale inwestycja w zdrowe społeczeństwo w przyszłości – powiedział prof. dr hab. Jakub Adamczyk, Dziekan Wydziału Wychowania Fizycznego w Akademii Wychowania Fizycznego w Warszawie, koordynujący aktualną edycję badania #zacznijodlekkiej.
Wraz z wiekiem pogarsza się regularność posiłków
Raport pokazuje wyraźny trend – im starsze dzieci, tym większe rozproszenie i nieregularność w sposobie odżywiania. Młodsze dzieci (9–10 lat):
- częściej jedzą śniadanie w domu
- mają posiłki przygotowywane przez rodziców
- zachowują większą regularność
Starsze dzieci (11–12 lat):
- częściej pomijają śniadanie
- rzadziej korzystają z obiadów szkolnych
- częściej sięgają po przekąski o niższej wartości odżywczej
Większa samodzielność decyzyjna nie idzie więc w parze z jakością wyborów żywieniowych.
Rola rodziców i środowiska jest kluczowa
Z danych jasno wynika, że nawyki żywieniowe dzieci nie kształtują się samodzielnie, lecz są efektem środowiska, w którym funkcjonują. Największy wpływ mają:
- rodzice i opiekunowie
- nauczyciele
- trenerzy
Im młodsze dziecko, tym silniejszy jest wpływ dorosłych. Ich wiedza, sposób odżywiania i codzienne decyzje bezpośrednio przekładają się na zachowania dzieci.
Jak wskazuje Joanna Łukasiak-Chełstowska z Nestlé Polska, działania edukacyjne powinny obejmować zarówno dzieci, jak i dorosłych, aby możliwe było realne wsparcie w codziennych wyborach zdrowotnych.
Dziewczęta i chłopcy – różne wzorce zachowań
Badanie ujawnia także różnice między płciami. Dziewczęta:
- częściej jedzą śniadanie
- częściej wybierają bardziej urozmaicone posiłki
Chłopcy:
- są bardziej aktywni fizycznie
- częściej sięgają po słodzone napoje
- częściej wybierają mniej zbilansowane przekąski
Skala badania i znaczenie programu
Badanie #zacznijodlekkiej 2025 miało charakter ogólnopolski i objęło 1028 dzieci w wieku 10–13 lat uczestniczących w programie „Lekkoatletyka dla każdego!”. Program:
- działa od 2014 roku
- objął ponad 1 mln dzieci
- łączy aktywność fizyczną z edukacją żywieniową
Za realizację raportu odpowiadają Nestlé Polska, Polski Związek Lekkiej Atletyki oraz Akademia Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego w Warszawie.
Główne wnioski
- Warzywa pojawiają się tylko w 10% śniadaniówek, mimo że większość dzieci zabiera posiłek do szkoły.
- 70% dzieci w miastach i 58% na wsi je śniadanie, co oznacza istotny odsetek uczniów rozpoczynających dzień bez posiłku.
- 80–90% dzieci wybiera wodę jako napój do szkoły, co jest pozytywnym trendem zdrowotnym.
- Nawyki żywieniowe dzieci są silnie zależne od dorosłych – rodziców, nauczycieli i trenerów.
Źródło:
- Mat. prasowy / Oprac. TK
