Najwyższa Izba Kontroli przedstawiła obszerną analizę dotyczącą zakupów sprzętu i aparatury medycznej realizowanych w czasie pandemii COVID-19. Kontrola obejmowała zarówno KPRM, MZ, MAP, RARS, jak i wybrane urzędy wojewódzkie oraz szpitale. Wyniki pokazały skalę nadmiernych zamówień, brak udokumentowanych analiz potrzeb oraz niewystarczający nadzór nad sprzętem wartym łącznie 1,8 mld zł – z czego część nigdy nie została użyta.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie nieprawidłowości w zakupach sprzętu covidowego ujawniła kontrola NIK.
- Ile urządzeń i o jakiej wartości pozostało niewykorzystanych po zakończeniu stanu zagrożenia epidemicznego.
- Jakie przepisy i decyzje administracyjne przyczyniły się do nadmiernych zakupów i braku nadzoru.
- Jakich zmian legislacyjnych domaga się Najwyższa Izba Kontroli, aby usprawnić zarządzanie rezerwami strategicznymi.
Nadmierne zakupy i brak analiz potrzeb
NIK wskazała, że Ministerstwo Zdrowia nie przedstawiło dokumentów potwierdzających, że przed zakupami przeprowadzono analizy zapotrzebowania na sprzęt potrzebny do walki z COVID-19. Kolejne decyzje o tworzeniu rezerw strategicznych wydawano mimo braku jasnych danych, a poziom zapasów rósł niezależnie od faktycznego wykorzystania poszczególnych urządzeń.
W efekcie po odwołaniu stanu zagrożenia epidemicznego w zasobach RARS pozostał sprzęt o wartości co najmniej 350 mln zł (19,3%). Jednocześnie w 14,1% skontrolowanych podmiotów część wyposażenia przekazanego z rezerw nigdy nie została uruchomiona.
Problematyczne przepisy o rezerwach strategicznych
Izba zwróciła uwagę, że przepisy nowelizowane w czasie pandemii wprowadziły możliwość udostępniania rezerw strategicznych także poza sytuacją kryzysową. Zdaniem NIK rozmyło to cel funkcjonowania systemu i wprowadziło mechanizmy pozwalające na omijanie standardowych procedur.
Szczególnie krytycznie oceniono art. 23 ustawy o rezerwach strategicznych oraz art. 46d ustawy o zapobieganiu i zwalczaniu zakażeń. Według kontrolerów doprowadziło to do tworzenia nadmiarowych rezerw i zakupów bez wystarczającego uzasadnienia.
Skala niewykorzystanego sprzętu
Analiza wybranych grup urządzeń pokazała, że do czterech miesięcy od zakończenia stanu zagrożenia epidemicznego niewykorzystane pozostawały:
- 81% urządzeń do transportu chorych zakaźnie
- 77% stołów operacyjnych
- 68% laryngoskopów i laryngoskopów z łyżkami
- 66% analizatorów markerów
- 55% wideolaryngoskopów
- 36% kabin izolacyjnych
- 35% aparatów RTG
- 30% kardiomonitorów i monitorów do monitorowania funkcji życiowych pacjenta
- 29% aparatów do wysokoprzepływowej terapii donosowej
- 28% aparatów EKG
- 23% respiratorów
NIK oceniła, że brak bieżącego monitoringu rezerw prowadził do sytuacji, w której kupowano kolejne urządzenia, choć identyczne leżały nieużywane w magazynach.
Specjalistyczna aparatura kupowana już po pandemii
Izba wskazała, że po odwołaniu stanu zagrożenia epidemicznego, wciąż realizowano zakupy pod hasłem przeciwdziałania COVID-19. Do podmiotów leczniczych trafiły w tym trybie tomografy komputerowe i rezonanse o łącznej wartości 69,8 mln zł. Zdaniem NIK aparatura ta powinna zostać pozyskana w standardowych procedurach, a nie w trybie rezerw strategicznych.
Dodatkowo w decyzjach udostępniających sprzęt nie określano obowiązku zwrotu urządzeń do rezerw, co dotyczyło wyposażenia wartego co najmniej 1,2 mld zł.
Brak procedur dla wojewodów i niejednolite decyzje
Kontrola wykazała, że wojewodowie nie otrzymali jednolitych wytycznych dotyczących zagospodarowania sprzętu po pandemii. W praktyce prowadziło to do niejednolitych decyzji – od bezzwrotnego przekazywania urządzeń podmiotom prywatnym po przechowywanie cennej aparatury w magazynach.
Przykładowo, w jednym z województw bezzwrotnie przekazano sprzęt o wartości ponad 11 mln zł podmiotom, które nie były do tego uprawnione. W innym – bezterminowo wydano ponad 2 tys. urządzeń wyłącznie podmiotom niepublicznym.
Zalecenia NIK: zmiany ustaw i przywrócenie spójnego systemu
NIK rekomenduje:
- uchylenie art. 46d ustawy o zapobieganiu i zwalczaniu zakażeń,
- uchylenie art. 23 ustawy o rezerwach strategicznych.
Główne wnioski
- NIK skontrolowała zakupy covidowe o wartości 1,8 mld zł, wykazując, że w rezerwach strategicznych pozostał niewykorzystany sprzęt za co najmniej 350 mln zł.
- Brak analiz zapotrzebowania i niejednolite decyzje administracyjne doprowadziły do gromadzenia dużych nadwyżek – m.in. 77% stołów operacyjnych i 66% analizatorów markerów pozostało nieużywane.
- Po odwołaniu stanu zagrożenia epidemicznego nadal kupowano aparaturę (69,8 mln zł) Nie zostały określone zasady zwrotu, co objęło urządzenia warte co najmniej 1,2 mld zł.
- NIK rekomenduje zmiany ustawowe, w tym uchylenie art. 46d i art. 23.
Źródło:
- https://www.nik.gov.pl/aktualnosci/zakupy-covidowe-za-duzo-i-bez-kontroli.html
