Rak szyjki macicy pozostaje jednym z najpoważniejszych problemów onkologicznych w Polsce. Eksperci wskazują, że test na obecność DNA wirusa brodawczaka ludzkiego (HPV) powinien zastąpić cytologię w badaniach przesiewowych. Test HPV DNA cechuje się wyższą czułością i skutecznością, co pozwala na wcześniejsze wykrywanie stanów przedrakowych. Zastąpienie cytologii nowoczesną diagnostyką molekularną może przyczynić się do znacznego obniżenia śmiertelności z powodu tego nowotworu.
Wirus HPV – główny czynnik ryzyka raka szyjki macicy
Według prof. Witolda Kędzi z Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu, zakażenia wirusem HPV są niezwykle powszechne na całym świecie – szacuje się, że dotyczą aż 80% populacji. Onkogenne typy wirusa HPV, takie jak 16 i 18, odpowiadają za niemal wszystkie przypadki raka szyjki macicy. Co więcej, wirus ten jest także przyczyną innych nowotworów, takich jak rak gardła, krtani, odbytu czy prącia.
Rak szyjki macicy – jeden z najczęstszych nowotworów zagrażających kobietom
Rak szyjki macicy to złośliwy nowotwór rozwijający się w dolnej części macicy, łączącej ją z pochwą. W Polsce stanowi ponad 10% wszystkich nowotworów złośliwych u kobiet, będąc szóstym co do częstości występowania. Co roku diagnozę słyszy ok. 3000 kobiet, z czego aż połowa umiera z powodu tej choroby. Statystyki są alarmujące – każdego dnia 6 Polek dowiaduje się, że ma raka szyjki macicy, a 4 z nich umierają.
Główną przyczyną raka szyjki macicy jest przewlekłe zakażenie onkogennymi typami wirusa brodawczaka ludzkiego (HPV). Ryzyko zachorowania zwiększają również m.in. palenie papierosów, wczesne rozpoczęcie życia seksualnego, liczni partnerzy seksualni, przebyte zmiany patologiczne w cytologii oraz niemonogamiczni partnerzy zakażeni HPV – co może zwiększać ryzyko zachorowania nawet 20-krotnie.
We wczesnym stadium choroba może przebiegać bezobjawowo. W miarę postępu mogą pojawić się krwawienia międzymiesiączkowe, ból w okolicy miednicy czy nietypowe upławy. Dlatego tak istotna jest profilaktyka – przede wszystkim regularne badania cytologiczne i szczepienia przeciw HPV. Utrzymanie zdrowego stylu życia oraz rzucenie palenia również mogą obniżyć ryzyko.
Bez zdecydowanych działań, liczba nowych przypadków raka szyjki macicy może na świecie wzrosnąć do 700 000 rocznie do 2030 roku, a liczba zgonów – do 400 000. Profilaktyka, edukacja i wczesna diagnostyka są dziś kluczowe, by ten trend odwrócić.
Dlaczego cytologia jest niewystarczająca?
Cytologia, wprowadzona ponad 70 lat temu, przez długi czas była podstawowym narzędziem w badaniach przesiewowych. Choć pozwala ona na wykrywanie stanów przedrakowych, to jej skuteczność jest ograniczona. Cytologia jest bowiem badaniem subiektywnym – próbka jest oceniana przez specjalistę, co wiąże się z możliwością błędów.
Test HPV DNA – nowoczesne rozwiązanie
Test HPV DNA pozwala na wykrycie obecności wirusa HPV o wysokim potencjale onkogennym, takich jak typy 16 i 18. Jest to badanie molekularne, wykonywane przez specjalne urządzenia, co minimalizuje ryzyko błędów. Wśród głównych zalet testu HPV DNA wymienia się m.in:
- Wyższą skuteczność: czułość testu HPV DNA przekracza 95%, co czyni go dwukrotnie bardziej skutecznym niż cytologia.
- Niższe ryzyko błędów: test jest obiektywny i eliminowany jest czynnik ludzki w ocenie wyników.
- Komfort dla pacjentek: materiał do testu pobierany jest w taki sam sposób jak w cytologii, a ta sama próbka może być wykorzystana do dalszych badań, jeśli zajdzie taka potrzeba.
W przypadku wykrycia wirusa HPV u pacjentki, zaleca się wykonanie płynnej cytologii z tej samej próbki. Jeśli wynik będzie pozytywny, to badanie należy powtórzyć po sześciu miesiącach, by sprawdzić, czy zakażenie jest trwałe.
- Zobacz również: Polscy naukowcy opracowali innowacyjny test diagnostyczny wykrywający raka i endometriozę
Wdrożenie testu HPV DNA na świecie i w Polsce
Australia jest przykładem kraju, który odniósł ogromny sukces w profilaktyce raka szyjki macicy dzięki wprowadzeniu testu HPV DNA. Od 2008 roku badanie to jest tam podstawowym narzędziem przesiewowym. W połączeniu z powszechnym szczepieniem przeciwko HPV, w 2022 roku Australia ogłosiła raka szyjki macicy chorobą rzadką.
W Polsce zakończono pilotaż badania HPV DNA w 2022 roku, a Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji (AOTMiT) pozytywnie zaopiniowała jego wprowadzenie do programu profilaktyki raka szyjki macicy. Zgodnie z pierwotnym planem Narodowej Strategii Onkologicznej, testy te miały być powszechnie dostępne do końca 2022 roku. Niestety, termin ten został przesunięty na 2025 rok.
Joanna Frątczak-Kazana z Onkofundacji Alivia komentuje:
Termin jest niestety przesuwany, podczas gdy mamy dramatyczne wskaźniki wykrywalności raka szyjki macicy na zaawansowanym etapie i bardzo wysoką śmiertelność z tego powodu. Szczyt zachorowań to wiek między 35 do 45 lat, każdy miesiąc opóźnienia dostępności tego badania to dodatkowe ryzyko przedwczesnej śmierci.
Rekomendacje ekspertów
Zgodnie z europejskimi wytycznymi test HPV DNA powinien być podstawowym narzędziem przesiewowym dla kobiet w wieku 30-65 lat, wykonywanym co pięć lat. Eksperci podkreślają, że powszechne wprowadzenie tego badania w Polsce pozwoliłoby na skuteczniejsze wychwytywanie stanów przedrakowych, a tym samym na redukcję liczby przypadków raka szyjki macicy.
Źródło:
- Nauka w Polsce
- Onkofundacja Alivia
- gov.pl
- who.int
- szczepienia.pzh.gov.pl
- glospacjenta.pl
