Reforma ochrony zdrowia psychicznego w Polsce to największe wyzwanie społeczne i zdrowotne ostatnich lat. Jak podkreśla prof. Andrzej Cechnicki z Katedry Psychiatrii Collegium Medicum UJ, potrzeba aż 3 miliardów złotych, aby zakończyć wdrażanie modelu opieki środowiskowej. Pomimo jednak sukcesów pilotażowych centrów zdrowia psychicznego (CZP), zmiany w finansowaniu mogą zagrozić całej reformie.
Model środowiskowy jako fundament reformy
Nowoczesny model opieki psychiatrycznej zakłada przypisanie CZP do konkretnego obszaru oraz finansowanie ryczałtowe uzależnione od liczby mieszkańców. Dzięki temu pacjenci mają zapewniony dostęp do pomocy blisko miejsca zamieszkania, a placówki mogą planować działania długofalowo. Dotychczasowy system był oceniany jako jeden z najbardziej skutecznych w Europie.
Zmiany finansowania mogą zatrzymać reformę
Zgodnie z zapowiedziami, pilotaż CZP zakończy się w czerwcu 2025 roku. Tymczasem propozycja Narodowego Funduszu Zdrowia zakłada przejście na mieszany model rozliczeń – częściowo ryczałtowy, częściowo oparty na liczbie usług. Taka zmiana może utrudnić koordynację działań, ograniczyć elastyczność placówek i doprowadzić do fragmentaryzacji opieki.
- Zobacz również: Do 2028 roku powstanie nowoczesne Centrum Psychiatrii dla Dzieci i Młodzieży we Wrocławiu
Nierówności w opiece nad dziećmi i dorosłymi
Reforma w dużej mierze dotyczy opieki nad dorosłymi. W przypadku dzieci i młodzieży wciąż dominuje model rozliczeń „za usługę”. Brakuje odpowiedzialności terytorialnej oraz rozwiniętych struktur opieki środowiskowej – takich jak zespoły leczenia domowego czy poradnie rodzinne. W efekcie najmłodsi pacjenci nie mają zapewnionej ciągłości i kompleksowości leczenia.
Potrzeby finansowe i zagrożenia
Koszt zakończenia reformy szacowany jest na 2–3 miliardy złotych. Biorąc pod uwagę planowane zwiększenie wydatków na zdrowie do 6% PKB w 2025 roku i 7% w 2026, pełne wdrożenie modelu CZP wydaje się możliwe. W przeciwnym razie system może borykać się z dalszym odpływem kadr, rosnącą komercjalizacją oraz brakiem stabilności finansowej placówek.
Model opieki środowiskowej stworzył podwaliny pod bardziej zrównoważoną i dostępną psychiatrię w Polsce. Brak decyzji dotyczących finansowania po zakończeniu pilotażu stanowi realne zagrożenie dla dalszych etapów reformy. Ostateczne rozstrzygnięcia będą mieć kluczowe znaczenie dla pacjentów, rodzin oraz całego systemu ochrony zdrowia psychicznego.
Źródła:
- Kongres Zdrowia Psychicznego
- stowarzyszenie-rozwoju.eu
