Stawka kapitacyjna od lat stanowi podstawowy mechanizm finansowania podstawowej opieki zdrowotnej w Polsce. Model ten nadal determinuje sposób organizacji pracy w POZ, zakres odpowiedzialności lekarzy oraz realne możliwości diagnostyczne przychodni. Zrozumienie, co to jest stawka kapitacyjna i jak działa w praktyce, ma dziś znaczenie nie tylko dla lekarzy rodzinnych.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak działa stawka kapitacyjna POZ i na jakiej zasadzie NFZ finansuje opiekę nad pacjentem.
- Jakie są aktualne stawki kapitacyjne w POZ i od czego realnie zależy ich wysokość.
- Dlaczego wiek pacjentów i struktura populacji mają kluczowe znaczenie dla budżetu przychodni.
- Jak zmienia się finansowanie koordynatora POZ i jakie warunki obowiązują w opiece koordynowanej.
Co to jest stawka kapitacyjna?
Stawka kapitacyjna to kwota określona przez Narodowy Fundusz Zdrowia, jaką świadczeniodawca otrzymuje za objęcie opieką jednego pacjenta w określonym czasie, co do zasady w skali roku. W modelu kapitacyjnym nie ma bezpośredniego powiązania pomiędzy liczbą wizyt pacjenta a wysokością wynagrodzenia lekarza.
W praktyce oznacza to, że lekarz POZ otrzymuje stałą kwotę za każdego pacjenta zapisanego do listy aktywnej, niezależnie od tego, czy pacjent pojawia się w gabinecie raz w roku, czy kilkanaście razy. Z tej kwoty musi zostać sfinansowana zarówno praca personelu, jak i znacząca część diagnostyki zlecanej w ramach POZ.
Stawka kapitacyjna POZ a koszty diagnostyki
Istotnym elementem systemu jest zakres odpowiedzialności finansowej lekarza podstawowej opieki zdrowotnej. Koszty badań diagnostycznych zlecanych przez lekarza POZ są pokrywane właśnie ze stawki kapitacyjnej. Oznacza to, że każda decyzja diagnostyczna ma bezpośrednie przełożenie na budżet przychodni.
Inaczej wygląda sytuacja w ambulatoryjnej opiece specjalistycznej. U lekarzy specjalistów koszty badań są wliczone w wycenę porady, a najdroższe procedury, takie jak tomografia komputerowa czy rezonans magnetyczny, kontraktowane są przez NFZ odrębnie i nie obciążają pojedynczej wizyty.
Zróżnicowanie stawek kapitacyjnych według wieku pacjenta
Stawki kapitacyjne w POZ nie są jednorodne. System uwzględnia wskaźniki demograficzne, które korygują wysokość finansowania w zależności od wieku pacjenta. Dzieci oraz osoby starsze objęte są wyższą stawką kapitacyjną, co ma odzwierciedlać większą zachorowalność, częstsze wizyty oraz większe zapotrzebowanie na badania diagnostyczne.
Ten mechanizm funkcjonuje w polskim systemie od lat i ma na celu częściowe zrównoważenie kosztów opieki nad pacjentami wymagającymi intensywniejszego nadzoru medycznego. W praktyce oznacza to, że struktura wiekowa populacji zapisanej do POZ ma bezpośredni wpływ na sytuację finansową placówki.
Jak zmieniały się stawki kapitacyjne w czasie?
Dla porównania, w 2015 r. podstawowa roczna stawka kapitacyjna dla pacjenta POZ wynosiła od 140,04 zł do 144,00 zł, co odpowiadało około 12 zł miesięcznie. Podwyższenie stawek kapitacyjnych w POZ jest konsekwencją m.in. ustawowych zmian w zakresie minimalnych wynagrodzeń pracowników ochrony zdrowia oraz uwzględnienia w wycenach zaleceń przedstawionych przez Agencję Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji.
Aktualne stawki kapitacyjne POZ
Aktualnie obowiązują następujące roczne stawki kapitacyjne w podstawowej opiece zdrowotnej:
- dla lekarza POZ – 215,28 zł,
- dla lekarza POZ posiadającego certyfikat akredytacyjny – 217,44 zł,
- dla pielęgniarki POZ – 52,68 zł,
- dla pielęgniarki POZ z certyfikatem akredytacyjnym – 53,16 zł.
Wysokość należności dla świadczeniodawcy stanowi iloczyn liczby pacjentów objętych opieką w poszczególnych grupach wiekowych oraz rocznych stawek kapitacyjnych, skorygowanych odpowiednimi współczynnikami. To powoduje, że realne przychody POZ mogą znacząco różnić się pomiędzy placówkami o podobnej liczbie zapisanych pacjentów.
Koordynator w POZ i stawka kapitacyjna
Od 2021 r. zadania koordynatora w POZ mają zagwarantowane finansowanie w formie odrębnej stawki kapitacyjnej rozliczanej rocznie. W przypadku placówek, które nie realizują opieki koordynowanej, stawka ta przysługuje za pacjentów powyżej 24. roku życia.
W modelu opieki koordynowanej zasady są korzystniejsze. Stawka kapitacyjna za zadania koordynatora liczona jest od wszystkich dorosłych pacjentów, czyli od 18. roku życia. To istotna zmiana z punktu widzenia organizacji pracy zespołu POZ.
Od 1 stycznia 2026 r. jeżeli POZ obejmie opieką koordynowaną co najmniej 5% swoich pacjentów, stawka kapitacyjna za zadania koordynatora wzrośnie o około 50%, do poziomu bliskiego 12 zł.
Główne wnioski
- Stawka kapitacyjna POZ to podstawowy mechanizm finansowania podstawowej opieki zdrowotnej, niezależny od liczby wizyt pacjenta.
- Wysokość realnych przychodów POZ zależy od liczby pacjentów i ich struktury wiekowej, korygowanej współczynnikami demograficznymi.
- Koordynator w POZ ma zagwarantowane finansowanie kapitacyjne, a w opiece koordynowanej od 2026 r. stawka za te zadania wzrosła o około 50%.
Źródło:
- NFZ
