12 listopada Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu gościł dr. inż. Sławosza Uznańskiego-Wiśniewskiego – polskiego astronautę i inżyniera ESA, który przyjechał na zaproszenie w ramach ogólnopolskiej trasy „IGNIS – Polska sięga gwiazd”. Spotkanie zgromadziło studentów, naukowców i młodzież szkolną, a tematem przewodnim były badania prowadzone na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (ISS), wyzwania medycyny kosmicznej oraz rola polskich projektów naukowych w eksploracji kosmosu.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie wyzwania medyczne wiążą się z długotrwałym przebywaniem w przestrzeni kosmicznej.
- Jakie polskie eksperymenty biomedyczne są realizowane na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej.
- Dlaczego sektor kosmiczny i medycyna kosmiczna są uznawane za branże przyszłości.
Medycyna i kosmos – wspólny kierunek
Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu był pierwszą uczelnią medyczną na trasie misji edukacyjno-technologicznej IGNIS, realizowanej przez MRiT, MNiSW, POLSA i ESA. W spotkaniu uczestniczył rektor UMW prof. Piotr Ponikowski, który podkreślił historyczne związki Wrocławia z astronomią oraz rosnącą rolę medycyny w badaniach kosmicznych.
– Kto, jeśli nie lekarze, będzie sprawdzał, co dzieje się z człowiekiem w kosmosie? – zaznaczył.
Rektor przypomniał, że UMW od lat prowadzi badania, które mają zastosowanie w misjach kosmicznych.
Ciało człowieka w stanie nieważkości
Dr Uznański-Wiśniewski szczegółowo opowiedział o fizjologicznych skutkach przebywania w przestrzeni kosmicznej. Wśród obserwowanych zjawisk wymienił m.in. atrofie mięśni dolnych partii ciała, przemieszczenie płynów ustrojowych, wzrost ciśnienia śródczaszkowego, zmiany kostne, zaburzenia układu przedsionkowego i „anemię kosmiczną”.
Zwrócił też uwagę na ryzyka wynikające z długotrwałego hałasu (72–73 dB), niskiej wentylacji (bańka CO₂ wokół głowy) i pracy w warunkach wysokiego stresu.
– Zdecydowanie medycyna, fizjologia i psychologia to dziedziny kluczowe dla kosmicznych misji – zaznaczył astronauta.
Dodał również, że lot w kosmos to eksperyment na ludzkim organizmie.
Trening astronauty – także medyczny
Polski inżynier ESA przygotowywał się do misji m.in. poprzez trening medyczny obejmujący pobieranie krwi, RKO, podawanie leków dokostnie, zajęcia w komorze hiperbarycznej i wsparcie psychologiczne. Na ISS prowadził eksperymenty m.in. z algami oraz testował elektrostymulację mięśni jako sposób przeciwdziałania atrofii.
Nowotwory w mikrograwitacji
W części naukowej spotkania badacze z UMW zaprezentowali projekty, które łączą onkologię z technologiami kosmicznymi.
Dr Dawid Przystupski przedstawił wyniki projektu ARES (komórki nowotworowe wynoszone balonem stratosferycznym) i HyperCells – badania nad opornym na leczenie rakiem jajnika prowadzone we współpracy z ESA. W eksperymencie wykorzystano hipergrawitację i mikrograwitację, aby sprawdzić, czy zmiana grawitacji może zwiększyć skuteczność leków.
Prof. Julita Kulbacka omówiła badania nad komórkami nowotworowymi w mikrograwitacji, które wykazały m.in. spowolnienie proliferacji, osłabienie komunikacji międzykomórkowej i spadek zdolności do tworzenia przerzutów.
– Niekoniecznie musimy lecieć w kosmos, wystarczy wykorzystać symulatory mikrograwitacji – a obserwowane zjawiska mogą w przyszłości przełożyć się na nowe strategie terapii opornych nowotworów – podkreślała prof. Julita Kulbacka.
Zdrowie psychiczne astronautów
Zespół z Uniwersytetu Zielonogórskiego, kierowany przez mgr Konrada Opalińskiego i mgr inż. Agatę Mintus, zaprezentował projekt „Astro Mental Health” – pierwszy polski eksperyment psychologiczny prowadzony na ISS. Badanie dotyczy wpływu izolacji, pracy w zamkniętej przestrzeni i ciągłej obecności technologii na psychikę astronautów. Prof. Błażej Misiak z UMW zapytał astronautę o osobiste doświadczenia z izolacją.
– Kluczowa jest spokojna akceptacja warunków, które przecież astronauta sam sobie wybrał – odpowiedział Uznański-Wiśniewski.
Ekstremofile w kosmosie
Dr inż. Weronika Urbańska z Extremo Technologies przedstawiła projekt Space Volcanic Algae – eksperyment z mikroglonami badanymi na ISS. Celem jest stworzenie przyszłych systemów podtrzymywania życia poprzez produkcję tlenu i pochłanianie CO₂ przez algi w warunkach mikrograwitacji i promieniowania.
Nauka w rękach młodych
Podczas spotkania obecna była też młodzież szkolna, która miała okazję powtórzyć część eksperymentów zrealizowanych w kosmosie. W konkursie zorganizowanym przez POLSA wybrano 11 uczniowskich eksperymentów wykonanych na ISS przez dr. Uznańskiego-Wiśniewskiego. Uczestnicy mogli sprawdzić swoją predyspozycję do zawodu astronauty i zadawać pytania – od technicznych po osobiste. Astronauta odpowiadał m.in. na pytania o masaż serca w stanie nieważkości, jedzenie na stacji i sen na orbicie.
Spotkanie z naukowym zapleczem
Szczególne miejsce w programie miało spotkanie astronauty ze studentami i kołami naukowymi UMW. Zaprezentowali oni m.in. symulator laparoskopowy, anatomiczne modele 3D, wyniki badań nad terapią celowaną raka piersi, hodowlą roślin in vitro i kampanią „Porusz Serce”. Dr Uznański-Wiśniewski z entuzjazmem testował symulator chirurgiczny i rozmawiał ze studentami.
– Zawsze się bardzo dużo uczę od studentów, bo to oni przynoszą dzisiaj najnowsze rozwiązania technologiczne – zaznaczył astronauta.
Kosmos to przyszłość
Na zakończenie spotkania z dziennikarzami dr Sławosz Uznański-Wiśniewski podkreślił, że sektor kosmiczny i medycyna kosmiczna to obszary o ogromnym potencjale, a zainteresowanie nimi w Polsce dynamicznie rośnie. Jak zaznaczył, największą wartością jego misji jest impuls edukacyjny, naukowy i technologiczny oraz przyspieszenie rozwoju rodzimego przemysłu kosmicznego.
– Wiemy, że to jest przemysł przyszłości, jedna z branż gospodarki technologicznej, która najszybciej się dzisiaj rozwija na świecie. Z całą pewnością potrzebujemy zachować swoją autonomiczność technologiczną. Pytanie tylko, w jaki sposób zbudujemy nasze programy rozwojowe i w które technologie zainwestujemy – podsumował Uznański-Wiśniewski.
Główne wnioski
- Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu był pierwszą uczelnią medyczną na trasie ogólnopolskiej misji edukacyjnej IGNIS, goszcząc astronautę dr. inż. Sławosza Uznańskiego-Wiśniewskiego.
- Eksperymenty prowadzone przez polskich naukowców obejmują m.in. badania nad nowotworami w mikrograwitacji, wpływem izolacji na psychikę astronautów i wykorzystaniem mikroalg do produkcji tlenu.
- ISS jako platforma badań biomedycznych pozwala testować fizjologiczne i psychologiczne granice ludzkiego organizmu oraz nowe technologie wspierające zdrowie i terapię.
- Polski sektor kosmiczny i medycyna kosmiczna to branże o rosnącym znaczeniu dla gospodarki, edukacji i rozwoju technologicznego – wymagające inwestycji w autonomiczne programy rozwojowe.
Źródło:
- https://www.umw.edu.pl/pl/aktualnosci/kosmiczna-lekcja-na-zywo
