Dane o umieralności w Polsce nie pozostawiają złudzeń: najwięcej zgonów powodują choroby układu krążenia, nowotwory oraz choroby układu oddechowego. Pomimo postępu w diagnostyce i leczeniu, ich udział w ogólnej liczbie zgonów utrzymuje się na wysokim poziomie. W artykule prezentujemy kluczowe wnioski z raportu Głównego Urzędu Statystycznego „Trwanie życia w 2024”, który zawiera szczegółowe dane za lata 2023 i 2024.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie choroby były najczęstszą przyczyną zgonów w Polsce w 2023 roku.
- Czy mężczyźni wciąż umierają częściej niż kobiety.
- Jakie różnice w umieralności występują między regionami Polski.
- Jak zmieniła się długość życia w Polsce po pandemii COVID-19.
- Jakie są nowe zagrożenia dla życia Polaków.
Główne przyczyny zgonów: choroby serca nadal dominują
W 2023 roku za ponad 71% zgonów odpowiadały trzy grupy schorzeń: choroby układu krążenia, nowotwory i choroby układu oddechowego. Najczęstszą przyczyną zgonów w Polsce były choroby układu krążenia – odpowiadały za niemal 37% wszystkich przypadków śmierci. Choć od 1992 roku notowany jest systematyczny spadek standaryzowanego współczynnika zgonów w tej grupie, poziom 297 zgonów na 100 tys. ludności w 2023 roku (50% wartości z 2000 r.) nadal oznacza wysoką umieralność.
Nowotwory złośliwe – druga przyczyna śmierci
Rak pozostaje drugim najczęstszym powodem zgonów w Polsce – 27% wszystkich zgonów. Standaryzowany współczynnik wynosi 228 zgonów na 100 tys. mieszkańców, ale wskaźniki umieralności z tego powodu mocno różnią się regionalnie – najwyższe notowano w województwie kujawsko-pomorskim (318 zgonów na 100 tys.), najniższe w podkarpackim (236). Zachorowalność i śmiertelność z powodu nowotworów mają charakter strukturalny i są ściśle powiązane z wiekiem, stylem życia i jakością systemu ochrony zdrowia.
Choroby układu oddechowego – wzrost wśród kobiet
W 2023 roku 7,4% wszystkich zgonów w Polsce było skutkiem chorób układu oddechowego. Standaryzowany współczynnik zgonów w tej kategorii wyniósł 61 osób na 100 tys. ludności. Co istotne, od 2013 roku wśród kobiet obserwuje się rosnącą tendencję zgonów z tej przyczyny – może to mieć związek z czynnikami środowiskowymi i opóźnioną reakcją diagnostyczną.
Przyczyny zewnętrzne – wypadki i urazy wciąż groźne
Zgony spowodowane czynnikami zewnętrznymi, takimi jak wypadki i urazy, stanowiły 4,8% wszystkich zgonów w 2023 roku. Wśród mężczyzn poniżej 45. roku życia były one jednak najczęstszą przyczyną śmierci – odpowiadały za blisko 35% zgonów w tej grupie. W tym przedziale wiekowym umieralność mężczyzn jest aż pięciokrotnie wyższa niż kobiet.
COVID-19 – wpływ pandemii systematycznie maleje
W 2023 roku COVID-19 był przyczyną zaledwie 1,1% zgonów. To wyraźny spadek w porównaniu z 2021 rokiem (18%) oraz 2022 (6,7%). Współczynnik zgonów wyniósł 9 na 100 tys. ludności i był ponad sześciokrotnie niższy niż w 2022 roku.
Mężczyźni umierają znacznie częściej niż kobiety
Z danych GUS wynika, że w latach 1985-2024 mężczyźni umierali znacznie częściej niż kobiety – we wszystkich grupach wiekowych. Do 60. roku życia natężenie zgonów wśród mężczyzn było 2,6 razy wyższe niż wśród kobiet. Różnica ta stopniowo malała w starszych grupach wiekowych, ale nie zanikała całkowicie.
Różnice regionalne: woj. łódzkie z najwyższą umieralnością
W 2024 roku standaryzowany współczynnik zgonów wyniósł 824, a najwyższy odnotowano w woj. łódzkim – 1172 zgony na 100 tys. osób. Najniższe wskaźniki – poniżej 1000 – występowały w woj. małopolskim (999 zgonów na 100 tys.) i podkarpackim (995 zgonów na 100 tys.). W całej Polsce wyższe wskaźniki zgonów obserwowano na terenach wiejskich niż w miastach, z wyjątkiem woj. śląskiego.
Nowe zagrożenia dla życia Polaków
Jednym z najistotniejszych zagrożeń jest narastająca skala otyłości. Jak wynika z danych Eurostat, już w 2019 roku 56,8% dorosłych Polaków miało BMI powyżej normy. Najnowsze analizy (NCD-RisC, 2024) wskazują, że w 2023 roku otyłość występowała u 24,6% kobiet i aż 32,2% mężczyzn. Wzrost ten może przełożyć się na większą zapadalność na choroby układu krążenia, nowotwory i schorzenia metaboliczne.
Drugim poważnym czynnikiem ryzyka pozostaje zanieczyszczenie powietrza, zwłaszcza obecność drobnych pyłów zawieszonych PM2,5. Liczne badania – w tym prace zespołów Jędraka oraz Pope’a – potwierdziły związek między narażeniem na smog a wyższą śmiertelnością z powodu chorób układu oddechowego, krążenia i niektórych nowotworów.
Wzrost długości życia – ale nierównomierny
W 2024 roku średnie trwanie życia w Polsce wyniosło 74,93 roku dla mężczyzn i 82,26 roku dla kobiet – wzrost o 0,3 roku w porównaniu z 2023. To efekt poprawy sytuacji epidemiologicznej po pandemii, jednak długość życia pozostaje mocno zróżnicowana regionalnie.
Główne wnioski
- W 2023 roku trzy grupy chorób odpowiadały za ponad 71% zgonów: układ krążenia (37%), nowotwory (27%) i choroby układu oddechowego (7,4%).
- Mężczyźni do 60. roku życia umierali 2,6 razy częściej niż kobiety, a czynniki zewnętrzne były najczęstszą przyczyną zgonów mężczyzn poniżej 45. roku życia.
- Najwyższy poziom umieralności w 2024 roku odnotowano w woj. łódzkim – 1172 zgony na 100 tys. osób. Najniższy w podkarpackim – 995 zgonów.
- Średnie trwanie życia w Polsce w 2024 roku wzrosło o 0,3 roku i wyniosło 74,93 roku dla mężczyzn oraz 82,26 roku dla kobiet.
- Otyłość i zanieczyszczenie powietrza to rosnące zagrożenia zdrowotne, które mogą w przyszłości zwiększyć liczbę zgonów z powodu chorób serca, nowotworów i układu oddechowego.
Źródło:
- „Trwanie życia w 2024 roku” GUS
