Tworzywa sztuczne, uznawane przez dziesięciolecia za symbol postępu i wygody, dziś coraz częściej postrzegane są jako jedno z największych zagrożeń dla zdrowia publicznego i środowiska. W obliczu zbliżających się negocjacji ONZ w sprawie globalnego traktatu dotyczącego plastiku, międzynarodowi eksperci apelują o pilne działania regulacyjne. Na łamach prestiżowego czasopisma The Lancet wezwali oni do systemowego podejścia do problemu, ostrzegając, że bez interwencji produkcja plastiku może się potroić do 2060 roku, co przełoży się na wzrost zachorowalności, śmiertelności oraz kosztów ochrony zdrowia.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Dlaczego tworzywa sztuczne stanowią poważne zagrożenie dla zdrowia ludzi na całym świecie.
- Jakie konkretne skutki zdrowotne mogą wywoływać chemikalia zawarte w plastiku i mikroplastiku.
- Na czym polega inicjatywa „Lancet Countdown on Health and Plastics” i jak będzie monitorować wpływ plastiku na zdrowie.
- Dlaczego eksperci domagają się surowszych przepisów i co może zmienić nadchodzący traktat ONZ w sprawie tworzyw sztucznych.
Tworzywa sztuczne: od pozornego komfortu do realnego zagrożenia
Jak podkreślają autorzy raportu opublikowanego w The Lancet, problem plastiku nie ogranicza się wyłącznie do odpadów zalegających w oceanach i na wysypiskach. W całym cyklu życia – od produkcji po utylizację – plastik i zawarte w nim chemikalia oddziałują negatywnie na zdrowie ludzi i ekosystemy.
Chcemy uświadomić ludziom, że plastik nie jest tak bezpieczny, wygodny i tani, jak im się wydaje. Tworzywa sztuczne są wytwarzane z paliw kopalnych, zanieczyszczają żywność i wodę, są przyczyną wielu chorób i generują wysokie koszty opieki medycznej oraz szkodzą środowisku – mówi prof. Philip Landrigan, lekarz i dyrektor Globalnego Obserwatorium Zdrowia Planet z Boston College.
Dowody naukowe na toksyczność plastiku
Zespół badaczy zwraca uwagę na konkretne dane:
- Emisje powstające podczas produkcji tworzyw sztucznych obejmują cząstki stałe, tlenki siarki i azotu oraz niebezpieczne chemikalia, które mogą prowadzić do chorób układu oddechowego i sercowo-naczyniowego.
- Wykazano, że produkcja tworzyw sztucznych generuje więcej gazów cieplarnianych niż cała Brazylia, a więc wprost przyczynia się do pogłębiania kryzysu klimatycznego.
- Chemikalia obecne w plastiku są powiązane z wieloma zaburzeniami zdrowotnymi, w tym problemami hormonalnymi, zaburzeniami rozwojowymi u dzieci i zwiększonym ryzykiem chorób nowotworowych.
- Mikroplastik wykryto już w tkankach ludzkich, krwi, mleku matki oraz płynach ustrojowych – jego obecność wiąże się z ryzykiem udaru mózgu i chorób serca.
- 75% substancji chemicznych stosowanych w tworzywach sztucznych nigdy nie zostało poddanych testom bezpieczeństwa.
Zanieczyszczenie środowiska i jego wpływ na zdrowie publiczne
Tworzywa sztuczne stanowią nie tylko problem zdrowia indywidualnego, lecz również zagrożenie systemowe – szczególnie w krajach o niskich i średnich dochodach, gdzie ok. 57% odpadów plastikowych jest spalanych na otwartym powietrzu. To istotne źródło zanieczyszczenia powietrza i chorób układu oddechowego.
Dodatkowo, plastikowe odpady stwarzają dogodne warunki do namnażania się komarów – m.in. Aedes aegypti – co może przyczyniać się do szerzenia malarii, dengi i chorób wirusowych oraz wzrostu oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe.
Nowa inicjatywa: „Lancet Countdown on Health and Plastics”
W odpowiedzi na narastające zagrożenie powołano nową inicjatywę – Lancet Countdown on Health and Plastics. Projekt, realizowany przez Boston College, Uniwersytet w Heidelbergu, Centre Scientifique de Monaco oraz australijską fundację Minderoo, będzie śledził wpływ tworzyw sztucznych na zdrowie publiczne i monitorował skuteczność międzynarodowych interwencji.
Raport Lancet Countdown on Health and Plastics ma na celu dostarczenie decydentom i opinii publicznej wiarygodnych informacji na temat tego, jak radzimy sobie ze światowym kryzysem związanym z plastikiem w związku z wejściem w życie traktatu ONZ dotyczącego tworzyw sztucznych – wyjaśnia Landrigan.
Pierwszy raport wskaźnikowy inicjatywy spodziewany jest w połowie 2026 roku i ma stanowić przejrzyste narzędzie do oceny skuteczności globalnych działań regulacyjnych.
Traktat ONZ szansą na przełom
W dniach 5–14 sierpnia w Genewie odbędą się decydujące negocjacje ONZ dotyczące międzynarodowego traktatu plastikowego. Eksperci apelują, by porozumienie miało charakter prawnie wiążący i obejmowało cały cykl życia tworzyw – od wydobycia surowców, przez produkcję i użytkowanie, po utylizację.
Bez zdecydowanych działań legislacyjnych produkcja plastiku może wzrosnąć trzykrotnie do 2060 roku, a koszty zdrowotne i środowiskowe będą dalej eskalować.
Nie sposób przecenić skali kryzysu klimatycznego i kryzysu plastiku – podkreśla Landrigan. – Oba te zjawiska powodują dziś choroby, śmierć i niepełnosprawność u dziesiątek tysięcy ludzi, a szkody te będą się nasilać w nadchodzących latach, w miarę jak planeta będzie się ocieplać, a produkcja plastiku będzie rosła.
👉 Wyniki oraz opis badań znajdziesz pod TYM LINKIEM
Główne wnioski
- Produkcja plastiku ma się potroić do 2060 roku, co będzie skutkować większym zagrożeniem zdrowotnym i środowiskowym – wynika z raportu opublikowanego w „The Lancet”.
- Tworzywa sztuczne szkodzą zdrowiu na każdym etapie cyklu życia: od produkcji (emisje toksyn i gazów cieplarnianych), przez użytkowanie (kontakt z chemikaliami), po utylizację (mikroplastik, spalanie na otwartym powietrzu).
- Brakuje danych o toksyczności ponad 75% chemikaliów w plastiku, a mikroplastik wykryto w ludzkich tkankach i płynach – wskazuje to na pilną potrzebę dalszych badań i regulacji.
- Raport „Lancet Countdown on Health and Plastics” ma na celu monitorowanie skutków zdrowotnych plastiku i wspieranie działań w ramach globalnego traktatu ONZ, którego negocjacje odbywają się w sierpniu 2025 roku w Genewie.
Źródło:
- Boston College
- The Lancet
