Czy szczepienie przeciwko półpaścowi może chronić nie tylko przed samą chorobą, ale również przed demencją? Najnowsze badania z Wielkiej Brytanii, opublikowane na łamach „Nature”, dostarczają przekonujących dowodów, że tak. Analiza danych medycznych ponad 280 tysięcy osób starszych wykazała, że zaszczepienie się preparatem Zostavax wiąże się z istotnie niższym ryzykiem rozwoju otępienia – nawet o 20%. Wyniki te rzucają nowe światło na rolę szczepień w profilaktyce chorób neurodegeneracyjnych i mogą mieć przełomowe znaczenie dla zdrowia publicznego.
Nowe badania: szczepienie przeciw półpaścowi a ryzyko demencji
Zespół naukowców z Uniwersytetu Stanforda, we współpracy z badaczami z Wielkiej Brytanii, przeanalizował dane medyczne ponad 280 tysięcy osób starszych w Walii, wykorzystując unikalną politykę kwalifikacji do szczepień w tym regionie. Wyniki są zaskakujące – osoby zaszczepione przeciwko półpaścowi rzadziej zapadają na demencję.
W szczególności analizowano wpływ szczepionki Zostavax (żywa, atenuowana szczepionka) na częstość występowania demencji w ciągu siedmiu lat od jej podania. Efekt był istotny statystycznie – ryzyko rozpoznania demencji zmniejszyło się o 20%.
Po raz pierwszy możemy powiedzieć, że szczepienie przeciwko półpaścowi redukuje ryzyko demencji – podkreślił prof. Pascal Geldsetzer ze Stanford University.
Naturalna randomizacja – zaleta walijskiego systemu szczepień
Kluczową wartością badania była możliwość zastosowania tzw. naturalnej randomizacji. W Walii kwalifikacja do szczepienia była ustalana na podstawie dokładnej daty urodzenia. Osoby urodzone 2 września 1933 r. lub później miały prawo do bezpłatnego szczepienia, natomiast ci urodzeni wcześniej – nie.
To jest jak badanie z randomizacją. Mamy grupę osób kwalifikujących się do szczepienia i grupę niekwalifikujących się do szczepienia, o których wiemy, że powinny być podobne do siebie, ponieważ jedyną różnicą między tymi dwiema grupami jest to, czy zakwalifikowani do nich urodzili się kilka dni wcześniej, czy kilka dni później – wyjaśnił dr Geldsetzer.
Dzięki temu udało się uzyskać wiarygodne dane bez konieczności przeprowadzania klasycznego badania klinicznego.
Ochronny wpływ na układ nerwowy – możliwe mechanizmy
Półpasiec jest chorobą wywoływaną przez reaktywację wirusa VZV (Varicella Zoster Virus), który pozostaje uśpiony w organizmie po przebytej ospie wietrznej. Jedna z hipotez sugeruje, że stan zapalny towarzyszący reaktywacji wirusa może sprzyjać procesom neurodegeneracyjnym.
Szczepienie może zmniejszać prawdopodobieństwo reaktywacji VZV, a tym samym chronić przed przewlekłym stanem zapalnym w obrębie ośrodkowego układu nerwowego.
Inna teoria zakłada, że szczepienia stymulują odpowiedź immunologiczną w sposób ogólnoustrojowy, co może mieć korzystny wpływ na mechanizmy naprawcze i ochronne w mózgu.
Kobiety odnoszą największe korzyści ze szczepienia
Efekt ochronny przed demencją był szczególnie widoczny u kobiet.
Nasze dane pokazują, że różnica zaledwie tygodnia w tej dacie urodzenia oznacza, że liczba zaszczepionych osób wzrosła z 0 do 50 proc. w porównaniu z liczbą osób, które nie zostały zaszczepione – powiedział dr Geldsetzer.
Naukowcy tłumaczą to potencjalnie silniejszą odpowiedzią immunologiczną u kobiet i większą podatnością tej grupy na rozwój półpaśca.
Powtarzalność wyników w innych krajach
Aby upewnić się co do rzetelności obserwacji, badacze powtórzyli analizę w innych krajach: Anglii, Australii, Nowej Zelandii i Kanadzie. We wszystkich przypadkach zaobserwowano podobny, istotny statystycznie efekt ochronny.
W każdym zbiorze danych widzimy ten sam silny sygnał ochronny przed demencją – podkreślił dr Geldsetzer.
A co z nową szczepionką Shingrix?
Badanie dotyczyło starszego preparatu Zostavax. Nie wiadomo jeszcze, czy nowsza szczepionka rekombinowana Shingrix wywołuje podobny efekt neuroprotekcyjny. Konieczne będą dalsze obserwacje kliniczne i epidemiologiczne, aby jednoznacznie potwierdzić te zależności.
Dr Courtney M. Kloske z Alzheimer’s Association przypomniała również, że podobne korzyści w zakresie redukcji ryzyka demencji zaobserwowano w badaniach nad szczepieniami przeciw grypie i zapaleniu płuc.
Szczepienie przeciwko półpaścowi jest zalecane osobom starszym. Jeśli szczepionka oprócz ochrony przed półpaścem ma korzyści w opóźnianiu lub zapobieganiu demencji, to tym bardziej jest to powód, aby się zaszczepić – podsumował dr Geldsetzer.
Szczepienia przeciw półpaścowi w Polsce – refundacja dla seniorów
Od 1 kwietnia 2024 roku w Polsce szczepionka przeciwko półpaścowi jest w pełni refundowana dla seniorów 65+ z chorobami współistniejącymi. Dla osób w wieku 18+ z podwyższonym ryzykiem zachorowania dostępna jest z 50-procentową odpłatnością.
W świetle nowych danych naukowych, decyzja o szczepieniu może mieć szersze znaczenie niż tylko profilaktyka półpaśca – może również stanowić element profilaktyki demencji.
Źródła:
- Nature
- Gazeta Lekarska
- Termedia
- Medscape
