Postęp w leczeniu onkologicznym sprawił, że coraz więcej pacjentów żyje dłużej po zakończonej terapii przeciwnowotworowej. Jednak wydłużone przeżycie niesie ze sobą nowe wyzwania – jednym z nich jest narastająca częstość wad zastawkowych serca rozwijających się zarówno na skutek toksyczności terapii, jak i naturalnych procesów związanych ze starzeniem. Najnowsze wyniki badania CESAR, zaprezentowane podczas kongresu EACVI 2025 (European Association of Cardiovascular Imaging), wskazują, że ciężka choroba zastawkowa serca jest częstsza, niż dotąd sądzono, a interwencje zastawkowe mogą znacząco wydłużyć życie pacjentów onkologicznych.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak często występują ciężkie wady zastawkowe u pacjentów onkologicznych i które typy niedomykalności oraz zwężeń zastawek dominują.
- Dlaczego toksyczność terapii przeciwnowotworowej zwiększa ryzyko uszkodzeń zastawkowych oraz jakie mechanizmy stoją za tym zjawiskiem.
- O ile interwencje zastawkowe obniżają ryzyko zgonu, w tym jakie wartości HR wykazano w badaniu CESAR.
- Jak wyniki badania wpływają na praktykę kliniczną, w tym znaczenie regularnego monitorowania kardiologicznego u pacjentów onkologicznych.
Powikłania kardiologiczne po leczeniu raka: rosnące wyzwanie kliniczne
Coraz większa liczba osób, które przeżyły chorobę nowotworową, doświadcza powikłań kardiologicznych wynikających z toksyczności stosowanych terapii. Jak podkreślił prowadzący badanie, dr Maximilian Autherith z Uniwersytetu Medycznego w Wiedniu:
Powikłania sercowo-naczyniowe stają się coraz bardziej istotne u starszych pacjentów po skutecznej terapii nowotworowej. Na przykład, wiemy już, że chemioterapia antracyklinami powoduje niewydolność serca i może prowadzić do niedomykalności zastawki trójdzielnej i mitralnej.
Chemioterapia antracyklinami, radioterapia oraz immunoterapia są dziś podstawą leczenia wielu nowotworów, jednak ich działanie uboczne często obejmuje uszkodzenia mięśnia sercowego, włóknienie oraz zmiany w funkcjonowaniu zastawek serca.
Celem badania CESAR: częstość wad zastawkowych i ich wpływ na przeżycie
Badanie CESAR miało odpowiedzieć na kluczowe pytania, które od lat pojawiają się w kardioonkologii:
- Jak często u pacjentów onkologicznych występują ciężkie wady zastawkowe serca?
- Czy interwencje, takie jak zabiegi chirurgiczne lub przezcewnikowe, przynoszą podobne korzyści jak w populacji ogólnej?
Dr Autherith podkreślił:
Istnieją ograniczone dowody pozwalające określić najwłaściwszy plan leczenia pacjentów onkologicznych z towarzyszącą wadą zastawkową serca, na przykład czy pacjenci odnoszą korzyści z interwencji zastawkowej w podobnym stopniu jak pacjenci bez choroby nowotworowej.
Metodyka badania: ponad 10 tys. pacjentów i pełna ocena echokardiograficzna
W badaniu oceniono 10 353 dorosłych pacjentów z potwierdzonym rozpoznaniem raka, którzy w ciągu 12 miesięcy przeszli przezklatkową echokardiografię w ośrodku referencyjnym trzeciego stopnia.
- Średni wiek: 66,2 roku
- Kobiety: 46,6%
- Badanie miało charakter obserwacyjny, kohortowy
- Analizowano dane kliniczne, biomarkery sercowe, funkcję nerek i parametry echokardiograficzne
Wyniki potwierdziły, że choroby zastawkowe nie są marginalnym problemem – przeciwnie, dotyczą znaczącej grupy pacjentów.
Kluczowe wyniki: 7,2% pacjentów ma ciężką wadę zastawkową serca
Najczęściej stwierdzano:
- niedomykalność zastawki trójdzielnej – 3,7%
- niedomykalność zastawki mitralnej – 2,6%
- zwężenie aorty – 2,2%
Po uwzględnieniu wieku, płci, funkcji nerek i parametrów sercowych wykazano, że ciężka wada zastawkowa serca jest niezależnym czynnikiem prognostycznym pogorszonego przeżycia:
- ryzyko zgonu ogółem: HR 1,46 (95% CI 1,25–1,71),
- ryzyko zgonu sercowo-naczyniowego: HR 2,62 (95% CI 2,00–3,43).
Interwencje zastawkowe poprawiają przeżywalność — nawet o 72%
Spośród pacjentów z ciężką chorobą zastawkową serca 21,5% poddano zabiegowi chirurgicznemu lub przezcewnikowemu. W tej grupie odnotowano znaczącą redukcję śmiertelności:
- 72% niższe ryzyko zgonu – skorygowany HR 0,28 (95% CI 0,09–0,87)
- Mediana obserwacji: 23 miesiące
To jedna z najważniejszych obserwacji badania — interwencje kardiologiczne są skuteczne również u pacjentów onkologicznych, mimo ich często bardziej złożonego profilu klinicznego. Jak podsumował Dr Autherith:
W tej wybranej populacji pacjentów onkologicznych, u których wykonano echokardiografię, powszechna była ciężka wada zastawkowa serca. Tylko niewielki odsetek pacjentów poddano leczeniu wada zastawkowa serca, ale gdy już to zrobili, wpływ na przeżywalność był znaczący. Nasze odkrycia podkreślają potrzebę kierowania pacjentów onkologicznych na regularne monitorowanie układu sercowo-naczyniowego i sugerują, że nie ma potrzeby wstrzymywania się od interwencji w przypadku wad zastawkowych serca w tej populacji. Kolejne kroki obejmują dalsą analizę różnych stosowanych metod leczenia raka i przeprowadzonych interwencji.
Znaczenie dla praktyki klinicznej: kardioonkologia na pierwszym planie
Wyniki badania CESAR wzmacniają znaczenie kardioonkologii jako dynamicznie rozwijającej się dziedziny medycyny, integrującej leczenie nowotworów z oceną i ochroną funkcji serca. Kluczowe implikacje dla praktyki:
- konieczność rutynowej oceny kardiologicznej przed leczeniem i po zakończeniu terapii,
- wczesne wykrywanie wad zastawkowych zwiększa szanse na skuteczną interwencję,
decyzje terapeutyczne powinny być podejmowane w ramach zespołów wielodyscyplinarnych, - pacjenci onkologiczni odnoszą porównywalne korzyści z interwencji co pacjenci ogólni — co obala wcześniejsze obawy dotyczące ryzyka operacji.
Główne wnioski
- Ciężka wada zastawkowa serca występowała u 7,2% pacjentów onkologicznych, najczęściej jako niedomykalność trójdzielna (3,7%), niedomykalność mitralna (2,6%) oraz zwężenie aorty (2,2%).
- Obecność ciężkiej wady zastawkowej znacząco zwiększała śmiertelność — HR 1,46 dla zgonu ogółem oraz HR 2,62 dla zgonu sercowo-naczyniowego po uwzględnieniu kluczowych czynników klinicznych.
- Interwencje zastawkowe redukowały ryzyko zgonu aż o 72% (HR 0,28), co potwierdza, że pacjenci onkologiczni odnoszą wyraźną korzyść z leczenia zabiegowego.
- Wyniki CESAR podkreślają konieczność regularnego monitorowania układu sercowo-naczyniowego u pacjentów po terapii przeciwnowotworowej oraz brak potrzeby opóźniania interwencji w przypadku wad zastawkowych.
Źródło:
- European Society of Cardiology
