W dyskusji, która od kilku tygodni elektryzuje środowisko neonatologów, pediatrów i epidemiologów – a rozpoczęła się po odwołaniu prof. Ewy Helwich – pojawił się nowy, jednoznaczny głos. Konsultant krajowy w dziedzinie neonatologii prof. Tomasz Szczapa opublikował stanowisko dotyczące realizacji szczepień przeciw gruźlicy w czasie pilotażowego badania przesiewowego SCID. Dokument odnosi się zarówno do bezpieczeństwa szczepień BCG, jak i do organizacji pilotażu, który od września 2025 r. obejmuje ciężkie złożone niedobory odporności.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Czy stanowisko konsultanta krajowego potwierdza brak zmian w kwalifikacji do szczepienia BCG.
- Jakie znaczenie mają dane epidemiologiczne dotyczące gruźlicy i SCID.
- Jak organizowane są szczepienia odroczone i jakie obowiązki mają szpitale oraz POZ.
- Co było źródłem sporu wokół pilotażu SCID i dlaczego doprowadził on do eskalacji dyskusji.
Dane epidemiologiczne i znaczenie szczepienia w pierwszej dobie życia
W stanowisku prof. Tomasz Szczapa przypomniał, że według danych GIS w Polsce rejestruje się rocznie ponad 4 tys. zachorowań na gruźlicę, a istotnym wyzwaniem pozostają szczepy wielolekooporne. Dzięki obowiązkowemu szczepieniu BCG liczba zachorowań u dzieci utrzymuje się na niskim poziomie – co potwierdzają dane ECDC i WHO. Szczepienie w pierwszej dobie życia pozostaje kluczowym elementem profilaktyki, zwłaszcza w warunkach utrzymującej się transmisji.
Nowe badanie przesiewowe w kierunku SCID – choroby występującej w Polsce z częstością około 5 przypadków rocznie – pozwala wykrywać ciężkie deficyty odporności na bardzo wczesnym etapie. Pilotaż, rozszerzający katalog badań noworodkowych, został uruchomiony we wrześniu 2025 r.
U noworodków z zespołem SCID, które zostały zaszczepione przeciw gruźlicy występuje istotnie podwyższone ryzyko wystąpienia powikłań poszczepiennych dlatego zgodnie z komunikatem MZ i GIS będą one obejmowane specjalistyczną opieką uwzględniającą wdrożenie profilaktycznego leczenia przeciwprątkowego w celu zapobieganiu występowania niepożądanych odczynów poszczepiennych – czytamy w stanowisku.
Obecne zasady zostają, ale potrzebna dalsza debata
Prof. Tomasz Szczapa jasno podsumował, że:
- pilotaż SCID nie zmienia zasad kwalifikacji do szczepienia BCG,
- dzieci z rozpoznanym SCID, które zostały zaszczepione, wymagają natychmiastowej, wyspecjalizowanej opieki i profilaktyki przeciwprątkowej.
Wskazał również, że ewentualne trwałe rozszerzenie katalogu badań przesiewowych o SCID wymaga debaty ekspertów w kilku obszarach: możliwości przyspieszenia uzyskania wyniku przed wypisem ze szpitala, optymalizacji organizacji odroczonych szczepień ambulatoryjnych oraz rozważenia przyszłych modyfikacji programu szczepień obowiązkowych.
Napięcia przy kwalifikacji do szczepienia BCG
Napięcie wokół organizacji szczepień narasta od początku 2026 r., a wczorajszy głos Federacji Porozumienie Zielonogórskie tylko wzmocnił dyskusję. FPZ ostrzegła, że odraczanie BCG i przekazywanie realizacji szczepienia do POZ może obniżyć zgłaszalność, która przy dotychczasowym modelu szpitalnym jest niemal stuprocentowa.
Kilka dni wcześniej Ministerstwo Zdrowia i GIS opublikowały komunikat, w którym jasno wskazano: pilotaż SCID nie zmienia kwalifikacji do szczepienia BCG. Lekarz nadal przeprowadza pełne badanie noworodka i wywiad rodzinny, a odroczenie można zastosować wyłącznie wtedy, gdy istnieje realne podejrzenie SCID. Resort przytoczył dane za 2024 r., kiedy potwierdzono 4236 przypadków gruźlicy, podkreślając, że ryzyko zachorowania dziecka nieszczepionego jest nieporównywalnie wyższe niż ryzyko powikłań u noworodka z nierozpoznanym niedoborem odporności.
W przypadku odroczenia BCG obowiązkiem szpitala jest przekazanie rodzicom szczegółowych informacji o sposobie odbioru wyniku przesiewu oraz miejscu realizacji szczepienia. Ministerstwo poinformowało, że procedura uzupełniająca ma być dostępna przy oddziałach szpitalnych oraz w wybranych punktach POZ działających na poziomie powiatowym. W sytuacji trudności z dostępnością rodzice mają otrzymać wsparcie ze strony właściwej powiatowej stacji sanitarno-epidemiologicznej. Zapowiedziano również publikację ogólnopolskiej listy punktów wykonujących szczepienia.
Skąd ten spór?
Źródłem obecnej debaty jest decyzja Ministerstwa Zdrowia z końca stycznia 2026 r. o odwołaniu prof. Ewy Helwich ze stanowiska konsultanta krajowego w neonatologii. Jak informował wtedy Rynek Zdrowia, tłem były różnice dotyczące organizacji pilotażu SCID oraz kolejności wykonywania szczepienia BCG u noworodków. To właśnie po tej decyzji dyskusja wokół kwalifikacji do szczepień gwałtownie przyspieszyła, a publikowane przez resort i GIS komunikaty oraz najnowsze stanowisko prof. Tomasza Szczapy mają na celu uporządkowanie zasad i uspokojenie środowiska. Czy tak będzie? Zobaczymy.
Główne wnioski
- Pilotaż SCID nie zmienia zasad kwalifikacji do BCG; szczepienie w 1. dobie życia pozostaje obowiązkowe, a odroczenie jest możliwe tylko przy realnym podejrzeniu SCID.
- Dane epidemiologiczne potwierdzają 4236 przypadków gruźlicy w 2024 r., co czyni ochronę noworodków priorytetem wobec znacznie rzadszego SCID (ok. 5 przypadków rocznie).
- Organizacja odroczonych szczepień wymaga ścisłej współpracy szpitali, POZ i powiatowych stacji sanitarno-epidemiologicznych; resort zapowiada listę punktów szczepień.
- Spór narósł po odwołaniu prof. Ewy Helwich, a stanowisko prof. Tomasza Szczapy ma uspokoić środowisko i uporządkować zasady na czas trwania pilotażu.
Źródło:
- https://www.gov.pl/web/zdrowie/stanowisko-konsultanta-krajowego-w-dziedzinie-neonatologii-w-sprawie-realizacji-szczepien-przeciwko-gruzlicy-w-czasie-pilotazowego-badania-przesiewowego-obejmujacego-ciezkie-zlozone-niedobory-odpornosci
