Po ponad dwóch dekadach nieprzerwanego wzrostu śmiertelności z powodu raka płuc wśród kobiet w Europie pojawiają się pierwsze wyraźne sygnały stabilizacji. Najnowsze prognozy opublikowane w prestiżowym czasopiśmie Annals of Oncology wskazują, że do 2026 roku trend ten ulegnie zatrzymaniu w większości krajów Unii Europejskiej. To ważny moment w europejskiej epidemiologii nowotworów, choć dane pokazują również istotne różnice regionalne i wiekowe.
Z tego artykułu dowiesz się…
- jakie są konkretne prognozy umieralności kobiet z powodu raka płuc w UE do 2026 r. i czym różnią się między krajami,
- dlaczego wskaźniki zaczynają się stabilizować po ponad 25 latach wzrostów i jaka jest rola palenia tytoniu,
- które grupy wiekowe odnoszą największe korzyści, a gdzie ryzyko nadal rośnie,
- jakie działania profilaktyczne i polityki zdrowotne mają kluczowe znaczenie dla dalszego ograniczania zgonów.
Stabilizacja po 25 latach wzrostów
Zespół badaczy kierowany przez dr. Carlo La Vecchia, profesora statystyki medycznej i epidemiologii na Uniwersytet w Mediolanie, prognozuje, że standaryzowany względem wieku wskaźnik umieralności (ASR) z powodu raka płuc wśród kobiet w UE ustabilizuje się w 2026 r. na poziomie około 12,5 zgonu na 100 tys. kobiet. Oznacza to spadek o nieco ponad 5% w porównaniu z latami 2020–2022.
Wyjątkiem pozostaje Hiszpania, gdzie – mimo relatywnie niskiego poziomu wyjściowego – przewidywany jest dalszy wzrost umieralności kobiet z powodu raka płuc o 2,4%, do około 10 zgonów na 100 tys. kobiet.
Wielka Brytania: wcześniejszy zwrot trendu
Szczególnie interesująco przedstawia się sytuacja w Wielkiej Brytanii. Tam wskaźniki umieralności kobiet z powodu raka płuc spadają już od kilku lat. Prognozy wskazują, że w 2026 r. ASR obniży się o 13,4% względem lat 2020–2022 i wyniesie 14,85 zgonu na 100 tys. kobiet.
Choć historycznie wskaźniki te były wyższe niż średnia unijna, tempo poprawy w Wielkiej Brytanii jest obecnie wyraźnie szybsze niż w większości krajów UE.
Różnice zależne od wieku
Stabilizacja i spadki umieralności dotyczą przede wszystkim kobiet do 64. roku życia. W starszych grupach wiekowych wskaźniki zgonów z powodu raka płuc nadal rosną, co wiąże się zarówno z długotrwałą ekspozycją na czynniki ryzyka, jak i ze starzeniem się populacji. Jak podkreśla prof. La Vecchia:
Rak płuc pozostaje główną przyczyną zgonów z powodu raka u obu płci w UE, a wskaźniki śmiertelności wśród mężczyzn nadal spadają, choć w 2026 roku będą prawie dwukrotnie wyższe niż wskaźniki obserwowane u kobiet.
Palenie tytoniu jako kluczowy czynnik
Autorzy badania jednoznacznie wskazują, że obserwowane trendy są bezpośrednio związane z historią i dynamiką palenia tytoniu. Mężczyźni w Europie zaczęli palić wcześniej niż kobiety i wcześniej też zaczęli rzucać palenie, co przełożyło się na wcześniejszy spadek umieralności. Prof. La Vecchia wyjaśnia:
W USA i Wielkiej Brytanii kobiety zaczęły palić wcześniej niż kobiety w większości krajów UE, ale wcześniej też zaczęły rzucać palenie. Obecnie rozpowszechnienie palenia wśród obu płci jest niższe w USA i Wielkiej Brytanii, poniżej 10%, niż w UE.
Z kolei w krajach takich jak Hiszpania, Francja czy Włochy kobiety zaczęły palić później, ale również później rozpoczął się proces odchodzenia od nałogu, co dziś znajduje odzwierciedlenie w statystykach.
Skala analiz i wiarygodność prognoz
Badanie obejmowało dane dotyczące zgonów nowotworowych z lat 1970–2022, pochodzące z baz Światowa Organizacja Zdrowia oraz Organizacja Narodów Zjednoczonych. Analizą objęto 27 krajów UE jako całość, Wielką Brytanię oraz pięć największych państw wspólnoty: Francję, Niemcy, Włochy, Polskę i Hiszpanię.
To już szesnasty rok z rzędu, w którym ten zespół publikuje prognozy umieralności nowotworowej – i jak podkreślają autorzy, wcześniejsze przewidywania okazywały się bardzo trafne.
Rak płuc na tle innych nowotworów
W 2026 r. w UE przewiduje się około 1,23 mln zgonów z powodu wszystkich nowotworów. Standaryzowany wskaźnik umieralności wyniesie 114 zgonów na 100 tys. mężczyzn (spadek o 7,8%) oraz 74,7 na 100 tys. kobiet (spadek o 5,9%).
W Wielkiej Brytanii liczba zgonów nowotworowych ma wynieść około 172 tys., przy wyraźnie niższych wskaźnikach ASR niż średnia unijna. Na tle ogólnej poprawy niepokój budzą jednak dwa trendy:
- wzrost umieralności kobiet z powodu raka trzustki w UE (+1%),
- wzrost zgonów kobiet na raka jelita grubego w Wielkiej Brytanii (+3,7%).
Udało się uniknąć milionów zgonów
Współautorka badania, prof. Eva Negri z Uniwersytetu Bolońskiego, podkreśla skalę postępu:
Szacujemy, że od szczytu zachorowań w 1988 roku udało się uniknąć łącznie około 7,3 miliona zgonów z powodu raka w UE i 1,5 miliona zgonów w Wielkiej Brytanii.
Jednocześnie badacze zaznaczają, że w przypadku kobiet nie udało się dotąd uniknąć zgonów z powodu raka płuc w takim stopniu jak u mężczyzn, co pokazuje, jak opóźnione były korzyści zdrowotne wynikające z ograniczania palenia w tej grupie.
Profilaktyka pozostaje kluczowa
Autorzy publikacji jednoznacznie wskazują, że dalsze ograniczanie umieralności nowotworowej w Europie wymaga konsekwentnej polityki zdrowia publicznego. W podsumowaniu czytamy:
Wzmocnienie opodatkowania, wprowadzenie zakazu reklamy, tworzenie środowisk wolnych od dymu tytoniowego i zapewnienie wsparcia osobom pragnącym rzucić palenie są niezbędne do zniwelowania różnic regionalnych i społeczno-ekonomicznych.
Równolegle kluczowe znaczenie mają działania ukierunkowane na kontrolę masy ciała, poprawę diety, ograniczenie spożycia alkoholu oraz rozwój i modernizację programów badań przesiewowych.
Główne wnioski
- Umieralność kobiet z powodu raka płuc w UE ma się ustabilizować do 2026 r. – prognozowany wskaźnik ASR wynosi około 12,5 zgonu na 100 tys. kobiet, co oznacza spadek o ponad 5% względem lat 2020–2022.
- Hiszpania pozostaje wyjątkiem – w 2026 r. przewidywany jest dalszy wzrost umieralności kobiet z powodu raka płuc o 2,4%, do około 10 zgonów na 100 tys.
- Pozytywne zmiany dotyczą głównie kobiet ≤64 lat – w starszych grupach wiekowych wskaźniki zgonów nadal rosną, głównie z powodu efektów długotrwałej ekspozycji na palenie i starzenia się populacji.
- Palenie tytoniu pozostaje kluczowym czynnikiem ryzyka – wcześniejsze rzucanie palenia w Wielkiej Brytanii przełożyło się na spadek umieralności kobiet o 13,4%, podczas gdy w wielu krajach UE proces ten nastąpił później.
Źródło:
- https://www.annalsofoncology.org/article/S0923-7534(25)06319-7/fulltext
- Europejskie Towarzystwo Onkologii Klinicznej (European Society of Medical Oncology, ESMO)
