Glejak wielopostaciowy (GBM), jeden z najtrudniejszych nowotworów w neuroonkologii, stanie się przedmiotem nowego projektu badawczego finansowanego w ramach konkursu OPUS 29. Badanie kierowany przez dr hab. Olgę Koper-Lenkiewicz ma wyjaśnić, jak niedotlenienie zmienia biologię guza i czy kolageny tworzące jego mikrośrodowisko mogą być kluczem do nowych terapii.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak hipoksja zmienia zachowanie komórek glejaka i przebudowuje jego mikrośrodowisko.
- Dlaczego geny kolagenowe rodziny COL mogą być kluczowe w progresji glejaka.
- Jakie analizy i modele badawcze zaplanowano w projekcie finansowanym z OPUS 29.
- W jaki sposób wyniki badań mogą wskazać nowe cele terapeutyczne dla pacjentów z GBM.
Konsorcjum badawcze i zakres prac
Projekt „Zostaliśmy bez tlenu – i co teraz? Ocena indukowanych hipoksją genów rodziny COL u pacjentów z glioblastomą i ich wpływu na mikrośrodowisko guza oraz procesy biochemiczne zachodzące w komórkach glejaka” realizowany będzie w ramach konsorcjum, w którym uczestniczą: Zakład Biochemii Farmaceutycznej i Diagnostyki Molekularnej Uniwersytetu Medycznego w Łodzi (główny ośrodek projektu), Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego oraz Zakład Laboratoryjnej Diagnostyki Klinicznej Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku. W badaniach wezmą również udział dr hab. Joanna Kamińska oraz prof. Joanna Matowicka-Karna.
Dlaczego hipoksja wzmacnia glejaka?
Glejak wielopostaciowy charakteryzuje się wyjątkową inwazyjnością i opornością na leczenie. Jednym z kluczowych czynników sprzyjających jego progresji jest hipoksja, czyli niedotlenienie wewnątrz guza. W takich warunkach komórki nowotworu nie tylko nie obumierają, ale aktywują mechanizmy adaptacyjne, które zwiększają ich zdolność do migracji, unikania terapii i odbudowy uszkodzonych struktur. Niedotlenienie wpływa też na układ białek macierzy zewnątrzkomórkowej, szczególnie kolagenów, których produkcja w GBM jest wyraźnie podwyższona.
Kolageny w centrum nowego projektu
Choć rola kolagenów w przebudowie guza była wielokrotnie sygnalizowana, brakowało badań szczegółowo pokazujących, jak hipoksja wpływa na geny rodziny COL na poziomie pojedynczych komórek glejaka. Nowy projekt ma uzupełnić tę lukę. Zespół planuje przeprowadzić analizy transkryptomiczne, testy in vitro oraz eksperymenty z modyfikacją ekspresji wybranych genów, aby ocenić ich wpływ na agresywność komórek GBM.
Badania obejmą także ocenę zmian w strukturze ECM oraz ich konsekwencji dla procesów, które decydują o szybkim rozwoju nowotworu: zdolności komórek glejaka do naciekania sąsiednich tkanek, tworzenia nowych naczyń i komunikacji międzykomórkowej. Integralną częścią projektu będą analizy bioinformatyczne pozwalające identyfikować potencjalne punkty uchwytu dla przyszłych terapii.
Nowe terapie w leczeniu glejaka
Jeśli uda się wskazać konkretne elementy „kolagenowej tarczy” wspierające agresywność glejaka, pojawi się możliwość projektowania terapii osłabiających adaptację guza do niedotlenienia. To kierunek szczególnie obiecujący, biorąc pod uwagę utrzymująco się złe rokowania pacjentów z GBM oraz ograniczone możliwości terapeutyczne dostępne w praktyce klinicznej. Wyniki projektu mogą wskazać nowe biomarkery lub cele molekularne, które w przyszłości zwiększą skuteczność leczenia.
Główne wnioski
- Glejaki wielopostaciowe aktywują mechanizmy przetrwania w warunkach hipoksji, co zwiększa ich inwazyjność i oporność na leczenie.
- Projekt OPUS 29 skupi się na genach rodziny COL, które odgrywają ważną rolę w przebudowie macierzy zewnątrzkomórkowej glejaka w niedotlenieniu.
- Planowane analizy transkryptomiczne, badania in vitro i modelowanie bioinformatyczne mają ujawnić, jak kolageny wpływają na migrację, angiogenezę i komunikację komórek GBM.
- Identyfikacja konkretnych genów lub białek powiązanych z progresją guza może w przyszłości umożliwić projektowanie terapii osłabiających „kolagenową tarczę ochronną” glejaka.
Źródło:
- https://www.umb.edu.pl/aktualnosci/32628,Jak_niedotlenienie_%E2%80%9Eprzebudowuje%E2%80%9D_najgrozniejszy_nowotwor_mozgu_Grant_OPUS_dla_zespolu_dr_hab_Olgi_Koper-Lenkiewicz
