Ministerstwo Zdrowia opublikowało dwa obszerne raporty ewaluacyjne dotyczące: regionalnych programów zdrowotnych finansowanych z EFS oraz działań szkoleniowych realizowanych w ramach FERS 2021–2027. Oba dokumenty pokazują, że profilaktyka i rozwój kompetencji kadr medycznych przynoszą realne korzyści, ale wymagają usprawnień organizacyjnych i większej spójności danych. Zestawienie wniosków z obu badań daje miarodajny obraz wyzwań, z którymi system ochrony zdrowia wchodzi w 2026 rok.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie efekty przyniosły Regionalne Programy Zdrowotne i jakie trudności pojawiały się podczas ich realizacji.
- Jak oceniono działania szkoleniowe FERS dotyczące kształcenia podyplomowego kadr medycznych i niemedycznych.
- Które elementy profilaktyki i rozwoju kompetencji zawodowych okazały się najbardziej skuteczne.
- Jakie rekomendacje sformułowano na kolejne lata w obszarze projektowania programów i edukacji kadr.
Regionalne Programy Zdrowotne – wysokie efekty, trudne wdrażanie
“Metaanaliza i ocena Regionalnych Programów Zdrowotnych współfinansowanych ze środków EFS w okresie programowania 2014-2020” wskazuje, że samorządy mierzyły się ze złożonym procesem projektowania i wdrażania programów. Najwięcej problemów pojawiało się na etapie opracowywania celów, wskaźników i uzasadnień epidemiologicznych. Wymogi formalne i szczegółowe wytyczne AOTMiT często ograniczały możliwość dostosowania programu do specyfiki regionu, co prowadziło do opóźnień w uruchamianiu interwencji.
Wdrażanie RPZ utrudniał także brak dostępnych specjalistów lub wąski profil odbiorców. W wielu przypadkach konieczne było wydłużanie rekrutacji lub zmiany kryteriów naboru, aby znaleźć realizatorów gotowych prowadzić programy profilaktyczne czy rehabilitacyjne. Jednocześnie programy dotyczące chorób powszechnych – zwłaszcza sercowo-naczyniowych i onkologicznych – cieszyły się dużym zainteresowaniem i były logistycznie łatwiejsze do prowadzenia.
Monitorowanie i raportowanie RPZ – potrzebna większa spójność
Ewaluatorzy określili proces monitorowania jako umiarkowanie pozytywny. Choć wymagane dokumenty były wypełniane, to nacisk kładziono głównie na formalną zgodność, a nie na analizę rzeczywistych efektów zdrowotnych. W wielu programach brakowało jednolitych narzędzi, co uniemożliwiało porównanie wyników między regionami. Wskazano również, że lepsze zbieranie danych pozwoliłoby precyzyjniej oceniać wpływ RPZ na profilaktykę, wykrywalność chorób oraz modyfikację stylu życia.
Efekty zdrowotne RPZ – pozytywne wyniki i opłacalność
Mimo trudności organizacyjnych zdecydowana większość RPZ zrealizowała swoje cele, a część przekroczyła założone wskaźniki. Najbardziej wartościowe efekty dotyczyły większej wykrywalności chorób krążenia i nowotworów oraz poprawy sprawności uczestników programów rehabilitacyjnych. Ewaluacja potwierdziła również trwały wpływ na świadomość zdrowotną mieszkańców i korzystne zmiany zachowań prozdrowotnych. Analiza kosztowa wykazała, że korzyści zdrowotne przewyższyły poniesione nakłady, co potwierdza zasadność kontynuacji RPZ.
W rekomendacjach podkreślono konieczność utrzymania inwestycji w profilaktykę, rozszerzenia działań o obszar zdrowia psychicznego i środowiskowego oraz stworzenia centralnej platformy monitorującej efekty programów. Ważną rolę mają odgrywać placówki POZ, zwłaszcza w budowaniu świadomości i kierowaniu pacjentów do programów.
FERS 2021–2027: szkolenia kadr odpowiadają na realne potrzeby systemu
Drugie badanie ewaluacyjne dotyczyło działań szkoleniowych w ramach FERS, obejmujących lekarzy, pielęgniarki, położne oraz innych pracowników medycznych oraz niemedycznych. Celem było sprawdzenie trafności interwencji i ich skuteczności w podnoszeniu kompetencji zawodowych.
Analiza potwierdziła, że programy odpowiadają na główne wyzwania kadrowe – starzenie się personelu, niedobór specjalistów oraz szybkie tempo cyfryzacji opieki zdrowotnej. Zauważono, że szczególnie potrzebne są kompetencje cyfrowe, menedżerskie i związane ze zdrowiem psychicznym personelu.
Modele hybrydowe, łączące e-learning z zajęciami praktycznymi, oceniono jako najbardziej efektywne. Uczestnicy doceniali elastyczność i możliwość łączenia nauki z obowiązkami zawodowymi. Ponad 93% osób biorących udział w projektach uznało, że szkolenia były adekwatne do ich potrzeb, a część projektów już osiągnęła wszystkie wskaźniki produktu.
Realizacja projektów FERS – wysoka skuteczność, rosnące zainteresowanie
Projekty szkoleniowe cieszyły się bardzo dużym zainteresowaniem, często przekraczając liczbę dostępnych miejsc. Autorzy ewaluacji zwrócili uwagę na sprawną organizację szkoleń oraz rosnącą specjalizację tematyczną projektów. W rekomendacjach wskazano potrzebę dalszego rozwijania platform e-learningowych, uproszczenia części procedur administracyjnych i zwiększenia transparentności naborów.
Główne wnioski
- RPZ potwierdziły skuteczność – większość programów zrealizowała swoje cele, a część przekroczyła wskaźniki; najlepsze wyniki uzyskano w obszarze chorób krążenia, onkologii i rehabilitacji.
- Największe trudności dotyczyły projektowania i wdrażania RPZ – samorządy wskazywały na problemy z ustalaniem celów, mierników i uzasadnień epidemiologicznych oraz ograniczenia wynikające z formalnych wytycznych.
- FERS 2021–2027 trafnie odpowiada na potrzeby kadr – działania szkoleniowe odnotowały bardzo duże zainteresowanie, a ponad 93% uczestników oceniło je jako dopasowane do potrzeb zawodowych.
Źródło:
- https://www.gov.pl/web/zdrowie/badanie-ewaluacyjne-pn-metaanaliza-i-ocena-regionalnych-programow-zdrowotnych-wspolfinansowanych-ze-srodkow-efs-w-okresie-programowania-2014-2020
- https://www.gov.pl/web/zdrowie/badanie-ewaluacyjne-dot-ksztalcenia-kadr-w-sektorze-ochrony-zdrowia-w-ramach-fers-2021-2027
