W ciągu ostatniej dekady zdrowie psychiczne coraz częściej postrzegane jest jako jedno z podstawowych praw człowieka. Mimo rosnącego zainteresowania tym tematem w systemie Narodów Zjednoczonych, kwestie dotyczące dzieci i młodzieży wciąż pozostają niedostatecznie ujęte w globalnych strategiach, finansowaniu i działaniach legislacyjnych. Cztery organizacje ONZ – UNESCO, UNICEF, WHO i Biuro ONZ ds. Młodzieży – opublikowały wspólne stanowisko, w którym wzywają do uznania zdrowia psychicznego młodych ludzi za odrębny priorytet globalny oraz do wdrożenia spójnej, międzysektorowej polityki na rzecz ich dobrostanu psychicznego.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Dlaczego zdrowie psychiczne dzieci i młodzieży zostało uznane przez ONZ za globalny priorytet i jak duża jest obecnie skala problemu.
- Jakie luki polityczne i finansowe utrudniają skuteczną ochronę zdrowia psychicznego młodych ludzi na świecie.
- Jakie konkretne działania rekomendują UNESCO, UNICEF, WHO i Biuro ONZ ds. Młodzieży, by wzmocnić systemy wsparcia i profilaktyki.
- W jaki sposób młodzież może realnie uczestniczyć w projektowaniu polityk i usług dotyczących zdrowia psychicznego.
Zdrowie psychiczne dzieci i młodzieży – dlaczego to pilne wyzwanie?
Na świecie aż 1 na 7 osób w wieku 10–19 lat doświadcza problemów ze zdrowiem psychicznym – to około 14,3% tej grupy wiekowej. Wiele z tych przypadków pozostaje jednak niezdiagnozowanych i nieleczonych. Dane z Atlasu Zdrowia Psychicznego WHO pokazują, że:
- tylko 56% państw ma jakąkolwiek politykę zdrowia psychicznego dedykowaną dzieciom i młodzieży,
- mniej niż połowa krajów zapewnia takie usługi w społecznościach lokalnych czy szkołach,
- wskaźniki samobójstw w grupie wiekowej 10–24 lata rosną w wielu krajach.
Brak ujednoliconej globalnej narracji skutkuje fragmentarycznymi rozwiązaniami i chronicznym niedoinwestowaniem profilaktyki oraz wczesnej interwencji.
Luka polityczna: czego brakuje w systemie ONZ?
Pomimo deklaratywnego wzrostu znaczenia zdrowia psychicznego w dokumentach ONZ, dzieci i młodzież wciąż są niewystarczająco obecni w globalnych zobowiązaniach. Najważniejsze luki, które należy uzupełnić, obejmują:
- brak rezolucji ONZ poświęconych zdrowiu psychicznemu dzieci i młodzieży,
- brak wyraźnych zapisów dotyczących grupy wiekowej 0–24 lata w globalnych strategiach,
- brak mechanizmów partycypacji młodych ludzi w tworzeniu polityk i usług zdrowotnych,
- ograniczony nadzór nad realizacją międzynarodowych zobowiązań i finansowaniem.
Wspólny apel organizacji ONZ: konkretne działania
Cztery agendy ONZ kierują wspólne wezwanie do rządów, instytucji i partnerów międzynarodowych, domagając się pięciu kluczowych działań:
1. Uznanie zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży za odrębną kategorię polityczną i inwestycyjną
Organizacje apelują o włączenie zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży do rezolucji ONZ, globalnych planów rozwoju oraz ram praw człowieka, zgodnie z Agendą 2030.
2. Stworzenie jednolitej platformy ONZ do działań na rzecz młodych ludzi
UNESCO, UNICEF, WHO i Biuro ONZ ds. Młodzieży deklarują chęć współpracy z innymi podmiotami, państwami członkowskimi i sieciami młodzieżowymi w celu:
- ujednolicenia polityki,
- zapewnienia wsparcia technicznego,
- stworzenia wspólnych mechanizmów finansowania i odpowiedzialności.
3. Opracowanie krajowych polityk i strategii
Wzywa się państwa członkowskie do przyjęcia krajowych planów zgodnych z:
- Kompleksowym Planem Działań WHO na rzecz Zdrowia Psychicznego,
- Wspólnym Programem UNICEF i WHO,
- wytycznymi OHCHR dotyczącymi praw człowieka i integracji osób z niepełnosprawnościami,
- Rekomendacją UNESCO z 2023 roku w sprawie edukacji dla pokoju, praw człowieka i zrównoważonego rozwoju.
4. Rzeczywisty udział młodzieży w tworzeniu polityki
„Pozycjonujmy młodych ludzi jako równorzędnych partnerów, a nie wyłącznie beneficjentów” – apelują sygnatariusze. Chodzi o zapewnienie dzieciom i młodzieży realnego wpływu na kształtowanie polityki zdrowia psychicznego – od projektowania po ewaluację usług.
5. Inwestycje w ekosystem wspierający zdrowie psychiczne
Autorzy apelu podkreślają konieczność podejścia systemowego, łączącego działania na poziomie:
- szkół i społeczności,
- ochrony zdrowia, edukacji, kultury, sportu i klimatu,
- platform cyfrowych i działań lokalnych.
Takie kompleksowe środowisko sprzyjać będzie promocji zdrowia psychicznego, profilaktyce zaburzeń i szybkiemu reagowaniu.
Monitoring, dane i rozliczalność
W ocenie organizacji ONZ kluczowe jest integrowanie wskaźników zdrowia psychicznego z innymi systemami monitorowania – m.in. edukacji i rozwoju dzieci. Przykłady to:
- krajowe systemy informacyjne,
- badania gospodarstw domowych, np. MICS.
Takie działania pozwolą zwiększyć widoczność tematu, poprawić rozliczalność oraz zapewnić równość międzysektorową w realizacji polityk zdrowotnych.
Główne wnioski
- 1 na 7 młodych ludzi na świecie doświadcza problemów ze zdrowiem psychicznym, a tylko 56% państw ma dedykowaną politykę w tym zakresie.
- UNESCO, UNICEF, WHO i UNYO apelują o stworzenie globalnych ram politycznych i finansowych poświęconych zdrowiu psychicznemu dzieci i młodzieży.
- Wspólne wezwanie zakłada realny udział młodzieży w tworzeniu polityk oraz rozwój zintegrowanych usług w szkołach, społecznościach i systemach ochrony zdrowia.
- Postuluje się włączenie wskaźników zdrowia psychicznego do krajowych i międzynarodowych systemów monitorowania, aby poprawić rozliczalność i skuteczność działań.
Źródło:
- WHO
