Żywność ultraprzetworzona (UPF) dominuje w diecie współczesnych społeczeństw. Jednak nowe badania jasno pokazują, że jej nadmierne spożycie może prowadzić do cichego stanu zapalnego – istotnego czynnika ryzyka wielu chorób przewlekłych.
Z tego artykułu dowiesz się:
- Jakie produkty zaliczają się do żywności ultraprzetworzonej
- Jak UPF wpływa na poziom białka C-reaktywnego (hs-CRP) – markera stanu zapalnego
- Które grupy są szczególnie zagrożone przewlekłym stanem zapalnym
Jakie działania profilaktyczne mogą ograniczyć spożycie UPF i poprawić zdrowie publiczne
Czym jest żywność ultraprzetworzona?
Ultraprzetworzona żywność (UPF, ultra-processed food) to produkty, które powstają w wyniku zaawansowanej obróbki przemysłowej. Są to między innymi:
- słodzone napoje gazowane,
- kolorowe płatki śniadaniowe,
- gotowe dania i fast foody,
- pakowane słodycze,
- przetworzone mięsa i wędliny,
- żywność zawierająca sztuczne dodatki, konserwanty i barwniki.
Produkty te cechuje wysoka kaloryczność, niska wartość odżywcza i duża zawartość cukrów prostych, tłuszczów nasyconych i soli. Ich zadaniem jest zwiększenie trwałości, atrakcyjności sensorycznej i wygody spożycia – niestety kosztem zdrowia konsumentów.
Statystyki są alarmujące:
- W Stanach Zjednoczonych żywność ultraprzetworzona stanowi około 60% dziennego spożycia kalorii dorosłych i aż 70% w diecie dzieci.
- Wysokie spożycie UPF wiąże się ze zwiększonym ryzykiem otyłości, cukrzycy typu 2, chorób układu sercowo-naczyniowego, nowotworów, a także zaburzeń zdrowia psychicznego i przedwczesnej śmierci.
Nowe dane: UPF a stan zapalny w organizmie
Badacze z Charles E. Schmidt College of Medicine na Florida Atlantic University przeprowadzili analizę danych pochodzących z Narodowego Badania Zdrowia i Odżywiania (NHANES) obejmującą 9254 dorosłych Amerykanów. Głównym celem badania było sprawdzenie zależności między spożyciem UPF a poziomem białka C-reaktywnego o wysokiej czułości (hs-CRP) – markera ogólnoustrojowego stanu zapalnego.
Te wyniki, oparte na dużej i reprezentatywnej dla całego kraju próbie dorosłych Amerykanów, jednoznacznie pokazują, że osoby spożywające największe ilości żywności ultraprzetworzonej mają znacznie wyższy poziom białka C-reaktywnego o wysokiej czułości, kluczowego markera stanu zapalnego – powiedziała dr Allison H. Ferris, FACP, główna autorka badania.
Im więcej UPF, tym wyższy poziom zapalenia
Spożycie UPF zostało podzielone na cztery grupy, w zależności od procentu dziennego zapotrzebowania kalorycznego:
- Grupa najniższego spożycia: 0–19% kalorii z UPF,
- Grupa niskiego spożycia: 20–39%,
- Grupa średniego spożycia: 40–59%,
- Grupa wysokiego spożycia: 60–79%.
Wyniki pokazały, że osoby z grupy najwyższego spożycia UPF miały o 11% wyższe prawdopodobieństwo podwyższonego poziomu hs-CRP niż osoby z grupy najniższego spożycia. Nawet w grupie spożycia średniego ryzyko wzrastało aż o 14%.
Kto jest najbardziej zagrożony?
Niektóre grupy badanych były szczególnie narażone:
- Osoby w wieku 50–59 lat – aż o 26% wyższe ryzyko stanu zapalnego niż osoby w wieku 18–29 lat,
- Osoby otyłe – 80% wyższe ryzyko w porównaniu do osób z prawidłową masą ciała,
- Osoby palące – 17% wyższe ryzyko niż osoby nigdy niepalące.
Białko C-reaktywne jest produkowane przez wątrobę, a test białka hs-CRP to prosty, niedrogi i wysoce czuły pomiar stanu zapalnego, a także wiarygodny predyktor przyszłych chorób sercowo-naczyniowych – dodał dr Charles H. Hennekens, współautor badania.
Dlaczego to ważne?
Podwyższony poziom hs-CRP to nie tylko teoretyczny problem. Chroniczny stan zapalny leży u podstaw wielu chorób przewlekłych, takich jak:
- miażdżyca i zawał serca,
- cukrzyca typu 2,
- niektóre nowotwory,
- choroby neurodegeneracyjne,
- zaburzenia psychiczne, w tym depresja.
Dodatkowo autorzy badania zwracają uwagę na rosnącą zachorowalność na raka jelita grubego wśród młodych dorosłych w USA. Podejrzewają, że UPF może być jednym z czynników napędzających to zjawisko.
Polityka zdrowotna i wyzwania systemowe
Jak podkreśla Hennekens:
Międzynarodowe korporacje produkujące żywność ultraprzetworzoną mają ogromny wpływ, podobnie jak w przeszłości miały go firmy tytoniowe, dlatego zmiany w polityce promujące żywność pełnowartościową i ograniczające spożycie UPF mogą wymagać czasu.
Naukowcy apelują o:
- zmiany w etykietowaniu produktów,
- ograniczenia dotyczące szkodliwych dodatków,
- edukację zdrowotną w szkołach,
- promocję pełnowartościowej diety w programach społecznych.
Podkreślają też, że wielu pacjentów nie ma łatwego dostępu do zdrowych, niedrogich produktów, co wymaga systemowego wsparcia w ramach zdrowia publicznego.
👉 Wyniki oraz opis badań znajdziesz pod TYM LINKIEM
Główne wnioski
- Wysokie spożycie UPF wiąże się z podwyższonym poziomem hs-CRP – nawet 11–14% wyższe ryzyko w grupie osób spożywających najwięcej ultraprzetworzonej żywności.
- Największe zagrożenie dotyczy osób otyłych, palących i w wieku 50–59 lat – ryzyko stanu zapalnego w tych grupach rośnie znacząco.
- Stan zapalny to cichy czynnik ryzyka wielu chorób – w tym sercowo-naczyniowych, nowotworów i zaburzeń metabolicznych.
- Niezbędne są działania systemowe – zmiany w polityce żywieniowej, etykietowaniu produktów i edukacji zdrowotnej.
Źródło:
- The American Journal of Medicine
- d by Florida Atlantic University
