Czwarty konkurs Wirtualnego Instytutu Badawczego został rozstrzygnięty. Najwyżej ocenionym projektem międzynarodowego panelu ekspertów został PACMAN – przedsięwzięcie skoncentrowane na nowej generacji terapii onkologicznych opartych na koniugatach przeciwciało–lek. Na realizację badań przeznaczono 72 854 995 zł ze środków Funduszu Polskiej Nauki. Projekt będzie realizowany w Polsce w latach 2025–2029.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie rozwiązania badawcze kryją się za projektem PACMAN i dlaczego są istotne dla rozwoju nowoczesnej onkologii.
- Na czym polega nowe podejście do koniugatów przeciwciało–lek (ADC) aktywowanych w mikrośrodowisku guza.
- Które ośrodki naukowe realizują projekt i jaka jest skala finansowania w ramach Wirtualnego Instytutu Badawczego.
- Jak WIB wspiera komercjalizację badań biomedycznych w Polsce.
Nowa strategia terapeutyczna w nowotworach litych
Projekt „Personalized antibody-drug conjugates activated by matrix metalloproteinases for solid tumors (PACMAN)” zakłada opracowanie innowacyjnych koniugatów ADC, które działają w odmienny sposób niż obecnie stosowane rozwiązania kliniczne. Zamiast wymagać internalizacji do wnętrza komórki nowotworowej, nowe cząsteczki mają być aktywowane lokalnie w mikrośrodowisku guza. Kluczową rolę odgrywają tu metaloproteinazy macierzy pozakomórkowej – MMP-2, MMP-9 oraz MMP-14 – enzymy wykazujące wysoką aktywność w wielu nowotworach litych, w tym raku piersi, raku trzustki i czerniaku.
Takie podejście ma umożliwić precyzyjne uwalnianie leku dokładnie w miejscu choroby, z jednoczesnym ograniczeniem ekspozycji zdrowych tkanek na substancję cytotoksyczną. Z perspektywy klinicznej oznacza to potencjalnie lepszy profil bezpieczeństwa i większe okno terapeutyczne.
Diagnostyka i AI jako element terapii personalizowanej
Ważnym komponentem projektu jest rozwój narzędzi diagnostycznych pozwalających ocenić aktywność metaloproteinaz MMP w materiale klinicznym. Dane biologiczne mają być następnie integrowane z algorytmami AI, które będą wspierać kwalifikację pacjentów do terapii. Celem jest przedkliniczna walidacja kompletnej strategii terapeutycznej.
Model badawczy wpisuje się w kierunek rozwoju medycyny precyzyjnej, gdzie decyzje terapeutyczne są oparte na cechach molekularnych guza, a nie wyłącznie na jego lokalizacji anatomicznej.
Konsorcjum i skala przedsięwzięcia
Liderem projektu jest prof. Marcin Poręba z Politechniki Wrocławskiej. W ciągu 4,5 roku badania będzie prowadzić 99 naukowców reprezentujących sześć ośrodków naukowych z Wrocławia i Warszawy. Projekt ma charakter silnie interdyscyplinarny, łącząc kompetencje z zakresu chemii, biologii molekularnej, immunologii, bioinformatyki i onkologii translacyjnej.
W skład konsorcjum wchodzą:
- Politechnika Wrocławska – 28 495 305,95 zł, kierownik: prof. Bożena Cybulska-Stopa
- Instytut Biologii Doświadczalnej im. Nenckiego PAN – 9 641 249,00 zł, prof. Agnieszka Dobrzyń
- Instytut Chemii Fizycznej PAN – 9 377 240,35 zł, prof. Marcin Drąg
- Instytut Immunologii i Terapii Doświadczalnej im. Hirszfelda PAN – 8 855 079,35 zł, prof. Elżbieta Pajtasz-Piasecka
- Uniwersytet Wrocławski – 7 999 975,00 zł, prof. Małgorzata Zakrzewska
- Uniwersytet Przyrodniczy we Wrocławiu – 8 486 145,10 zł, prof. Arkadiusz Miążek
Wirtualny Instytut Badawczy i potencjał komercjalizacji
Program Wirtualnego Instytutu Badawczego to jedno z największych w Polsce narzędzi finansowania badań o wysokim potencjale wdrożeniowym w biotechnologii medycznej. Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego przeznaczyło na ten program 450 mln zł. Projekty wybierane są przez międzynarodowych ekspertów i mają prowadzić do opracowania technologii gotowych do komercjalizacji w perspektywie maksymalnie pięciu lat.
W poprzednich edycjach finansowanie uzyskały m.in. projekty HERO (immunoonkologia mRNA), INTERCEPT (diagnostyka pojedynczych komórek) oraz ADEVASCO (spersonalizowana diagnostyka śródbłonka naczyniowego).
Rola Łukasiewicz – PORT
Za zarządzanie programem WIB odpowiada Łukasiewicz – PORT z Wrocławia. Instytut koordynuje konkursy, nadzoruje realizację projektów oraz odpowiada za ścieżkę komercjalizacji wyników badań. Jednostka jest częścią Sieci Badawczej Łukasiewicz, obejmującej 22 instytuty w całej Polsce i stanowiącej trzecią co do wielkości sieć badawczą w Europie.
Główne wnioski
- Projekt PACMAN zwyciężył w czwartym konkursie WIB i otrzymał 72 854 995 zł finansowania z Funduszu Polskiej Nauki.
- Badania koncentrują się na nowej generacji koniugatów ADC, aktywowanych lokalnie przez metaloproteinazy MMP-2, MMP-9 i MMP-14 w nowotworach litych.
- Projekt łączy terapię, diagnostykę i algorytmy AI, wspierając kwalifikację pacjentów do leczenia w modelu medycyny precyzyjnej.
- W realizację przedsięwzięcia zaangażowanych jest 99 naukowców z 6 ośrodków z Wrocławia i Warszawy, a programem zarządza Łukasiewicz – PORT.
Źródło:
- https://wib.port.org.pl/informacja-prasowa-73-mln-zl-na-badania-nad-terapiami-onkologicznymi-znamy-zwyciezce-czwartego-konkursu-wib/
