Pomimo ustawowego zwiększania wskaźników minimalnych nakładów na ochronę zdrowia, rzeczywiste wydatki państwa na ten cel w relacji do PKB od 2021 roku pozostają niemal bez zmian. Najnowsza analiza NIK dotycząca wykonania budżetu w 2024 roku pokazuje, że system ochrony zdrowia w Polsce zmaga się z narastającą nierównowagą finansową.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie były rzeczywiste wydatki na ochronę zdrowia w Polsce w 2024 roku w relacji do PKB.
- Dlaczego mimo zwiększonych wpływów NFZ zakończył rok ze stratą.
- W jaki sposób dotacje z budżetu państwa wpływają na przejrzystość finansowania systemu.
- Co według NIK grozi systemowi ochrony zdrowia bez zmian strukturalnych.
Wydatki na zdrowie kontra PKB – deklaracje vs. rzeczywistość
W 2024 roku planowane nakłady na ochronę zdrowia miały osiągnąć 6,2% PKB, zgodnie z ustawowymi zapisami. Jednak w odniesieniu do prognozowanego PKB na ten sam rok, realnie stanowiły one jedynie 5,09%. To niemal identyczny poziom jak w latach 2022 i 2023 (również 5,09%), a także niewiele niższy niż w 2021 roku (5,12%). Tym samym, pomimo formalnego wzrostu wskaźnika, udział ochrony zdrowia w gospodarce realnie nie wzrasta.
Rekordowe przychody NFZ nie wystarczyły
W 2024 r. przychody Narodowego Funduszu Zdrowia wyniosły 183 mld zł i były wyższe o 23,5% niż rok wcześniej. Mimo to fundusz zakończył rok ze stratą 7,7 mld zł. Bez transferów z budżetu państwa w postaci dotacji (14,8 mld zł) i obligacji skarbowych (3 mld zł), niedobór finansów wyniósłby aż 25,5 mld zł.
NIK jednoznacznie wskazuje, że przychody ze składki zdrowotnej są niewystarczające do pokrycia kosztów systemu.
Szpitale toną w długach
Według danych Ministerstwa Zdrowia, na koniec III kwartału 2024 r. zobowiązania SPZOZ-ów wyniosły 23,8 mld zł – o 11,9% więcej niż rok wcześniej. Jeszcze bardziej niepokojący jest wzrost zobowiązań wymagalnych – aż o 25%. W praktyce oznacza to narastające zadłużenie i coraz trudniejsze warunki funkcjonowania szpitali publicznych. Co istotne, mimo zwiększonych nakładów, nie poprawił się dostęp do świadczeń – pacjenci czekają coraz dłużej na diagnostykę i leczenie.
NIK: pytanie o sens istnienia NFZ poza budżetem
W ocenie NIK obecna konstrukcja systemu finansowania ochrony zdrowia budzi coraz większe wątpliwości. Dotacja podmiotowa dla NFZ w 2024 r. zaburza przejrzystość finansowania i podważa ideę wyodrębnienia funduszu ze struktury budżetowej. Jeśli ten model ma się utrzymać, konieczne są działania naprawcze – czy to przez zwiększenie przychodów składkowych, czy ograniczenie kosztów.
Tło budżetowe: mniej dochodów, więcej wydatków
Dochody publiczne w Polsce wyniosły w 2024 r. 42,8% PKB – poniżej średniej unijnej (46%). Tymczasem potrzeby rosną – nie tylko w ochronie zdrowia, ale także w obronności i infrastrukturze. To powoduje napięcia fiskalne, które coraz trudniej łagodzić bez zadłużania lub cięć w innych obszarach.
Główne wnioski
- Realne nakłady na ochronę zdrowia w 2024 r. wyniosły 5,09% PKB, mimo ustawowego wskaźnika 6,2% – to poziom niezmienny od 2022 roku.
- NFZ zakończył 2024 r. z deficytem 7,7 mld zł, a bez dotacji i obligacji brakowałoby aż 25,5 mld zł – to dowód na niedopasowanie wpływów składkowych do kosztów.
- Zadłużenie SPZOZ-ów wzrosło do 23,8 mld zł, w tym zobowiązania wymagalne aż o 25% – co oznacza pogarszającą się sytuację szpitali publicznych.
- NIK kwestionuje celowość utrzymywania NFZ poza budżetem – podmiotowe dotacje zaburzają przejrzystość systemu i osłabiają jego samobilansujące założenia.
Źródło:
- „Analiza wykonania budżetu państwa i założeń polityki pieniężnej w 2024 r.” / NIK
