Światowy Dzień Toalet to nie symboliczna data, ale przypomnienie o jednym z najpoważniejszych, a jednocześnie najbardziej niedocenianych problemów zdrowia publicznego. Brak bezpiecznych warunków sanitarnych wciąż zagraża miliardom ludzi, przyczyniając się do chorób, degradacji środowiska i utraty setek tysięcy istnień rocznie. Tegoroczne orędzie WHO podkreśla, że dostęp do toalety nie jest luksusem, lecz prawem człowieka i fundamentem zdrowia.
W opublikowanym przesłaniu dr Rüdiger Krech, Dyrektor ds. Środowiska, Zmian Klimatu, One Health i Migracji WHO, wskazuje zarówno skalę wyzwania, jak i konkretne kierunki działań niezbędnych, aby przyspieszyć postęp w zakresie sanitariatów.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie najważniejsze przesłania przekazuje WHO w orędziu z okazji Światowego Dnia Toalet i dlaczego toaleta jest fundamentem zdrowia publicznego.
- Dlaczego 3,4 mld ludzi nadal żyje bez bezpiecznych sanitariatów i jakie konsekwencje zdrowotne – w tym 1000 zgonów dzieci dziennie – wynikają z braku higieny.
- Jak zmiany klimatu niszczą infrastrukturę sanitarną oraz dlaczego placówki medyczne muszą mieć zapewnioną wodę, higienę i toalety, aby ograniczać zakażenia.
- W jaki sposób Fundacja Billa i Melindy Gatesów rozwija innowacyjne toalety niewymagające kanalizacji i jak mogą one uratować nawet pół miliona dzieci rocznie.
Globalny kryzys sanitarny: 3,4 miliarda ludzi bez bezpiecznej toalety
Według danych WHO aż 3,4 miliarda osób – niemal połowa światowej populacji – nadal żyje bez dostępu do bezpiecznej toalety. Toaleta pozostaje jednym z najskuteczniejszych narzędzi ochrony zdrowia publicznego, a jednocześnie jednym z najbardziej deficytowych zasobów w wielu regionach świata.
Brak dostępu do odpowiednich warunków sanitarnych jest bezpośrednio powiązany z wysoką śmiertelnością dzieci. WHO przypomina, że:
Każdego dnia około 1000 dzieci poniżej piątego roku życia umiera z powodu chorób związanych z brakiem odpowiednich warunków sanitarnych, wody i higieny.
Ta dramatyczna statystyka od lat pozostaje niemal niezmienna, mimo rosnącej świadomości globalnej.
Klimat jako zagrożenie dla systemów sanitarnych
Zmiany klimatyczne pogłębiają kryzys sanitarny w stopniu, którego wcześniej nie obserwowano. Powodzie niszczą infrastrukturę sanitarną, prowadzą do zanieczyszczenia źródeł wody, a susze ograniczają dostęp do wody niezbędnej do higieny i utrzymania systemów kanalizacyjnych. Dr Krech zauważa, że:
Powodzie i susze niszczą systemy sanitarne, zanieczyszczają źródła wody i utrudniają dostęp do niezbędnych zasobów, narażając najbardziej bezbronnych na największe ryzyko.
W tym kontekście odporność infrastruktury sanitarnej staje się kluczowym elementem adaptacji do zmian klimatycznych. Inwestycje w systemy zaprojektowane z myślą o ekstremalnych warunkach pogodowych są dziś niezbędne, aby zapobiegać katastrofom zdrowotnym.
Sanitariaty w placówkach medycznych – fundament bezpieczeństwa pacjentów
WHO mocno akcentuje, że żadna placówka ochrony zdrowia nie może działać bez nieprzerwanego dostępu do wody, higieny i bezpiecznych toalet. Dotyczy to zarówno szpitali, przychodni, jak i ośrodków pierwszego kontaktu. W orędziu podkreślono:
Systemy opieki zdrowotnej – a zwłaszcza placówki medyczne – muszą mieć dostęp do bezpiecznej wody, warunków sanitarnych i higieny, aby chronić pacjentów i pracowników służby zdrowia oraz ograniczać liczbę zakażeń, sepsy i oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe.
Brak sanitariatów w ośrodkach zdrowotnych to realne zagrożenie epidemiologiczne. Zakażenia miejsca operowanego, biegunki szpitalne, szerzenie się oporności bakterii – to tylko część konsekwencji braku odpowiednich warunków higienicznych.
Co działa? Sprawdzone działania, które ratują życie
WHO wskazuje, że skuteczne rozwiązania już istnieją, a wiele krajów wykorzystuje je z powodzeniem. Wśród najważniejszych czynników wymienia:
- zrównoważone inwestycje publiczne,
- silne i odpowiedzialne zarządzanie,
- wiarygodne dane, pozwalające oceniać potrzeby i efekty działań.
Dzięki tym elementom można zwiększać dostępność usług sanitarnych, poprawiać ich jakość, a w efekcie znacząco ograniczać zachorowalność oraz umieralność.
Dostęp do toalety jako prawo człowieka
W orędziu WHO jednoznacznie podkreślono, że dostęp do środków sanitarnych jest prawem, nie przywilejem. W przesłaniu czytamy:
Dostęp do środków sanitarnych jest prawem człowieka. Zapewnienie odporności, dostępności i przystępności cenowej toalet dla wszystkich – kobiet i mężczyzn, dzieci, osób z niepełnosprawnościami oraz osób w trudnej sytuacji – to nie tylko mądra polityka, ale i moralny obowiązek.
Z perspektywy równości społecznej brak toalety to również bariera w dostępie do edukacji, pracy i pełnego funkcjonowania w społeczeństwie – zwłaszcza dla dziewcząt i kobiet.
Inicjatywa Billa Gatesa: technologia sanitacyjna, która może uratować pół miliona dzieci rocznie
W globalnej walce o poprawę higieny i warunków sanitarnych ważną rolę odgrywają inicjatywy prywatne – w tym działania Billa Gatesa, które od lat należą do najbardziej ambitnych i innowacyjnych.
Fundacja Billa i Melindy Gatesów od 2011 roku inwestuje setki milionów dolarów w technologie, które mogą całkowicie zmienić sposób zarządzania odpadami w krajach rozwijających się. Celem jest stworzenie tanich, wydajnych i ekologiczych toalet, które nie wymagają kanalizacji ani dostępu do wody.
Dla wielu społeczności w Afryce toaleta pozostaje luksusem, a krytyczne warunki sanitarne są jedną z głównych przyczyn zachorowań i zgonów. Każdego roku z powodu zakażonej wody umiera ponad pół miliona dzieci.
Bill Gates inwestuje w rozwiązania, które mogą temu zapobiec – od ekologicznych szamb po zaawansowane toalety przetwarzające odpady w kompost, energię lub wodę z recyklingu. Prototypy opracowane w ramach programu „Reinvent the Toilet Challenge” są już testowane m.in. w Chinach, Indiach i krajach Afryki. Inwestycje obejmują:
- finansowanie konkursów dla wynalazców z całego świata,
- rozwój technologii zdolnych do samodzielnego przetwarzania odpadów,
- wspieranie badań nad systemami sanitarnymi odpornymi na brak wody i brak kanalizacji.
Fundacja zapowiada kolejne działania i zwiększenie finansowania, aby technologie te mogły być wdrażane na szeroką skalę. Szacuje się, że ich globalne wprowadzenie mogłoby przynieść ponad 200 miliardów dolarów oszczędności oraz znacząco zmniejszyć liczbę zgonów z powodu zakażeń, które wynikają z braku sanitariatów.
Wezwanie do działania: trzeba przyspieszyć postęp
W podsumowaniu orędzia WHO apeluje o wspólne i zdecydowane działania:
W Światowym Dniu Toalet zobowiążmy się do przyspieszenia postępu: inwestujmy w toalety dostosowane do przyszłości i zadbajmy o to, aby każdy człowiek, w każdym miejscu, mógł liczyć na bezpieczne warunki sanitarne. Razem możemy zapobiegać chorobom, chronić naszą planetę i promować godność dla wszystkich.
To globalne wezwanie, ale odpowiedzialność rozkłada się na rządy, instytucje publiczne, organizacje międzynarodowe, a także lokalne społeczności.
Główne wnioski
- Skala kryzysu sanitarnego jest ogromna – 3,4 miliarda ludzi nie ma dostępu do bezpiecznej toalety, a około 1000 dzieci dziennie umiera z powodu chorób wynikających z braku higieny i czystej wody.
- Zmiany klimatu pogłębiają problem – powodzie i susze niszczą systemy sanitarne oraz zanieczyszczają źródła wody, szczególnie zagrażając społecznościom o niskich dochodach.
- Bezpieczne sanitariaty są fundamentem ochrony zdrowia – WHO podkreśla konieczność ich zapewnienia w każdej placówce medycznej, aby ograniczać zakażenia, sepsę i oporność na antybiotyki.
- Innowacje technologiczne są kluczowe – inicjatywa Billa Gatesa i projekt „Reinvent the Toilet Challenge” rozwijają toalety bez kanalizacji, które mogą poprawić higienę w krajach rozwijających się i przynieść oszczędności szacowane na ponad 200 mld dolarów.
Źródło:
- WHO
- Gates Foundation
