Rzecznik Praw Obywatelskich Marcin Wiącek zwrócił się do Ministerstwa Edukacji Narodowej z pytaniami dotyczącymi planowanego przedmiotu „edukacja zdrowotna”. W piśmie skierowanym do minister Barbary Nowackiej podkreślił konstytucyjny obowiązek państwa w zakresie zapewnienia dzieciom i młodzieży szczególnej opieki zdrowotnej – w tym psychicznej. W kontekście rosnących problemów psychospołecznych wśród młodych ludzi, RPO pyta nie tylko o wdrożenie nowego przedmiotu, ale również o inne działania systemowe służące edukacji w zakresie zdrowia psychicznego.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie cele ma nowy przedmiot edukacja zdrowotna, który ma być wprowadzony od września 2025 r.
- Dlaczego Rzecznik Praw Obywatelskich uważa, że przedmiot powinien objąć jak największą liczbę uczniów.
- Jakie zagadnienia z zakresu zdrowia psychicznego i psychoedukacji mają być poruszane na lekcjach.
- Czy Ministerstwo Edukacji planuje działania skierowane do rodziców i opiekunów w zakresie zdrowia psychicznego dzieci.
Edukacja zdrowotna jako realizacja obowiązku konstytucyjnego
Rzecznik Praw Obywatelskich wskazuje, że wprowadzenie do szkół przedmiotu „edukacja zdrowotna” realizuje normę wynikającą z art. 68 ust. 3 Konstytucji RP: „Władze publiczne są obowiązane do zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej dzieciom”.
W liście do MEN Marcin Wiącek przypomina również preambułę ustawy o ochronie zdrowia psychicznego, zgodnie z którą „zdrowie psychiczne jest fundamentalnym dobrem osobistym człowieka, a ochrona praw osób z zaburzeniami psychicznymi należy do obowiązków państwa”. Pojawienie się przedmiotu, który ma być realizowany od 1 września 2025 r., należy zatem uznać za krok zgodny z konstytucyjnymi i ustawowymi obowiązkami organów państwa.
Treści psychoedukacyjne – pilna potrzeba systemowego ujęcia
Zgodnie z nową podstawą programową, w ramach przedmiotu edukacja zdrowotna poruszane mają być zagadnienia, które dotychczas nie były w sposób kompleksowy obecne w żadnym obowiązkowym przedmiocie nauczania.
Chodzi m.in. o tematy uzależnień, przemocy rówieśniczej, przemocy seksualnej, zaburzeń nastroju, niepełnosprawności, neuroróżnorodności czy kryzysów emocjonalnych. Problematyka ta bywa sygnalizowana przez nauczycieli na godzinach wychowawczych lub na zajęciach z wychowania do życia w rodzinie, ale – jak podkreśla RPO – dostęp do tych treści jest nierówny i często ograniczony.
Nie było dotychczas propozycji lekcji, które odnosiłyby się wprost do funkcjonowania emocjonalnego człowieka, a także wskazywałyby na elementy uczące młodego człowieka o działaniach, jakie powinien podjąć, doświadczając sytuacji kryzysowej lub też obserwując ją u rówieśników – zaznacza Rzecznik.
Wzrost problemów psychicznych wśród młodzieży wymaga działań prewencyjnych
W piśmie do MEN RPO powołuje się również na wnioski z obrad Komisji Ekspertów ds. Ochrony Zdrowia Psychicznego, które odbyły się 3 marca 2025 r. Tematem spotkania była depresja jako narastające zjawisko społeczne wśród młodych osób. Eksperci alarmowali, że liczba dzieci i młodzieży z zaburzeniami psychicznymi dramatycznie wzrosła, a system opieki nie nadąża z reagowaniem na te potrzeby.
Przywołano dane świadczące o tym, że w latach 1997–2009 liczba osób leczonych psychiatrycznie niemal się podwoiła, a od tego czasu tendencja jest nadal wzrostowa. W związku z tym Rzecznik zwraca uwagę na konieczność podejmowania realnych działań edukacyjnych i prewencyjnych w szkołach.
Przedmiot dobrowolny, ale RPO apeluje o jak najszerszy zasięg
Zgodnie z przyjętym przez MEN projektem, edukacja zdrowotna ma być przedmiotem fakultatywnym, a jej wprowadzenie będzie zależało od decyzji poszczególnych szkół. Rzecznik Praw Obywatelskich, choć nie kwestionuje regulacyjnej swobody ministerstwa, pyta, jakie działania zostaną podjęte, by objąć tym przedmiotem jak największą liczbę uczniów.
W szczególności, Marcin Wiącek pyta:
- W jaki sposób Ministerstwo Edukacji Narodowej działać będzie w celu objęcia tym przedmiotem jak największej liczby uczniów?
- Czy planowane są inne działania zmierzające do upowszechniania w szkołach wiedzy dotyczącej zdrowia psychicznego?
- Czy planowane są działania edukacyjne skierowane do rodziców lub opiekunów prawnych dotyczące funkcjonowania psychospołecznego dzieci i młodzieży?
Kierunek zmian pozytywny, ale wymaga wsparcia systemowego
Eksperci wskazują, że wdrożenie przedmiotu edukacja zdrowotna ma potencjał, by stać się istotnym narzędziem w przeciwdziałaniu depresji, uzależnieniom i przemocy wśród młodzieży. Warunkiem jest jednak realne włączenie tych treści do planów nauczania w szkołach w całym kraju, zapewnienie odpowiednio przygotowanej kadry oraz monitorowanie efektów wdrażania.
Dodatkowo, skuteczność edukacji w zakresie zdrowia psychicznego będzie ograniczona bez równoległego wsparcia systemowego dla rodziców i opiekunów prawnych. Świadoma współpraca szkoły i domu rodzinnego w tym obszarze może istotnie zwiększyć szanse na wczesne rozpoznawanie problemów i kierowanie dzieci do odpowiednich form pomocy.
Główne wnioski
- Edukacja zdrowotna ma być nowym przedmiotem fakultatywnym od 1 września 2025 r., obejmującym m.in. tematykę zdrowia psychicznego, przemocy i uzależnień.
- RPO Marcin Wiącek skierował do MEN pismo z pytaniami o działania na rzecz objęcia tym przedmiotem jak największej liczby uczniów i jego upowszechnienia.
- Nowa podstawa programowa zawiera treści dotychczas nieobecne w obowiązkowym nauczaniu, jak neuroróżnorodność, zaburzenia nastroju czy reakcje na kryzysy emocjonalne.
- Rzecznik apeluje również o działania edukacyjne skierowane do rodziców, które wspierałyby funkcjonowanie psychospołeczne dzieci i młodzieży.
Źródło:
- Rzecznik Praw Obywatelskich
