Nieprawidłowy zgryz kojarzy się najczęściej z problemem estetycznym lub trudnościami w żuciu i mówieniu. Tymczasem nowe dane populacyjne pokazują, że określone wady zgryzu mogą mieć długofalowe konsekwencje dla zdrowia jamy ustnej. Badanie opublikowane 8 stycznia 2026 roku w czasopiśmie Clinical Oral Investigations wykazało, że zgryz krzyżowy przedni wiąże się ze zwiększonym ryzykiem utraty zębów u dorosłych w wieku 40 lat i starszych.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Czym jest zgryz krzyżowy przedni i w jaki sposób wpływa na rozkład sił podczas żucia.
- Jak duże jest ryzyko utraty zębów u osób z tą wadą zgryzu na podstawie analizy obejmującej 17 349 dorosłych.
- Dlaczego utrata zębów trzonowych ma znaczenie dla odżywiania, kruchości i długości życia w zdrowiu.
- Dlaczego ocena ortodontyczna może być elementem profilaktyki długoterminowej retencji zębów.
Czym jest zgryz krzyżowy przedni?
Malokluzje to nieprawidłowe ustawienie zębów górnych i dolnych względem siebie. Mogą wynikać z nieprawidłowej relacji między szczęką, a żuchwą lub z nieprawidłowego ustawienia samych zębów. Zgryz krzyżowy przedni występuje wtedy, gdy przednie zęby dolne zachodzą przed zęby górne, zamiast znajdować się za nimi. Taka konfiguracja zmienia biomechanikę żucia, wpływając na rozkład sił działających na zęby.
Wcześniejsze badania sugerowały, że zarówno zgryz krzyżowy, jak i zgryz otwarty mogą modyfikować obciążenia okluzyjne, co potencjalnie zwiększa ryzyko utraty zębów. Dotychczas jednak brakowało jednoznacznych danych populacyjnych potwierdzających tę zależność.
Jedno z największych badań populacyjnych
Zespół naukowców z Uniwersytetu Tohoku przeanalizował dane 17 349 dorosłych w wieku 40 lat i starszych, pochodzące z Tohoku Medical Megabank Project Community-Based Cohort Study – jednego z największych badań kohortowych opartych na populacji ogólnej. Uczestników podzielono na cztery grupy na podstawie pomiarów jamy ustnej:
- zgryz prawidłowy,
- zgryz otwarty przedni,
- zgryz krzyżowy przedni,
- wada mieszana.
Następnie oceniono, czy u badanych pozostało ≤19 zębów oraz czy utracono zęby tylne (trzonowe), które odgrywają kluczową rolę w procesie żucia.
Zgryz krzyżowy a ryzyko utraty zębów
Wyniki analizy wykazały, że dorośli ze zgryzem krzyżowym przednim mieli większe prawdopodobieństwo utraty zębów w porównaniu z osobami ze zgryzem prawidłowym. Po uwzględnieniu takich czynników jak:
- wiek,
- płeć,
- higiena jamy ustnej,
- próchnica,
- choroby przyzębia,
- czynniki stylu życia,
stwierdzono, że osoby z przednim zgryzem krzyżowym miały 1,14-krotnie wyższe ryzyko utraty zębów trzonowych. Co istotne, różnice w retencji zębów trzonowych były wyraźniejsze w starszych grupach wiekowych, co sugeruje, że negatywny wpływ wady zgryzu może kumulować się w czasie.
Zgryz otwarty – odmienny efekt
W przeciwieństwie do zgryzu krzyżowego, osoby ze zgryzem otwartym przednim nie wykazywały zwiększonego ryzyka utraty zębów bocznych. W badaniu odnotowano wręcz mniejszą częstość utraty zębów trzonowych w tej grupie. Sugeruje to, że różne typy wad zgryzu przedniego mogą wpływać na zdrowie jamy ustnej w odmienny sposób, a ich konsekwencje nie są jednorodne.
Dlaczego utrata zębów jest problemem systemowym?
Posiadanie mniej niż 20 zębów ma istotne znaczenie kliniczne i zdrowotne. Ograniczona liczba zębów wpływa na:
- efektywność żucia,
- stan odżywienia,
- ryzyko kruchości (frailty),
- długość życia w zdrowiu.
Jak podkreśla Kento Numazaki, adiunkt w Katedrze Ortodoncji i Ortopedii Dentofacialnej Wyższej Szkoły Stomatologii Uniwersytetu Tohoku i pierwszy autor badania:
W niniejszym badaniu, wykorzystującym jeden z największych zbiorów danych obejmujących populację ogólną, wykazano, że zgryz krzyżowy przedni jest związany z częstszą utratą zębów u osób dorosłych. Posiadanie mniej niż 20 zębów wpływa na żucie, odżywianie, kruchość i długość życia w zdrowiu; dlatego identyfikacja tego ryzyka jest istotna dla zdrowia publicznego. Nasze odkrycia sugerują, że prawidłowe ustawienie zgryzu, oprócz próchnicy i chorób dziąseł, może być związane z długotrwałym zatrzymaniem zębów. Podkreśla to wagę regularnych kontroli stomatologicznych i odpowiednich ocen ortodontycznych.
Potrzebne badania długoterminowe
Autorzy badania podkreślają, że konieczne są analizy longitudinalne, które pozwolą lepiej zrozumieć tempo utraty zębów w czasie u osób ze zgryzem krzyżowym przednim. Numazaki zaznacza:
Kolejnym krokiem będzie przeprowadzenie badań longitudinalnych, aby lepiej zrozumieć, jak utrata zębów postępuje z czasem u osób z zgryzem krzyżowym przednim. Dodaje również: w dłuższej perspektywie mamy nadzieję zbadać, czy zależności zaobserwowane w Japonii występują również w innych populacjach, potencjalnie w ramach przyszłej współpracy międzynarodowej.
Znaczenie dla praktyki stomatologicznej
Wyniki badania sugerują, że ocena zgryzu powinna być traktowana nie tylko jako element estetyczny lub ortodontyczny, ale także jako czynnik potencjalnie wpływający na długoterminową retencję zębów.
Obok profilaktyki próchnicy i chorób przyzębia, wczesna diagnostyka i korekta nieprawidłowości okluzyjnych mogą stanowić element strategii zapobiegania przedwczesnej utracie uzębienia.
Główne wnioski
- Zgryz krzyżowy przedni wiązał się z 1,14-krotnie wyższym ryzykiem utraty zębów trzonowych po uwzględnieniu wieku, płci, higieny jamy ustnej, próchnicy, chorób przyzębia i czynników stylu życia.
- Analiza objęła 17 349 dorosłych w wieku 40+ w ramach Tohoku Medical Megabank Project Community-Based Cohort Study, jednego z największych badań populacyjnych w tym obszarze.
- Osoby z ≤19 zębami są narażone na pogorszenie żucia i odżywienia, co może wpływać na kruchość i długość życia w zdrowiu.
- Zgryz otwarty przedni nie wykazał takiego samego wzrostu ryzyka, co wskazuje, że różne wady zgryzu mogą mieć odmienne konsekwencje kliniczne.
Źródło:
- Tohoku University
- https://link.springer.com/article/10.1007/s00784-025-06715-5
